Koniec z opieką koordynowaną nad chorymi na neurofibromatozy. Polityka Ministerstwa Zdrowia jak Paragraf 22?
Szymon Czerwiński/Termedia
Ministerstwo Zdrowia zamknęło prace nad włączeniem opieki koordynowanej nad pacjentami z neurofibromatozami (NF/RAS) do koszyka świadczeń gwarantowanych. Mimo że wdrożenie tego modelu przyniosłoby kilka milionów oszczędności w ciągu najbliższych trzech lat, a zbudowany przez polskich ekspertów model opieki nad chorymi jest stawiany za wzór – alarmuje Stowarzyszenia Neurofibromatozy Polska.
Zdaniem stowarzyszenia to, co robi Ministerstwo Zdrowia z programem opieki koordynowanej na chorymi z neurofibromatozami to nic innego jak „Paragraf 22 w polskim systemie ochrony zdrowia”. – Resort zamyka opiekę, która oszczędza NFZ 3,7 mln zł, bo… „nierówno” byłoby pomagać jednej grupie chorych lepiej niż innym – czytamy komunikacie stowarzyszenia.
Organizacja wskazuje, że MZ kończy program, na który państwo wydało już ponad 7,35 mln zł i który – według oficjalnych danych NFZ – ograniczył liczbę porad w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej o 37 proc., badań kosztochłonnych o 16 proc., a świadczeń psychiatrycznych o 10 proc. Stowarzyszenie podkreśla, że resort zamknął program, opierając się na niepełnych danych z 2025 roku i ignorując końcowy raport Prezesa NFZ z 29 lipca 2026 r., który wprost rekomendował wprowadzenie tej opieki dla dzieci i dorosłych jako świadczenia gwarantowanego.
– Przez ostatnie sześć lat program pilotażowy dla pacjentów z neurofibromatozami i pokrewnymi im rasopatiami (NF/RAS) – wrodzonymi, nieuleczalnymi chorobami genetycznymi o wysokim ryzyku nowotworowym – był stawiany w Europie za wzór organizacji ścieżki pacjenta. Podczas europejskich konferencji oraz w ramach spotkań roboczych europejskiej organizacji parasolowej NFPU „polski model opieki” cieszył się coraz większym zainteresowaniem – mówi Dorota Korycińska, prezeska Stowarzyszenia Neurofibromatozy Polska.
Wyjaśnia, że oddolnie wypracowany model objął opieką ok. 2,8 tys. pacjentów (głównie dzieci), zrealizował blisko 8 tysięcy specjalistycznych świadczeń, a na biurko Ministra Zdrowia trafiły gotowe Karty Świadczenia Opieki Zdrowotnej dla dzieci i dorosłych oraz pionierskie założenia tranzycji w dorosłość. Docelowo, po wejściu do koszyka świadczeń gwarantowanych, stałą opieką miało zostać objętych ok. 13,5 tys. osób – cała polska populacja chorych z NF, zarówno dzieci, jak i dorośli.
Koniec pilotażu, koniec skutecznej opieki nad chorymi?
To właśnie ten model, funkcjonujący w oparciu o rozporządzenie w sprawie programu pilotażowego w zakresie koordynowanej opieki medycznej nad chorymi z neurofibromatozami oraz pokrewnymi im rasopatiami (z czerwca 2020 r.; nowelizacja – grudzień 2025 r.), jest obecnie wygaszany. Jak podaje stowarzyszenie, „23 października 2026 r. Ministerstwo Zdrowia definitywnie zamknęło prace nad włączeniem opieki koordynowanej nad pacjentami z neurofibromatozami (NF/RAS)do koszyka świadczeń gwarantowanych”.
Oznacza to, że pacjenci wracają do zwykłej ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, a potencjał kadry doświadczonej kadry medycznej nie będzie w pełni wykorzystany. Decyzja zapadła w oparciu Rekomendację Prezesa AOTMiT nr 151/2026 z 7 października 2026 r.
– Lektura oficjalnych dokumentów z tego procesu to gotowy scenariusz nowego „Paragrafu 22” w ochronie zdrowia w Polsce – czytamy w komunikacie.
- Równość po polsku – nie można leczyć jednych lepiej, skoro inni mają źle.
Uzasadnienie odmowy, które powinno przejść do historii polskiej polityki zdrowotnej, znajduje się w drugim akapicie Rekomendacji Prezesa AOTMiT nr 151/2026 z 7 października 2026 r. Czytamy w nim, że wdrożenie gotowej opieki koordynowanej dla NF/RAS mogłoby prowadzić do „nierównego kształtowania dostępu do skoordynowanej opieki pomiędzy grupami pacjentów z różnymi chorobami należącymi do chorób rzadkich”. Zamiast więc wykorzystać dobrze działający model jako wzorzec do zastosowania w wielu innych wielonarządowych chorobach rzadkich, nasze państwo likwiduje to, co już działa, aby wszyscy mieli po równo – czyli równie źle. - Program generuje oszczędności dla NFZ, więc trzeba go zlikwidować.
Z opracowanej przez AOTMiT analizy wpływu na budżet zawartej w Rekomendacji nr 151/2026 wynika, że włączenie opieki koordynowanej wynika, że włączenie opieki koordynowanej w NF/RAS do koszyka świadczeń gwarantowanych zmniejszyłoby wydatki płatnika publicznego o ok. 3,7 mln zł w ciągu pierwszych trzech lat (-0,58 mln zł w pierwszym roku, -1,19 mln zł w drugim i -1,86 mln zł w trzecim roku).
Co ważne, w grupie dorosłych pacjentów pilotażu odnotowano spadek liczby wizyt w zwykłym AOS o 37 proc., kosztochłonnych badań diagnostycznych o 16 proc., a świadczeń psychiatrycznych o 10 proc. Pilotażem objęto 2830 osób, w tym ok. 2,5 tys. dzieci (a cała populacja pediatryczna NF/RAS to ok. 3 tys. dzieci, co oznacza, że ok. 80 proc. pacjentów do 18. roku życia było objętych najlepszą z możliwych i tanią opieką). Włączenie programu do koszyka świadczeń gwarantowanych miało otworzyć tę ścieżkę dla wszystkich chorych w Polsce – szacowanej na ok. 13,5 tys. osób populacji dzieci i dorosłych z NF. - Oceniono gruszki miarą dla jabłek i uznano brak rejestru za wadę pilotażu.
Pilotaż z 2020 r. miał charakter czysto organizacyjny – nie wprowadzał nowych procedur medycznych, lecz integrował już finansowane świadczenia w jeden efektywny harmonogram pod okiem koordynatora. Mimo to wytknięto mu brak danych o twardych efektach klinicznych, jakości życia czy porównawczej grupy kontrolnej.
– To zadziwiające. W nieuleczalnej, wielonarządowej chorobie genetycznej o nieprzewidywalnym przebiegu istotą leczenia jest wieloletnia czujna obserwacja, a sukcesem klinicznym jest uniknięcie niepotrzebnej, okaleczającej operacji czy radioterapii lub też interwencja w odpowiednim czasie. Takich danych nie zbiera się w tabelkach rozliczeniowych NFZ – komentuje Dorota Korycińska. Wyjaśnia, gromadzenie takich danych wymaga odrębnego krajowego rejestru medycznego dla NF, którego państwo nie stworzyło i nie finansowało.
Kolejny budzący wątpliwości fakt przytoczony przez prezeskę Stowarzyszenia Neurofibromatoza Polska dotyczy informacji, na podstawie których AOTMiT wydał rekomendacją nr 151/2026 z 7 października 2026 r. skutkującą wygaszeniem pilotażu.
Ministerstwo Zdrowia, wysyłając 14 lipca 2026 r. do AOTMiT zlecenie przeprowadzenia oceny pilotażu dołączyło do niego jedynie „częściowy raport z realizacji programu pilotażowego”. Wydarzyło się to zanim NFZ złożył pełną ewaluację pilotażu. Pełne sprawozdanie zostało sporządzone przez fundusz 29 lipca 2026 r. W ocenie stowarzyszenia pacjenci zostali ukarani za brak danych przekazanych z jednej instytucji podległej resortowi zdrowia do drugiej.
Organizacja odnotowuje jeszcze jeden fakt. – Cele i wskaźniki zawarte były w rozporządzeniu z 2020 roku, żaden z nich nie obejmuje ani grupy kontrolnej (co oznaczałoby celowe pozbawienie opieki koordynowanej wyizolowanej grupy chorych dzieci) ani twardych efektów klinicznych – zauważa Korycińska.
Sprzeczne narracje Ministerstwa Zdrowia
Czwartym „filarem” Paregrafu 22 wykreowanego przez Ministerstwo Zdrowia, są w ocenie stowarzyszenia sprzeczności w narracji resortu na temat opieki nad chorymi na neurofibromatozę po wygaszeniu pilotażu. Widać je w zestawieniu z Rekomendacją Prezesa AOTMiT nr 151/2026 z 7 października 2026 r.
W rekomendacji AOTMiT wskazuje m.in., że opieka w ramach AOS nie odtwarza w pełni mechanizmu organizacyjnego pilotażu, w szczególności funkcji koordynatora oraz jednolitego harmonogramu monitorowania pacjenta”. Mimo to agencja i MZ odsyłają chorych do nieistniejących jeszcze Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich, które na dodatek nie mają gwarancji finansowania (ustawa o tworzeniu OECR została przyjęta na początku listopada przez Senat i skierowana do prezydenta – red.) i do kosztownej odysei diagnostycznej w AOS.
Stowarzyszenie tłumaczy, że pod wpisami pacjentów w mediach społecznościowych Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że „nic się nie zmieniło”, ponieważ chorzy mogą leczyć się w tych samych ośrodkach w ramach zwykłego AOS. Z kolei w Senacie wiceminister Tomasz Maciejewski przyznał, że system OECR dopiero będzie powstawać, brakuje w nim przepisów przejściowych, a na pytanie o los pacjentów kończących 18. rok życia odpowiedział: „Dzisiaj nie odpowiem w 100 procentach”.
– Pacjenci mają więc trzy odmienne odpowiedzi resortu zdrowia: 1. mają się zgłosić do OECR (których nie ma); 2. mają się zgłosić do AOS (co oznaczza powrót do kosztownej i nieefektywnej odysei diagnostycznej); 3. będą mogli zgłosić się do OECR w bliżej nieokreślonej przyszłości (prawdopodobnie będzie dotyczyć to tylko dzieci).
Praca wykonana za państwo i równanie w dół
– Przez sześć lat lekarze i pacjenci wykonali całą pracę za państwo. Przygotowaliśmy nie tylko projekt opieki koordynowanej (dr Marek Karwacki i inni), karty świadczeń dla dzieci i dorosłych oraz pionierski
model tranzycji w dorosłość. W zamian usłyszeliśmy, że dobrze działającej opieki nie można utrzymać, bo inne grupy chorych jeszcze jej nie mają, więc w imię równości trzeba ją zlikwidować – komentuje Dorota
Korycińska.
– W tej chwili kierownictwo resortu zdrowia unika jakiegokolwiek spotkania ze stroną społeczną. Trudno zrozumieć i zaakceptować fakt, że biurokratyczne absurdy wysyłają chorych z wysokim ryzykiem
nowotworowym oraz innymi ciężkimi objawami do chaotycznego systemu kolejek, w którym brak koordynacji może oznaczać utratę wzroku, spóźnioną diagnozę nowotworu, uzależnienia od środków
przeciwbólowych, depresje i stany samobójcze oraz nienaprawialne wady układu kostnego – dodaje Korycińska.
Stowarzyszenie przywołuje też stanowisko prezesa NFZ Filipa Nowaka, który w obu sprawozdaniach dotyczących pilotażu miał napisać, że „Narodowy Fundusz Zdrowia rekomenduje rozważenie wprowadzenia świadczenia koordynowanej opieki medycznej nad chorymi z neurofibromatozami oraz pokrewnymi im rasopatiami zarówno dla dzieci jak i dla dorosłych, jako świadczenia gwarantowanego”.
Przeczytaj także: „Zaciąganie hamulca”


