Zanieczyszczenie powietrza a podtypy nowotworów płuca

Związek ten dotyczy przede wszystkim populacji nigdy niepalących oraz podgrup o zróżnicowanej ekspozycji środowiskowej.

Badania kohortowe obejmujące ponad 122 000 uczestników w populacji amerykańskiej wykazały, że roczna ekspozycja na różne składniki zanieczyszczeń powietrza – w tym drobnocząsteczkowe pyły zawieszone o średnicy ≤2,5 µm (PM₂,₅), pyły PM₁₀, tlenki azotu (NO₂), ozon (O₃), dwutlenek siarki (SO₂) oraz tlenek węgla (CO) – koreluje z ryzykiem wystąpienia raka płuca oraz z jego podtypami histologicznymi.  

Pyły zawieszone i ich wpływ na podtyp raka

Analiza wyników opublikowanych w czasopiśmie „Environmental Pollution” koncentrowała się na określeniu, czy ekspozycja na konkretne zanieczyszczenia różnicuje ryzyko wystąpienia głównych typów histologicznych raka płuca. Wyniki wskazują, że pyły zawieszone PM₂,₅ jest istotnym czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia raka płuca niezależnie od histologii – obserwuje się podobne korelacje dla raka gruczołowego, raka płaskonabłonkowego oraz wielkokomórkowego. W kontekście pozostałych analizowanych zanieczyszczeń powietrza wykazano specyficzne relacje: NO₂ wykazywał szczególnie silną zależność z rakiem gruczołowym najczęściej rozpoznawanym podtypem niedrobnokomórkowego raka płuca (NSCLC, ang. non-small-cell lung cancer), natomiast ekspozycja na O₃ była związana z wyższym ryzykiem raka wielkokomórkowego. Z kolei SO₂ i inne gazy nie wykazywały spójnych zależności z drobnokomórkowym rakiem płuca (SCLC), co sugeruje odmienny mechanizm patogenetyczny tego podtypu – silnie związany z paleniem tytoniu, niekoniecznie z ekspozycją środowiskową.  

W kontekście parametrów przeżycia (OS, ang. overall survival – całkowite przeżycie) badanie nie wykazało jednoznacznej zależności między historią ekspozycji na zanieczyszczenia a wydłużeniem lub skróceniem OS w całej analizowanej populacji chorych. Niemniej w podgrupie pacjentów z chorobą we wczesnym stadium klinicznym stwierdzono, że ekspozycja na SO₂ była skorelowana z obniżonym wskaźnikiem przeżycia, co może sugerować udział niekorzystnych czynników środowiskowych w modyfikowaniu przebiegu choroby i wyników leczenia.  

Jakość powietrza a strategia zdrowia

Patofizjologicznie mechanizmy łączące zanieczyszczenie powietrza z onkogenezą płuc pozostają obszarem intensywnych badań. Uważa się, że drobnocząsteczkowe pyły zawieszone przenikają głęboko do dróg oddechowych i wywołują przewlekły stan zapalny, oksydacyjny stres oraz uszkodzenia DNA, co może prowadzić do aktywacji onkogennych szlaków sygnałowych oraz progresji nowotworowej. Dane z badań molekularnych wskazują również, że ekspozycja na wysokie stężenia zanieczyszczeń powietrza wiąże się z mutacjami w genach takich jak TP53, powszechnie obserwowanymi w nowotworach płuca, co dodatkowo potwierdza biologiczne podstawy wpływu środowiskowego na karcinogenezę.

Z perspektywy klinicznej obserwowane zależności mają istotne znaczenie praktyczne. Ekspozycja środowiskowa powinna stanowić integralny element wywiadu u pacjentów z podejrzeniem raka płuca, zwłaszcza w grupie osób niepalących. Uzyskane dane wskazują również na potrzebę uwzględniania jakości powietrza w strategiach prewencji i planowania opieki zdrowotnej. Ponadto, identyfikacja zależności między określonymi zanieczyszczeniami a podtypami histologicznymi raka płuca może sprzyjać rozwojowi bardziej ukierunkowanych podejść terapeutycznych.