Kardioprotekcja w leczeniu przeciwnowotworowym

Kardiotoksyczność w leczeniu onkologicznym stanowi istotne wyzwanie kliniczne, ponieważ uszkodzenie mięśnia sercowego może prowadzić do konieczności redukcji dawki lub przerwania terapii przeciwnowotworowej, co w konsekwencji obniża jej skuteczność i wpływa na rokowanie onkologiczne.

Szeroki przegląd badań 

Analiza przeprowadzona przez zespół Erasmus University Medical Centre w Rotterdamie obejmowała systematyczny przegląd piśmiennictwa oraz metaanalizę badań randomizowanych i obserwacyjnych, w których oceniano wpływ farmakoterapii rekomendowanej w wytycznych European Society of Cardiology (ESC) dotyczących niewydolności serca, w tym aktualizacji z 2021 i 2023 roku. Uwzględniono inhibitory układu renina–angiotensyna–aldosteron (RAAS, renin-angiotensin-aldosterone system), do których należą inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I, angiotensin-converting enzyme inhibitors), blokery receptora angiotensynowego (ARB, angiotensin receptor blockers) oraz inhibitory neprylizyny w połączeniu z ARB (ARNI, angiotensin receptor neprilysin inhibitors), a także beta-adrenolityki (beta-blockers), antagoniści receptora mineralokortykoidowego (MRA, mineralocorticoid receptor antagonists), inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego typu 2 (SGLT2i, sodium-glucose cotransporter-2 inhibitors) oraz statyny.

Łącznie zidentyfikowano 49 badań obejmujących 6 998 pacjentów leczonych przeciwnowotworowo, u których oceniano wpływ powyższych interwencji na funkcję skurczową lewej komory serca, mierzoną za pomocą frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF, left ventricular ejection fraction). Jest to podstawowy parametr oceny wydolności skurczowej mięśnia sercowego, istotny w diagnostyce i monitorowaniu kardiotoksyczności.

Wpływ farmakoterapii na wydolność mięśnia sercowego

W analizie wykazano, że stosowanie inhibitorów RAAS wiązało się ze statystycznie istotną poprawą LVEF o 2,88 proc. w porównaniu z placebo lub standardową opieką (p < 0,001). W przypadku beta-adrenolityków odnotowano bardziej umiarkowaną poprawę LVEF o 1,20 proc. (p = 0,05). Największą poprawę funkcji skurczowej obserwowano przy jednoczesnym stosowaniu obu klas leków, gdzie kombinacja inhibitory RAAS i beta-adrenolityki wiązała się ze wzrostem LVEF o 2,98 proc. (p < 0,001), co sugeruje efekt addytywny w zakresie ochrony kardiomiocytów w przebiegu leczenia przeciwnowotworowego.

Dodatkowo oceniano parametry bardziej czułe dla wczesnych zaburzeń funkcji mięśnia sercowego, takie jak global longitudinal strain (GLS), który odzwierciedla subkliniczne zaburzenia kurczliwości. Zarówno inhibitory RAAS, beta-adrenolityki, jak i ich skojarzenie wykazywały korzystny wpływ na poprawę GLS, co wskazuje na potencjalną rolę tych terapii w prewencji subklinicznej kardiomiopatii indukowanej chemioterapią lub terapiami celowanymi.

W przypadku antagonistów receptora mineralokortykoidowego zaobserwowano potencjalnie większy efekt ochronny, z poprawą LVEF o 4,68 proc. w porównaniu z grupą kontrolną, jednak dane te pochodziły jedynie z dwóch badań, co ogranicza poziom wiarygodności dostępnych danych. Podobnie, dla inhibitorów SGLT2 dostępne było tylko jedno badanie, w którym wykazano wzrost LVEF o 3,20 proc. Statyny analizowano w siedmiu badaniach, uzyskując poprawę LVEF o 2,49 proc. względem kontroli (p < 0,001), co może wskazywać na ich potencjalne działanie plejotropowe obejmujące poprawę funkcji śródbłonka i redukcję stresu oksydacyjnego.

Zebrane dane wskazują, że klasyczne strategie leczenia niewydolności serca, szczególnie inhibitory RAAS oraz beta-adrenolityki, mogą odgrywać istotną rolę w prewencji i leczeniu kardiotoksyczności indukowanej terapią przeciwnowotworową. Jednocześnie ograniczona liczba badań dotyczących nowszych grup leków, takich jak antagoniści receptora mineralokortykoidowego czy inhibitory SGLT2, nie pozwala na jednoznaczną ocenę ich skuteczności w tej populacji pacjentów.

Kardioprotekcja ważnym ogniwem leczenia onkologicznego

Wnioski przedstawione przez autorów metaanalizy podkreślają potrzebę dalszych randomizowanych badań klinicznych, które umożliwiłyby precyzyjne określenie miejsca nowych terapii kardiologicznych w kardioonkologii. Jest to szczególnie istotne w kontekście rosnącej populacji pacjentów onkologicznych długoterminowo przeżywających chorobę nowotworową, u których ryzyko późnych powikłań sercowo-naczyniowych staje się jednym z kluczowych determinantów rokowania.

Podsumowując, przedstawione dane potwierdzają, że standardowe leczenie niewydolności serca oparte na modulacji układu RAAS oraz blokadzie receptorów beta-adrenergicznych wykazuje istotny efekt kardioprotekcyjny u pacjentów poddawanych terapii przeciwnowotworowej, mierzalny zarówno w poprawie LVEF, jak i parametrów odkształcenia mięśnia sercowego, takich jak GLS.

Przeczytaj także: „Nowe dane dotyczące kardiotoksyczności wywołanej ICI”;