Medycyna paliatywna w centrum uwagi
Fot. Termedia
Kluczowe wyzwania w medycynie paliatywnej były tematem XI Forum Medycyny Paliatywnej, które w sobotę zakończyło się w Warszawie. Podczas tegorocznej edycji rozmawiano zarówno o wyzwaniach systemowych, jak i bardziej szczegółówych zagadnianiach poświęconych na przykład pediatrycznej opiece paliatywnej. Część warsztatowa dotyczyła m.in. wykorzystania wirtualnej rzeczywistości w opiece nad pacjentem czy roli Centrów Symulacji Medycznych nauczaniu opieki paliatywnej.
XI Forum Medycyny Paliatywnej odbywało się w dniach 20-21 listopada. Kierownictwo naukowe: dr hab. n. med. Aleksandra Ciałkowska-Rysz, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej i kierownik Kliniki Medycyny Paliatywnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz dr hab. n. med. i n. o zdr. Tomasz Dzierżanowski, kierownik Kliniki Medycyny Paliatywnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Konferencję rozpoczęła sesja poświęcona pediatrycznej opiece paliatywnej. Jedno z wystąpień dotyczyło także brakującego ogniwa w systemie pediatrycznej opieki paliatywnej, jakim jest poradnia medycyny paliatywnej dla dzieci. Pierwszego dnia, w trakcie sesji dotyczącej postępowania w wybranych stanach oraz sytuacjach klinicznych w medycynie paliatywnej eksperci omówili też m.in. rolę kannabinoidów w standardach leczenia bólu przewlekłego w Polsce oraz wpływ opioidów na układ endokrynny. Z kolei podczas panelu „Problemy pielęgniarstwa opieki paliatywnej” poruszone zostały kwestie sarkopenii oraz popromiennego zapalenia skóry.
Drugi dzień XI Forum Medycyny Paliatywnej rozpoczął się od sesji „Porady prawne w codziennej praktyce lekarza medycyny paliatywnej na podstawie wybranych sytuacji”. W kolejnych wystąpieniach omówione zostały również konkretne sytuacje kliniczne w medycynie paliatywnej, w tym postępowanie w schyłkowym okresie choroby nowotworowej oraz problematyka uderzeń gorąca u pacjentów paliatywnych.
W programie znalazł się także wykład poświęcony planowaniu opieki z wyprzedzeniem oraz sprawozdanie z Kongresu Europejskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej w Pradze. Z kolei dwa wykłady plenarne drugiego dnia dotyczyły „Uzdrawiającej roli dobrych wspomnień” oraz „Wirtualnej analgezji”.
W ramach XI Forum Medycyny Paliatywnej odbywała się również część warsztatowa. Uczestnicy wydarzenia mogli wziąć udział m.in. w następujących warsztatach: „USG w medycynie paliatywnej”; „Zasady akredytacje jednostek do szkolenia specjalizacyjnego”; „Ochrona psychiki wobec ekspozycji na cierpienie, umieranie i śmierć”.

Debata „Sytuacja i aktualne problemy opieki paliatywnej w Polsce”
W ramach forum odbyła się debata poświęcona wyzwaniom stojącym dziś przed systemem opieki paliatywnej w Polsce. W debacie uczestniczyli:
- lek. Artur Pakosz, konsultant krajowy w dziedzinie medycyny paliatywnej;
- dr hab. n. med. i n. o zadr. Tomasz Dzierżanowski, kierownik Kliniki Medycyny Paliatywnej WUM;
- dr hab. n.med. Maciej Niedźwiecki, Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Gdański Uniwersytet Medyczny, Fundacja Pomorskie Hospicjum dla Dzieci;
- dr Jolanta Stokłosa – prezes Forum Hospicjum Polskich, prezes Towarzystwa Przyjaciół Chorych Hospicjum im. św. Łazarza w Krakowie;
- Aleksandra Rudnicka – Rzeczniczka Pacjentów Objętych Opieką Paliatywną.
Prowadzenie: dr hab. n. med. Aleksandra Ciałkowska-Rysz, Prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej, kierownik Kliniki Medycyny Paliatywnej UM w Łodzi.
W tej części forum wziął również udział Marcin Miernicki, kierownik sekcji w Departamencie Świadczeń Opieki Zdrowotnej Narodowego Funduszu Zdrowia. Debata była otwarta dla mediów.

Demografia, niedostateczna liczba personelu medycznego, dłuższe życie z chorobami
Odpowiadając na pytanie o główne wyzwania stojące dziś przed systemem opieki paliatywnej w Polsce dr hab. Aleksandra Ciałkowska-Rysz wskazała na wyzwania związane ze zmianami demograficznymi (starzenie się społeczeństwa) dłuższego życia z chorobami, których nie można wyleczyć, a które przechodzą w stan przewlekły i ciężki, często wymagający postępowania objawowego np. leczenia bólu. Dodatkowi wiążą się z niesamodzielnością.
Prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Paliatywnej tłumaczyła, że potrzeby trzeba zestawić z istniejącymi zasobami finansowymi, osobowymi i infrastrukturą. W tym zestawieniu potrzeby będą przewyższać zasoby. – Wyzwaniem będzie wytypowanie najbardziej potrzebującej grupy docelowej wymagającej specjalistycznej opieki paliatywnej – powiedziała.
Wskazała, że obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych w dziedzinie opieki paliatywnej i hospicyjnej nie daje właściwych narzędzi do wyboru takiej grupy pacjentów. Narzędzia te znalazły się w przygotowanej cztery lata temu propozycji nowelizacji rozporządzenia. Prace nad tym dokumentem nie posunęły się jednak do przodu.
– Przedstawiciele środowiska medycyny i opieki paliatywnej oczekują wejścia w życie nowelizacji rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych w dziedzinie opieki paliatywnej i hospicyjnej. Zamieszczone w nim zmiany będą miały istotny wpływ na podwyższenie jakości świadczeń, więc są także z niecierpliwością oczekiwane przez pacjentów – powiedziała dr hab. Aleksandra Ciałkowska-Rysz.
Przypomniała również, że rozwiązanie czekają też problemy związane kwestią przetaczania krwi i preparatów krwiopochodnych oraz leczenia żywieniowego w stacjonarnej opiece paliatywnej.
Zwierzęta w hospicjach i na oddziałach medycyny paliatywnej
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Tomasz Dzierżanowski, kierownik Kliniki Medycyny Paliatywnej WUM przypomniał z kolei o nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta, która 19 listopada została przyjęta przez Sejm. Dokument ten umożliwia organizację wizyt zwierząt domowych w oddziałach medycyny paliatywnej i hospicjach stacjonarnych.
Dr Dzierżanowski był inicjatorem tej ustawy. Przypomniał on, że droga do jej przyjęcia rozpoczęła się rok temu, kiedy ogłosił „Kartę Praw Pacjenta do Kontaktu ze Zwierzętami Towarzyszącymi”. Inicjatywę podjęła Katarzyna Maria Piekarska, posłanka KO, zgłaszając projekt ustawy, która zarówno w pierwszym, jak i w drugim czytaniu spotkała się z jednomyślnością posłów.
Komentując to dr Dzierżanowski przypomniał, że zgodnie z art. 20 ustawy o prawach pacjenta każdy pacjent ma prawo umierać w warunkach spokoju i godności. W tym celu niezbędne jest umożliwienie choremu pożegnania się z osobami najbliższymi. Co jednak, jeżeli nie ma obok człowieka? Co w sytuacji, kiedy dla kogoś jedyną bliską istotą jest kot czy pies? A w obliczu choroby i śmierci pożegnanie się z tą najbliższą istotą staje się najważniejszą potrzebą? Odpowiedzią na takie sytuacje jest przyjęta kilka dni temu nowelizacja.
Dr Dzierżanowski wskazał także, że wizyty zwierząt w szpitalu nie wiążą się z żadnym ryzykiem epidemicznym, co podkreślił Główny Inspektor Sanitarny w liście poparcia tej inicjatywy.

Opieka paliatywna w Polsce w liczbach
Liczba świadczeniodawców w 2026: świadczenia w hospicjum domowym – 565; świadczenia w oddziale medycyny paliatywnej/hospicjum stacjonarnym – 241; porada w poradni medycyny paliatywnej – 156; świadczenia w hospicjum domowym dla dzieci – 74; perinatalna opieka paliatywna – 20. W porównaniu z rokiem 2025 nie było istotnych zmian w liczbie jednostek opieki paliatywnej.
Przeczytaj także: „Prawo do pomocnej łapy ►”
