Pułapka diety wysokobiałkowej
123RF
Ograniczenie spożycia białka może spowolnić proces starzenia, poprawić zdrowie metaboliczne i potencjalnie wydłużyć życie, zwłaszcza u osób o niewielkiej aktywności fizycznej – wynika z przeglądu ponad 350 badań. Podważa to przekonanie, że większa ilość białka w diecie automatycznie przekłada się na lepszy stan zdrowia.
Jak podkreślili autorzy pracy, białko pozostaje niezbędnym składnikiem odżywczym, ale indywidualne zapotrzebowanie na nie zależy od wieku oraz poziomu aktywności fizycznej – wiele dorosłych osób prowadzących siedzący tryb życia może spożywać je w zbyt dużych ilościach.
Wyniki badań opublikowało czasopismo „Cell Press Blue”.
– Nie ulega wątpliwości, że białko sprzyja budowie mięśni i poprawia reakcję organizmu na wysiłek fizyczny u osób aktywnych. Ponieważ większość ludzi prowadzi stosunkowo siedzący tryb życia, wielu z nich prawdopodobnie spożywa jednak więcej białka, niż rzeczywiście potrzebuje, co może wiązać się z negatywnymi konsekwencjami zdrowotnymi – ocenił współautor przeglądu badań Dudley Lamming z Uniwersytetu Wisconsin-Madison.
Nowe spojrzenie na dietę i długowieczność
Dotychczasowe badania wykazały, że ograniczenie spożycia kalorii może wydłużyć życie wielu organizmów i wiąże się z niższym ryzykiem chorób związanych ze starzeniem się, w tym nowotworów. Z eksperymentów prowadzonych na muszkach i gryzoniach wynika jednak, iż ograniczenie spożycia białka może również wydłużyć życie tych organizmów, nawet jeśli całkowita kaloryczność codziennych posiłków pozostaje niezmieniona. Sugeruje to, że korzyści płynące z ograniczeń dietetycznych mogą zależeć nie tylko od ilości przyjmowanego pożywienia, ale także od tego, jakie składniki odżywcze wchodzą w jego skład, podkreślili autorzy przeglądu.
Ostatnie badania z udziałem ludzi również przyniosły obiecujące wyniki. Kilka badań klinicznych wykazało, że osoby ograniczające spożycie białka mogą schudnąć, zredukować tkankę tłuszczową oraz poprawić poziom cukru we krwi na czczo – nawet jeśli ogólna kaloryczność posiłków jest wyższa.
Nie dowodzi to wprawdzie, że ograniczenie ilości białka w diecie wydłuża ludzkie życie, sugeruje jednak, że modyfikacja jego spożycia może wpływać na procesy związane ze starzeniem się i rozwojem wielu chorób, ocenili badacze.
Według nich aktualna obsesja na punkcie obecności białka w diecie ma związek z pojawieniem się wyników badań, zgodnie z którymi wyższe spożycie białka może sprzyjać utracie wagi i pomagać osobom starszym w utrzymaniu masy mięśniowej (zwłaszcza w połączeniu z aktywnością fizyczną). Dbanie o mięśnie jest szczególnie istotne w starszym wieku, ponieważ ich utrata może prowadzić do osłabienia organizmu, ograniczenia sprawności ruchowej oraz zwiększonego ryzyka upadków, wyjaśnili naukowcy.
Przypomnieli, że wyniki tych badań skłoniły amerykańskie władze do zaktualizowania zaleceń żywieniowych odnośnie do zawartości białka w diecie. Zgodnie z nimi powinniśmy spożywać niemal dwukrotnie więcej białka, niż zalecano dotychczas (dziennie 1,2–1,6 grama na kilogram masy ciała). Producenci dodają je do coraz szerszej gamy produktów spożywczych – od płatków śniadaniowych przez kawę aż po wodę butelkowaną. Konsumenci są stale zachęcani do zwiększenia spożycia białka.
Mniej białka to dłuższe życie? Naukowcy znaleźli dowody
Aby lepiej zrozumieć związek między spożyciem białka a procesem starzenia, Lamming wraz ze współpracownikami przeanalizowali wyniki ponad 350 prac naukowych. Naukowcy znaleźli dowody na to, że zmniejszenie spożycia białka może pomóc w spowolnieniu procesów starzenia biologicznego, poprawić metabolizm, a w określonych warunkach może nawet przyczynić się do wydłużenia życia.
Jedno szczególnie intrygujące odkrycie dotyczyło czynnika wzrostu fibroblastów 21 (FGF21), którego poziom wzrasta, gdy ograniczamy zawartość białka w diecie.
FGF21 pomaga organizmowi przystosować się do zmian w dostępności składników odżywczych i wpływa na sposób wykorzystania energii. Wyższy poziom tego związku powiązano ze wzrostem wydatkowania energii, lepszą regulacją poziomu cukru we krwi oraz ograniczeniem stanu zapalnego w organizmie. Wiadomo jednocześnie, że zaburzenia metabolizmu i przewlekły stan zapalny mają wpływ na starzenie się, a z czasem mogą przyczyniać się do rozwoju takich schorzeń, jak otyłość, cukrzyca typu 2 i inne choroby związane z wiekiem.
Badania przeprowadzone na myszach wykazały, że zwierzęta, które mają podwyższony poziom FGF21, żyją dłużej niż myszy, u których poziom tego czynnika jest zgodny z normą. Korzyści te były szczególne widoczne u samców, co sugeruje, że płeć biologiczna może wpływać na sposób, w jaki organizm reaguje na FGF21.
Naukowcy ustalili, że także u ludzi ograniczenie spożycia białka ma związek ze wzrostem poziomu FGF21. Na razie nie wiadomo jednak, czy wpływa to na wydłużenie życia jak u myszy.
Ilość spożywanego białka może nie być jedynym czynnikiem, który odgrywa tu rolę, zwrócili uwagę autorzy przeglądu. Znaczenie mogą mieć również rodzaje aminokwasów wchodzące w skład spożywanego białka.
Aminokwasy stanowią cegiełki, z których w organizmie budowane są białka – niezbędne do utrzymania masy mięśniowej, naprawy tkanek oraz utrzymywania innych funkcji komórkowych. Oprócz tych podstawowych zadań niektóre aminokwasy pełnią również rolę cząsteczek sygnałowych, które regulują metabolizm i wzrost komórek.
Czego unikać w diecie?
Naukowcy wskazali, że szczególnie istotne są trzy aminokwasy: metionina, izoleucyna oraz walina. Z przeanalizowanych przez nich badań wynika, że ich nadmierna zawartość w codziennej diecie może pobudzać szlaki biologiczne sprzyjające wzrostowi. I choć procesy związane ze wzrostem są niezbędne dla prawidłowego rozwoju i naprawy tkanek, nadmierna lub długotrwała aktywacja tych szlaków w komórkach może przyczyniać się do otyłości, stanów zapalnych oraz innych schorzeń związanych ze starzeniem się.
W ocenie badaczy oznacza to, że ograniczenie podaży określonych aminokwasów w diecie mogłoby przynieść korzyści podobne do tych, które obserwuje się w przypadku diet o obniżonej zawartości białka.
Autorzy pracy zwrócili uwagę, że zapotrzebowanie na białko nie jest dla każdego takie samo. Kobiety w ciąży potrzebują więcej białka, aby wspierać rozwój płodu, z kolei niektórym osobom starszym jest ono potrzebne w większych ilościach, by pomóc w utrzymaniu masy mięśniowej i sprawności fizycznej. Zapotrzebowanie na białko ulega też zmianie w zależności od poziomu aktywności fizycznej.
Osoby regularnie ćwiczące mogą odnieść korzyści ze zwiększonego spożycia białka, ponieważ ich mięśnie wykorzystują je do regeneracji, naprawy tkanek oraz adaptacji do treningu. Sportowcy często spożywają duże ilości białka, nie zapadając przy tym na choroby metaboliczne. Jednym z możliwych wyjaśnień jest to, że aktywność fizyczna zmienia sposób, w jaki organizm przetwarza te składniki odżywcze. Regularne ćwiczenia stymulują wzrost i regenerację mięśni, dzięki czemu organizm może efektywniej wykorzystywać dodatkowe białko, jednocześnie ograniczając niektóre szkodliwe skutki metaboliczne związane z jego wysokim spożyciem.
Prowadzić mało aktywny tryb życia? Wcale nie potrzebujesz aż tyle białka
Badacze zwrócili jednak uwagę, że w przypadku wielu dorosłych, którzy większość dnia spędzają w pozycji siedzącej, wzbogacanie codziennych posiłków o dodatkowe białko może nie być korzystne. – Badania wskazują, że spożywanie większej ilości białka przez osoby prowadzące siedzący tryb życia może wiązać się z negatywnymi konsekwencjami zdrowotnymi, przynajmniej w skali całej populacji – skomentował Lamming.
To rozróżnienie może pomóc wyjaśnić, dlaczego badania dotyczące białka prowadzą niekiedy do pozornie sprzecznych wniosków. Dieta korzystna dla osoby intensywnie ćwiczącej może nie być optymalna dla kogoś prowadzącego głównie siedzący tryb życia, wskazali autorzy pracy.
Dlatego – ich zdaniem – zamiast zalecać spożycie takiej samej ilości białka wszystkim, powinno się dostosować porady żywieniowe do indywidualnej sytuacji danej osoby, zwłaszcza do jej poziomu aktywności fizycznej oraz wieku.
Przeczytaj także: „Przetworzone dzieciństwo” i „Prebiotyczny potencjał ciemnej czekolady w regulacji nastroju u zdrowych dorosłych”.
