Zbuduj odporność, zanim zaatakują wirusy

Eksperci Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych podkreślają, że działania profilaktyczne warto podjąć odpowiednio wcześnie, jeszcze przed nasileniem transmisji wirusów, tak aby odporność miała czas się wytworzyć po przyjęciu szczepienia.

Szczepienie przed rozpoczęciem sezonu

Szczepienie jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki grypy. Po jego wykonaniu organizm potrzebuje czasu na rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej i wytworzenie przeciwciał. W przypadku grypy proces ten trwa około dwóch tygodni. Z tego względu jesień jest odpowiednim momentem na zaszczepienie się – pozwala przygotować organizm przed okresem zwiększonej aktywności wirusów. Nie oznacza to jednak, że szczepienia w późniejszym czasie tracą sens. Sezon zachorowań trwa przez kolejne miesiące, dlatego również w jego trakcie warto korzystać z dostępnych metod profilaktyki.

We wrześniu 2026 roku przeciw grypie zaszczepiły się 451 tys. osoby. Dane te pokazują, że część osób już na początku sezonu podejmuje działania mające na celu ograniczenie ryzyka zachorowania, jednak nadal ta liczba jest zbyt mała.

Grypa może uszkodzić mózg 

Grypa jest ostrą chorobą wirusową układu oddechowego. Jej typowymi objawami są m.in. nagła gorączka, dreszcze, bóle mięśni i głowy, osłabienie, kaszel oraz ból gardła. Przebieg choroby może być różny, a u części pacjentów może dojść do powikłań, w tym zapalenia płuc lub zaostrzenia chorób przewlekłych. W minionym sezonie epidemicznym grypa była przyczyną ponad 30 tysięcy hospitalizacji w Polsce, a najcięższy przebieg choroby obserwowano przede wszystkim u osób starszych.  Szczególnej ochrony wymagają osoby starsze, osoby z chorobami przewlekłymi, kobiety w ciąży oraz dzieci. W przypadku seniorów znaczenie ma również naturalne osłabienie odpowiedzi immunologicznej związanej z wiekiem, określane jako immunosenescencja, które może wpływać na sposób reagowania organizmu na zakażenia. Eksperci przypominają, że dla osób starszych dostępna jest wysokodawkowa szczepionka przeciw grypie, zaprojektowana w celu wywołania silniejszej odpowiedzi immunologicznej u osób starszych i zwiększenia ochrony przed grypą oraz jej ciężkimi następstwami.

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych, „niewiele osób zdaje sobie z tego sprawę, ale człowiek starszy może już nigdy nie wrócić do stanu sprzed infekcji”. Dotyczy to szczególnie pracy mózgu, gdzie może zacząć się rozwijać zespół otępienny. – To ogromny problem. Ja mówię swoim pacjentom: jeśli nie chcesz otępieć, szczep się! – mówił specjalista.

RSV szczególnie niebezpieczny dla seniorów

RSV może stanowić istotne zagrożenie dla osób starszych, szczególnie po 60. roku życia oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi. U seniorów zakażenie może mieć cięższy przebieg i prowadzić m.in. do zapalenia płuc oraz zaostrzenia chorób przewlekłych.

Szczepienie przeciw RSV jest ważnym elementem profilaktyki ciężkiego przebiegu zakażenia w tej grupie. Szczepienie przeciw RSV może być podane podczas jednej wizyty z innymi szczepieniami zalecanymi seniorom. Koadministracja szczepień jest możliwa, bezpieczna i zalecana przez ekspertów, ułatwia sprawniejszą realizację profilaktyki i ogranicza liczbę wizyt w placówkach medycznych. Jedną wizytę można wykorzystać do kilku szczepień i pełnego zabezpieczenia na sezon infekcyjny.

Zima to okres zwiększonej aktywności infekcji

W miesiącach zimowych, szczególnie od grudnia do lutego, obserwuje się zwiększoną aktywność wielu wirusów oddechowych. Częstsze przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach sprzyja ich transmisji, dlatego działania profilaktyczne podjęte wcześniej mają szczególne znaczenie. Przygotowanie do sezonu nie powinno rozpoczynać się dopiero wtedy, gdy liczba zachorowań wzrasta. Szczepienie wykonane z odpowiednim wyprzedzeniem daje organizmowi czas na rozwinięcie odpowiedzi immunologicznej.

Ograniczanie ryzyka zakażeń to również codzienne działania. W sezonie infekcyjnym znaczenie ma również regularne mycie rąk, odpowiednia higiena podczas kaszlu i kichania, wietrzenie pomieszczeń oraz unikanie bliskiego kontaktu z osobami z objawami infekcji. W przypadku wystąpienia objawów choroby warto pozostać w domu, ograniczając w ten sposób ryzyko innych osób. Jest to szczególnie istotne w kontakcie z osobami starszymi, przewlekle chorymi, kobietami w ciąży oraz niemowlętami.

Eksperci przypominają, że szczepienia można wykonywać w koadministracji, co pozwala na ograniczenie formalności i problemów organizacyjnych w tym aspekcie. Szczególnie ważne jest to dla seniorów, którzy wymagają szerszej ochrony.

Jak ulepszyć szczepionki przeciw grypiePo przebytej grypie w płucach przez wiele miesięcy pozostaje szczególna populacja komórek odpornościowych, która pomaga utrzymać miejscową pamięć immunologiczną. Wykorzystanie tego mechanizmu może w przyszłości zwiększyć skuteczność donosowych preparatów uodparniających.

Przeczytaj także: „Jednoczesne podanie kilku szczepionek jest bezpieczne i skuteczne”.