Dołącz do nas w mediach społecznościowych:
Udostępnij
Autor: Magdalena Okoniewska

Systemy robotyczne – przyszłość medycyny ►

Anna Gołębicka, Konrad Brodaczewski, Magdalena Bizoń, Michał Gontkiewicz i Arkadiusz Grądkowski/Szymon Czerwiński

Rozwój nowych technologii jest nieunikniony, systemy robotyczne, które jeszcze niedawno były awangardą, demokratyzują się i popularyzują. Pojawia się konkurencja, koszty ich zakupu spadają. Nie znaczy to jednak, że każdy szpital powinien je kupować. Ważna jest specjalizacja chirurgów i całych zespołów, a do szerszego wykorzystania robotów potrzebna jest refundacja wykonywanych za ich pomocą procedur – nie tylko tych, które obecnie są powszechne.

W sesji „Robotyka medyczna – wyzwania i perspektywy rozwoju” uczestniczyli:

  • dr n. med. Magdalena Bizoń – dyrektor medyczna LUX MED Onkologia,
  • Konrad Brodaczewski – prezes Beryl Med,
  • Michał Gontkiewicz – członek prezydium Okręgowej Rady Lekarskiej OIL w Warszawie i zespołu ds. naruszeń w ochronie zdrowia,
  • Arkadiusz Grądkowski – prezes Izby POLMED, członek Zarządu MedTech Europe,
  • dr n. med. Tomasz Konecki – kierownik I Kliniki Urologii CSK Uniwersytetu Medycznego w Łodzi,
  • dr hab. n. med. Igal Mor – prezes Zarządu Grupy Mazovia.

Debatę moderowała Anna Gołębicka – ekspertka Centrum Adama Smitha.

Nagranie poniżej, pod wideo spisany panel.


Systemy robotyczne stosowane są w Polsce od ok. 10 lat. Prekursorami w ich wprowadzaniu były ośrodki prywatne, a pionierem Grupa Mazovia, która rozpoczęła ich regularne stosowanie już w 2017 r. Obecnie w placówkach Grupy Mazovia pracuje kilka robotów.

– Zastosowanie systemów robotycznych to przede wszystkim wyższy standard bezpieczeństwa oraz dużo większe możliwości w porównaniu z zabiegami wykonywanymi bez wsparcia czy asysty robotycznej – zauważył dr hab. n. med. Igal Mor, prezes zarządu Mazovii.

Ekspert dodał, że nie ma złych i dobrych robotów, gdyż każde dopuszczone do użytku urządzenie, posiadające certyfikaty, jest dobre, a dostępne na rynku systemy mają bardzo wyrównany poziom.

Nie robot, ale manipulator

Stwierdził też, że zamiast określenia „robot”, wprowadzającego pewne nieporozumienia w środowisku, preferuje nazwę „manipulator” – narzędzie, które rozszerza możliwości chirurga, zabiegowca, ale nie robi nic za niego. Podkreślił też, że ważne jest doświadczenie specjalistów, którzy powinni wykonywać zabiegi regularnie i doskonalić swoje umiejętności.

– Roboty chirurgiczne w ostatnich latach objęły większość specjalności zabiegowych, od laryngologii, otorynolaryngologii, torakochirurgii aż do chirurgii jamy brzusznej i chirurgii miękkiej. Z niektórych rodzajów robotów korzysta także ortopedia. Wykonywanie pewnych zabiegów bez użycia robota chirurgicznego oznacza większą traumę dla pacjenta, większe ryzyko powikłań, dłuższy okres rehabilitacji i rekonwalescencji – wymieniał dr hab. Igal Mor.

Urologia rozpoczęła rozwój robotyki

Obecnie ponad połowę (61 proc.) zabiegów wykonywanych w Polsce przy wspomaganiu robotycznym stanowią procedury urologiczne. Tą metodą wykonywanych jest 80 proc. prostatektomii. To właśnie urologia zdominowała wczesny rozwój robotyki.

– Wydaje się, że u podłoża leżał fakt, że ta technologia idealnie wpisuje się w problem, jaki mają urolodzy, zwłaszcza z usunięciem prostaty. Jest ona małym narządem położonym głęboko w miednicy i dostanie się do niej oraz wykonanie dokładnej operacji onkologicznej jest trudne – wyjaśnił dr n. med. Tomasz Konecki, kierownik I Kliniki Urologii CSK UM w Łodzi.

Z usunięciem raka prostaty związane są bardzo wysokie wymagania funkcjonalne, takie jak zachowanie trzymania moczu i erekcji.

– Połączenie tych dwóch wymagań spowodowało, że robot był wręcz objawieniem, ponieważ dzięki jego zastosowaniu widzimy doskonale, usuwamy prostatę, oddzielając od niej bardzo delikatne struktury nerwowo-mięśniowe i zachowując jak najlepsze funkcje. Na koniec zabiegu wykonuje się część rekonstrukcyjną, która polega na przymocowaniu pęcherza do cewki moczowej, co oznacza, że głęboko w miednicy trzeba zrobić precyzyjne zespolenie – tłumaczył.

Jako trzeci powód popularności robotyki w zabiegach urologicznych podał powszechność występowania raka prostaty w krajach rozwiniętych. Liczba operacji, które osoby wdrażające robotykę mogły wykonać, była na tyle duża, aby można było tę technikę rozwijać, standaryzować i przekazywać do innych ośrodków urologicznych. Dokonywało się to głównie w Stanach Zjednoczonych i z małym opóźnieniem także w Europie.

Ekspert dodał, że robotyka sprawdza się bardzo dobrze szczególnie w przypadku zabiegów wykonywanych na narządach stosunkowo nieruchomych, a do takich należą właśnie narządy urologiczne (nerka, pęcherz moczowy, prostata). W grę wchodzi także komfort operatorów, dlatego techniki robotowe zaczęto stosować przy usuwaniu guzów nerek i w zabiegach usunięcia pęcherza moczowego.

– Ten ostatni zabieg jest bardzo rozległą i długą – sześciogodzinną – operacją. Zastosowanie robota sprawia, że chirurdzy mniej się męczą podczas jej wykonywania – zauważył dr Tomasz Konecki.

Dywersyfikacja technologii

W większości placówek, które prowadzą urologiczne oddziały onkologiczne, techniki robotyczne są już stosowane lub wkrótce będą. Dotyczy to szczególnie ośrodków, które wykonują bardzo dużo zabiegów. Obserwowaną dywersyfikację technologii robotycznych dr Tomasz Konecki uznał za pozytywne zjawisko, ponieważ dzięki niej pojawia się konkurencja cenowa oraz różne systemy finansowe, które pomagają szpitalom pozyskać tę technologię.

– Dzięki konkurencji technologia staje się bardziej różnorodna. Pojawiają się konsole zamknięte, takie jak pierwsze roboty da Vinci, konsole otwarte. Poza tym niektórzy producenci skupiają się na rozwoju technologii na różnych obszarach, m.in. udoskonaleniu pracy narzędzi czy wizualizacji, połączeniu z AI czy z technologią trójwymiarowej rekonstrukcji obrazów z badań obrazowych nakładanych w czasie rzeczywistym na obraz widziany przez chirurga – mówił dr Tomasz Konecki.

Prowadząca panel Anna Gołębicka przypomniała, że według raportu „Chirurgia robotowa 2026” przygotowanego przez Modern Healthcare Institute w Polsce w 2025 r. operacje z wykorzystaniem systemów robotowych wykonywano już w 93 szpitalach, zabiegi robotowe przeprowadzało ok. 450 lekarzy, w tym ok. 40 kobiet. Zwiększająca się liczba ośrodków, operatorów oraz dostępnych systemów wskazuje na postępujące upowszechnianie chirurgii robotowej.

– Przez długi czas robot był elitarnym urządzeniem, które znajdowało się tylko w wybranych jednostkach. Spodziewamy się, że w przyszłości będzie to wyglądało nieco inaczej. Być może nie każdy szpital będzie go miał, bo nie będzie takiej potrzeby, ale w nowoczesnej chirurgii robot będzie normalnym wyposażeniem medycznym. Dlatego zdecydowaliśmy, że powinien on także zagościć w naszej ofercie – stwierdził Konrad Brodaczewski, prezes Beryl Med.

– Obserwujemy rozwój technologii medycznych już od 35 lat i widzimy, że pewne rozwiązania, które kiedyś były drogie i miały wąskie zastosowanie, wraz z pojawieniem się efektu skali i konkurencji oraz popularyzacją stawały się codziennością i wchodziły do standardu, kanonu użycia w chirurgii. Tak właśnie myślimy o robotyce. Spodziewamy się, że nowe rozwiązania, na przykład nowa platforma, którą oferujemy, będą czymś więcej niż tylko nowym produktem. Dotychczas technologia robotyczna była zdominowana przez jedno rozwiązanie, teraz spodziewamy się, że dostępnych będzie ich więcej – przewidywał.

Zniesienie barier wejścia

Pojawienie się nowych platform uznał za dobre dla demokratyzacji rozwiązań robotycznych i otwierania nowych możliwości.

– Sam zakup platformy to dopiero początek wdrożenia robotyzacji w ramach szpitala. Potrzebne są kompetencje, szkolenie, serwis, instrumenty, a także rozwój technologii. Robotyka dominuje w urologii, ale otwierają się drzwi do nowych specjalizacji i współpraca ze szpitalami będzie dobrze służyła rozwojowi tych technologii – ocenił Konrad Brodaczewski.

Ekspert dodał, że z punktu widzenia firmy, którą reprezentuje, rozwój robotyki nastąpi, gdy zniesione zostaną bariery wejścia, do czego mogą się przyczynić trzy filary redukcji: ekonomia zakupu i ekonomia użytkowania; konkurencja, która da wybór użytkownikom oraz poprawi jakość obsługi i wdrożenia; a także kompetencje.

– Jest to w naszym odczuciu wielka szansa dla Polski jako największego kraju regionu Europy Centralnej. Nie powinniśmy się ścigać o to, ile w naszym kraju będziemy mieli systemów robotycznych, ale warto powalczyć, żeby Polska stała się regionalnym ekosystemem robotycznym. Mamy mnóstwo zdolnych lekarzy, odpowiedni wolumen wykonywanych operacji, świetne ośrodki kliniczne, a w związku z tym otwierają się przed nami szanse tworzenia centrów szkoleniowych, szkolenia kadr międzynarodowych, programów proktoringowych, prowadzenia badań klinicznych i wprowadzania nowych zastosowań dla robotów. A gdybyśmy do tego procesu włączyli polskich inżynierów, polskie firmy i uczelnie, to otworzymy możliwość rozwoju nie tylko danej platformy, lecz także całego ekosystemu – zaznaczył szef Beryl Med.

Jego zdaniem Polska nie powinna importować platform robotowych, ale raczej skorzystać z możliwości rozwoju technologii i stać się eksporterem kompetencji robotycznych.

– I tak widzę swoją rolę – podsumował Konrad Brodaczewski.

Szkolenie lekarzy

O szkoleniu lekarzy w zakresie systemów robotycznych mówił Michał Gontkiewicz, członek prezydium Okręgowej Rady Lekarskiej OIL w Warszawie.

– Trzeba zmienić myślenie o szkoleniu. Obecnie, na etapie wejścia, standardem jest przeprowadzanie go na konkretnym systemie dla konkretnego ośrodka. Myśląc o stworzeniu systemu, musimy jednak odbudować bazę szkoleniową, bo w tym momencie ani etap przeddyplomowy, ani podyplomowy kształcenia lekarzy nie zawiera w ogóle elementów nowych technologii, w tym operacji robotycznych – mówił.

Studenci nie mają dostępu do symulatorów robotycznych, które umożliwiałyby uczenie się pracy innymi technikami niż laparotomia czy laparoskopia.

– Te elementy muszą być obecne podczas studiów, aby przyszli lekarze poznali nowoczesne narzędzia, a później mogli pogłębiać swoją wiedzę na etapie podyplomowym, czyli podczas zdobywania specjalizacji. I to jest moment, kiedy faktycznie zaczynamy już szkolić, a nie tylko pokazywać, że takie rozwiązanie istnieje – wyjaśnił Michał Gontkiewicz.

Ekspert dodał, że obserwuje taką ścieżkę w różnych specjalnościach, na przykład systemy robotyczne zaczynają być używane w ginekologii onkologicznej i w operacjach dotyczących endometriozy, gdzie dają nowe perspektywy leczenia.

– Mało mówimy o zrobotyzowanych narzędziach laparoskopowych, a przecież to też jest gałąź rozwijająca się niezależnie od robotów. Brakuje osobnej wyceny tych procedur, które dają nowe możliwości operowania trudnych przypadków. Jeśli chcemy myśleć kompleksowo, to musimy wyjść od szkolenia dostosowanego do danego producenta, a zacząć szkolić z całymi systemami i przede wszystkim szkolić zespoły. I co ważne, nie możemy uzależniać certyfikacji od dystrybutorów sprzętu – podkreślił.

Ważna jest jakość, nie ilość

Koszt inkrementalny, czyli związany z wprowadzeniem nowej technologii, ponoszony przez Narodowy Fundusz Zdrowia w związku z zastosowaniem robotów, wynosi 54,5 mln zł.

– Pamiętajmy, że jesteśmy na etapie startu programu. Laparoskopy też kiedyś były w wyjątkowych ośrodkach, klinikach, a potem trafiły do wszystkich placówek. Jednocześnie nie musimy mieć robota wszędzie, bo potrzebni będą wyszkoleni operatorzy. Jest to nowoczesne narzędzie z wieloma możliwościami, ale nie musi być lepsze od laparoskopu. Zresztą badania pokazują, że w niektórych operacjach tej przewagi nie ma. Daje ono jednak możliwości dotarcia lub zrobienia jednoetapowo operacji, których nie można by wykonać tradycyjną metodą. Robot otwiera nowe możliwości, ale byłbym daleko od stwierdzenia, że rewolucjonizuje medycynę, to po prostu kolejny etap rozwoju – powiedział Michał Gontkiewicz.

Ekspert zaznaczył, że metoda leczenia musi być dopasowana do konkretnego pacjenta i jego potrzeby, co jest podstawą klasyfikacji. Nie można wychodzić z założenia, że operacja robotyczna jest wykonywana, ponieważ bardziej się opłaca szpitalowi. Wyścig technologii określił jako dobre zjawisko, ale wyścig między szpitalami polegający tylko na tym, aby mieć robota, bez zadbania o wyszkolony personel i odpowiednio dużą liczbę operacji, już nie.

– Lepiej, żeby robotów było mniej i żeby dobry personel mógł przeprowadzać operacje wysokiej jakości niż żeby wprowadzać je wszędzie, gdzie się da, bo to nie przyniesie nic dobrego pacjentom – podsumował Michał Gontkiewicz.

Zgodziła się z nim dr n. med. Magdalena Bizoń, dyrektor medyczna LUX MED Onkologia, ginekolog, onkolog, chirurg robotyczny, która podkreśliła rolę asysty pielęgniarek operacyjnych w zabiegach wykonywanych za pomocą systemów robotycznych.

– Ważny nie jest tylko chirurg, ale cały zgrany zespół, który potrafi przeprowadzić operację w odpowiednim tempie, nabywając doświadczenia i podwyższając jakość procedur. Zastosowanie systemu robotycznego zapewnia większą precyzję, która powoduje minimalną wręcz utratę krwi, co przekłada się na krótszą hospitalizację. Koszty ekonomiczne związane z pobytem pacjenta w szpitalu są zdecydowanie mniejsze w przypadku zastosowania systemu robotycznego w porównaniu z innymi technikami operacyjnymi. Wśród korzyści można wymienić ograniczenie antybiotykoterapii, mniej powikłań, mniej zakażeń pooperacyjnych, które zdarzają się w chirurgii otwartej. Cały proces jest krótszy, co przynosi realne korzyści finansowe placówce – wymieniała dr Magdalena Bizoń.

Doktor hab. Igal Mor podkreślił, że największą korzyścią wynikającą z robotyki jest to, że można tą techniką wykonać więcej i lepiej niż innymi metodami.

– To bardzo dobre i bardzo nowoczesne narzędzie w chirurgii. Mam nadzieję, że powstaną nowe technologie, jeszcze je doskonalące, takie jak nowe oprogramowania – dodał.

Liczy się przewidywalność finansowania

Arkadiusz Grądkowski, prezes Izby POLMED, członek Zarządu MedTech Europe, przypomniał, że gdy systemy robotyczne pojawiły się na rynku, 70 proc. przeprowadzanych za ich pomocą zabiegów było finansowanych prywatnie, natomiast obecnie są one w większości opłacane przez NFZ. Wskazał też, że głównym czynnikiem blokującym rozwój nowych technologii i ich dostępność dla pacjentów jest brak przewidywalności w tym zakresie.

– Przewidywalność dotycząca kontraktowania pozwala planować zarówno zatrudnienie kadry, jak i zachowanie ciągłości wykonywania zabiegów. Trudno o to, gdy zarządzający placówką ma świadomość, że współczynnik może się zmienić i w efekcie laparoskopia będzie się bardziej opłacała niż robotyka – przekonywał.

Podkreślił, że pozytywnym zjawiskiem jest różnorodność oferowanych technologii.

– Wśród ponad 130 członków Izby POLMED są trzy firmy produkujące systemy robotowe z zakresu chirurgii miękkiej, wkrótce dołączą do nich kolejne dwie, czyli będzie co najmniej pięciu dostawców tych rozwiązań w Polsce. W ortopedii jest co najmniej sześć firm wykorzystujących rozwiązania robotyczne, tymczasem zabiegi w tej dziedzinie nie są dodatkowo wyceniane ze względu na stosowanie tej metody – wyjaśnił.

W 2025 r. została wprowadzona korekta wycen procedur o 14 proc., kolejna nastapiła w tym roku i spowodowała w przypadku niektórych świadczeń obniżenie taryfy, a w przypadku innych podwyższenie.

– Jeżeli szukamy złotego środka, to należy planować długofalowo. Dotyczy to także kształcenia lekarzy w zakresie nowych technologii. Izba POLMED prowadzi warsztaty na uniwersytetach medycznych w ramach autorskiego projektu. W pierwszej edycji „Ścieżki innowacyjnego medyka” wzięło udział 3,5 tys. studentów, a program obejmuje m.in. mikrochirurgię robotyczną i rehabilitację z wykorzystaniem nowoczesnych protez. Symulatory są dostępne. Brakuje natomiast długofalowego planu wdrażania technologii, dzięki któremu młodzi lekarze wiedzieliby, czego i kiedy warto się uczyć – ocenił Arkadiusz Grądkowski.

Według szefa Izby POLMED w przypadku zaawansowanych technologii można wszystko zaplanować, zapewnić stabilny budżet na kilka lat, odejść od ścisłej regulacji i dać możliwość podejmowania decyzji bezpośrednio jednostkom wykonującym zabiegi.

Robotyka to ogromne pole postępu

Na pytanie o przyszłość robotyki dr hab. Igal Mor przytoczył przykład dalszych postępów w tej technologii, takich jak nowe rozwiązanie sigle-port, czyli metoda polegająca na wprowadzaniu systemu robotycznego za pomocą jednego portu, a nie czterech.

– To pokazuje, że w robotyce jeszcze nie wszystko zostało powiedziane i jest ogromne pole postępu – powiedział.

Konrad Brodaczewski stwierdził, że na etapie rozwoju nowych technologii, na którym obecnie się znajdujemy, pojawiają się pytania dotyczące nie tego, co nowa technologia potrafi, ale jakie przynosi korzyści kliniczne, co daje zespołowi i pacjentowi oraz jakie generuje koszty.

– Jesteśmy na etapie, w którym nie tylko następuje demokratyzacja, ale pewna normalizacja robotyki. Poszukujemy standardowych wycen, standardowych metod, najlepszej platformy dla takiej czy innej operacji i najlepszej metody, żeby w ostatecznym rozrachunku zyskiwał na tym pacjent. Można powiedzieć, że realna rewolucja technologiczna pojawia się wtedy, kiedy sama technologia już nie jest rewolucyjna. Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że są roboty i pewnie już niedługo nie będziemy stawiać pytań, czy szpital ich potrzebuje, tylko jaką platformę dopasować do danego szpitala, zespołu i pacjentów. Jako jeden z dostawców tych platform z entuzjazmem patrzymy w przyszłość i na ten etap rozwoju chirurgii robotycznej – podkreślił.

Doktor Magdalena Bizoń mówiła o roli konkurencji i jej wpływie na redukcję cen robotów, co sprawi, że za kilka lat rynek będzie wyglądał zupełnie inaczej.

– Ważna jest także kwestia wycen procedur. Obecnie w większości wykonujemy te procedury, które są refundowane, a rynek prywatny jest niewielki. Sprzęt robotyczny nie jest wykorzystany w pełni, bo można by go stosować także w innych procedurach, obecnie niefinansowanych przez publicznego płatnika. Przeszkodą jest jednak brak refundacji i wysokie ceny komercyjnych zabiegów. Brak finansowania to główny element hamujący rozwój tej technologii – zauważyła.

Zgodził się z tym Michał Gontkiewicz, który stwierdził, że bez standaryzacji wyceny, obsługi i miejsca chirurgii robotycznej w medycynie nie wyjdziemy z poziomu awangardy.

– Przeszkodą jest brak przewidywalności co do finansowania. Próg wejścia dotyczący wykonania minimalnej liczby operacji blokuje ośrodki, co czasami jest dobrym zjawiskiem. Jestem bowiem przeciwny temu, żeby każda placówka miała dostęp do nowych technologii i wykonywała za ich pomocą kilka zabiegów. Powinny to robić wysoko wyspecjalizowane zespoły. Nie wykorzystujemy jednak w pełni narzędzia, które kupujemy. Jeżeli będziemy to robić, to i płatnik publiczny chętniej zapłaci, bo będzie widział potencjał – przekonywał.

Arkadiusz Grądkowski zgodził się ze stwierdzeniem, że za 5 lat systemy robotyczne się upowszechnią, ustandaryzują i zostaną dopasowane do potrzeb.

– Nastąpi duża centralizacja i specjalizacja jednostek, na pewno wyspecjalizują się rejestry. Pojawi się rejestr powikłań, który pokaże, jaki był stan pacjentów po tych procedurach, ile było powikłań długofalowo, czy pacjent miał zwolnienie lekarskie, czy powrócił do pracy itd. Poza tym pojawią się takie technologie, które odmienią całkowicie rynek – przewidywał.

Więcej materiałów z konferencji po kliknięciu w poniższy baner.

Działy: Aktualności w Menedżer Zdrowia Tylko w „Menedżerze Zdrowia” Aktualności
Tagi: Kongres Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość – Foresight Medyczny Wizja Zdrowia Wizja Zdrowia 2026 systemy robotyczne roboty nowe technologie Magdalena Bizoń Konrad Brodaczewski Michał Gontkiewicz Arkadiusz Grądkowski Tomasz Konecki Igal Mor Anna Gołębicka