Choroby związane ze stresem stanowią rosnące obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej i dla społeczeństwa. Aby zaspokoić bieżące potrzeby w tym zakresie poszukiwane są innowacyjne, bezpieczne i skuteczne metody, do których należą między innymi techniki relaksacyjne. W szczególności medytacja transcedentalna (transcendental meditation – TM) i redukcja stresu oparta na uważności (mindfulness-based stress reduction – MBSR), zgodnie z ewidencją z licznych badań klinicznych, okazały się korzystne pod względem redukcji wielu szkodliwych konsekwencji psychofizycznych, związanych z oddziaływaniem przewlekłego stresu na organizm.

Artykuł przedstawia teoretyczne podstawy relaksacji, wymienia główne rodzaje technik relaksacyjnych oraz szczegółowo analizuje udokumentowane efekty stosowania technik: TM i MBSR w różnych kontekstach badawczych i klinicznych (np. depresja i choroby sercowo-naczyniowe) oraz profilaktycznych (np. redukcja odczuwanego poziomu stresu wśród osób szczególnie narażonych na czynniki stresogenne z otoczenia – personel medyczny). Ponadto wybrane implikacje kliniczne MBSR w zakresie prewencji oraz wspomagania terapii częstych chorób psychosomatycznych zostały krótko omówione.