Jaką wizję zdrowia ma przemysł farmaceutyczny? ►
Marcin Czech, Michał Byliniak, Karolina Demus, Krisztián Szabolcs Toka, Joanna Drewla, Helmut Winkler i Krzysztof Kępiński/Szymon Czerwiński
Ministerstwo Zdrowia pokazało wstępne założenia polityki lekowej państwa. Czy spełniają one nadzieje głównych graczy naszego rynku farmaceutycznego? Podczas X Kongresu Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość odbyła się debata z udziałem czołowych specjalistów z branży farmaceutycznej, podczas której prelegenci dzielili się swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi polityki lekowej – zarówno polskiej, jak i światowej.
W sesji „Wizja zdrowia oczami przemysłu farmaceutycznego” uczestniczyli:
- Michał Byliniak – dyrektor Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA,
- Karolina Demus – prezes Sandoz Polska,
- Joanna Drewla – dyrektor generalna Servier Polska,
- Krzysztof Kępiński – członek zarządu GSK,
- Krisztián Szabolcs Toka – dyrektor generalny Amgen w Polsce,
- Helmut Winkler – Business Unit Director Oncology, MSD Poland.
Debatę moderował prof. dr hab. Marcin Czech z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.
Nagranie poniżej, pod wideo spisany panel.
35. Forum Ekonomiczne w Karpaczu było miejscem prezentacji „Polityki lekowej państwa na lata 2026–2031”. Przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia przedstawili jednak tylko jego główne założenia. Końcowy dokument miał zostać udostępniony pod koniec września, potem na początku października. Dotychczas jednak nie ujrzał światła dziennego. „Polityka lekowa 2.0” zaprezentowana podczas forum obejmuje m.in. bezpieczeństwo lekowe, lokalną produkcję, profilaktykę, antybiotykooporność i adherence, czyli przestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjentów. Branża farmaceutyczna z niecierpliwością czeka na ostateczny projekt, jednocześnie debatując nad filarami dokumentu.
Podczas X Kongresu Wizja Zdrowia – Diagnoza i Przyszłość odbyła się debata zatytułowana „Wizja zdrowia oczami przemysłu farmaceutycznego” poświęcona tym zagadnieniom.
Europa ma potencjał
Rozmowa rozpoczęła się od zwrócenia uwagi na rosnącą pozycję Chin. Czy Europa jest w stanie odpowiedzieć na ich pomysły dotyczące ekspansji na rynku leków, także w kontekście niedawnych działań Amerykanów w tym obszarze?
– Europa znalazła się między młotem a kowadłem. Stany Zjednoczone opublikowały regulację MFN (Most Favoured Nation), która ma na celu spowodowanie, aby leki w Stanach Zjednoczonych były tańsze i dodatkowo aby firmy farmaceutyczne dzieliły się swoimi zyskami z rządem. Kolejnym elementem jest wskazanie, że jeżeli w Stanach leki nie mogą być tańsze, to w Europie powinny być droższe. To skrótowy opis idei, ale pokazuje, o co tak naprawdę chodzi – tłumaczył Michał Byliniak, dyrektor Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA. – Chiny odpowiedziały na to oświadczeniem, że do 2030 r. aż 25 proc. globalnych leków typu first-in-class (przełomowych leków o zupełnie nowym mechanizmie działania) ma pochodzić z ich kraju. Pamiętajmy, że badania kliniczne trwają długo, co oznacza, że to nie są pobożne życzenia – oni te leki już mają. W ciągu 6 lat wejdą one na poziom rejestracji. Chińczycy zaczynają też mówić o zwiększeniu ochrony własności intelektualnej produktów pochodzących z ich kraju. Większość innowacji w branży dzieje się tam. Nie można pozostawić tych ruchów bez reakcji. Europa musi na to odpowiedzieć – stwierdził.
– Czy Unia Europejska powinna być bardziej dynamiczna i bardziej sprawcza, jeśli chodzi o te zmiany? – dopytywał prowadzący debatę prof. dr hab. Marcin Czech.
– Poszczególne rządy zaczynają się orientować, że ta dominacja przełoży się na kolejność udostępniania terapii na świecie. My jesteśmy cały czas z tyłu. Europa ma szerokie grono firm farmaceutycznych zarówno pochodzących z tego kontynentu, jak i ze Stanów Zjednoczonych, które są zlokalizowane w Europie. Prowadzą one badania kliniczne, mają miejsca produkcyjne w wielu krajach europejskich, czyli podstawy są. Tylko, w jaki sposób przekonać rządy, by inwestowały więcej w innowacje? Jeżeli nie będziemy rozmawiali o zwiększeniu nakładów na innowacje zarówno na poziomie europejskim, jak i polskim, to będzie nam niezwykle trudno utrzymać się w wyścigu o zachowanie niezależności. To jest ten moment, kiedy trzeba zrobić więcej – odpowiedział Michał Byliniak.
Innowacyjność wymaga odpowiedniego środowiska
Przechodząc do sytuacji polskiej, moderator zwrócił uwagę na trzy ważne punkty polityki lekowej 2.0 przedstawionej w Karpaczu: zwiększenie dostępności refundacyjnej, dostępności rynkowej leków dla pacjenta i bezpieczeństwo lekowe Polski.
– Jak zatem zwiększyć dostępność refundacyjną, jednocześnie biorąc pod uwagę optymalizację wydatków płatnika publicznego? – pytał prowadzący spotkanie.
Jako pierwszy odpowiedział Helmut Winkler, Business Unit Director Oncology, z MSD Poland.
– Innowacyjność to nie tylko wprowadzanie do kraju nowych rozwiązań, takich jak nowe terapie. Chodzi o całe środowisko innowacji, w którym działamy, o zapewnienie, że innowacje faktycznie docierają do pacjentów, którzy ich potrzebują – mówił. – Jeśli przyjrzymy się sytuacji w Polsce, widać ogromny postęp w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej. W ostatnich latach podjęto wiele działań – przykładem narodowy program szczepień przeciw HPV zmierzający do eliminacji nowotworów wywołanych tym wirusem. Istotne jest również wczesne wykrywanie chorób nowotworowych. Dzięki badaniom przesiewowym można diagnozować raka na bardzo wczesnym etapie, co umożliwia wdrożenie leczenia wcześniej i z lepszym skutkiem. Aby jednak innowacje – czyli skuteczne terapie – przynosiły realne korzyści zarówno pacjentom, jak i gospodarce, musimy zadbać o cały proces: od momentu diagnozy aż po otrzymanie właściwego leczenia we właściwym czasie. Warto również zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt: w kontekście innowacyjności w Polsce musimy zadbać o to, by w kraju prowadzone były badania kliniczne – dodał.
Badania kliniczne – nasza mocna strona, ale…
Profesor Marcin Czech przypomniał, że Polska jest na szóstym miejscu w Unii Europejskiej i na dziewiątym na świecie, jeśli chodzi o badania kliniczne.
– Jesteśmy bardzo mocnym graczem, jeśli chodzi o komercyjne badania kliniczne, i coraz silniejszym, jeśli chodzi o niekomercyjne badania kliniczne. Czy to miejsce jest do utrzymania? – pytał panelistów.
– Tak, Polska znajduje się w czołówce krajów w Europie, jeśli chodzi o badania kliniczne, ale musimy na to patrzeć z szerszej perspektywy. Badania te są ważne, gdy postrzegamy je w aspekcie innowacji, która będzie finansowana i dostępna dla pacjentów również w przyszłości – komentował Helmut Winkler. – Firmy inwestują w badania, ale potrzebny jest również pewien poziom przewidywalności i pewność, że w ramach systemu opieki zdrowotnej pojawią się później rzeczywiste korzyści kliniczne dla pacjentów – wyjaśnił.
Swoje zdanie w tej kwestii przedstawił również Krisztián Szabolcs Toka, dyrektor generalny Amgen w Polsce.
– Inwestycje w innowacyjne terapie, skuteczna prewencja i badania kliniczne powinny być postrzegane nie tylko jako element polityki zdrowotnej, lecz także jako motor rozwoju gospodarczego. Zdrowie, podobnie jak edukacja, jest inwestycją. Jej koszt łatwo policzyć, ale korzyści ekonomiczne są znacznie mniej widoczne, choć także mierzalne – zaznaczył.
Przywołał analizę WifOR Institute, według której ok. 410 mln euro nakładów na innowacyjne leki w trzech obszarach terapeutycznych w Polsce wiązało się z ponad 3,6 mld euro oszacowanych korzyści społeczno- ekonomicznych. To ok. 8,8 euro wartości na każde zainwestowane euro.
– Gdybym zaproponował państwu układ: dajecie mi 1 euro, a ja zwracam 8,8 euro – czy zdecydowalibyście się na to? To niezły zwrot z inwestycji, prawda? Nie oznacza to jednak bezpośredniego zwrotu do budżetu: korzyści obejmują m.in. większą produktywność, mniejszą absencję, mniej hospitalizacji i niższe obciążenie opiekunów nieformalnych. Dlatego warto systemowo mierzyć wpływ inwestycji w zdrowie na gospodarkę i uwzględniać te wyniki w decyzjach publicznych. Pozwoliłoby to oceniać nie tylko cenę terapii, lecz także jej znaczenie dla aktywności zawodowej pacjentów i kosztów opieki – przekonywał Krisztián Szabolcs Toka.
Ekspert zwrócił także uwagę na wysoki udział opieki stacjonarnej w wydatkach zdrowotnych. Według OECD w 2023 r. wynosił on w Polsce ok. 40 proc. wobec średnio 28 proc. w krajach OECD.
– Nie chodzi o ograniczanie finansowania leczenia szpitalnego, lecz o wcześniejsze rozpoznawanie ryzyka i skuteczne leczenie, zanim konieczna stanie się hospitalizacja – wyjaśnił.
Podkreślił, że prewencja to nie tylko szczepienia i badania przesiewowe. Zapobieganie udarowi, pierwszemu lub kolejnemu zawałowi serca czy złamaniu osteoporotycznemu również jest prewencją. W kardiologii oznacza to m.in. wczesną identyfikację pacjentów wysokiego ryzyka, kontrolę cholesterolu LDL oraz dostęp do skutecznych terapii, które pomagają ograniczać ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych i ponownych hospitalizacji. To przesunięcie akcentu z leczenia powikłań na zapobieganie im jest szczególnie ważne w systemie silnie skoncentrowanym na opiece szpitalnej.
Odnosząc się do znaczenia badań klinicznych dla polskiej gospodarki, Krisztián Szabolcs Toka przypomniał, że w 2024 r. firmy innowacyjne zainwestowały w badania kliniczne w naszym kraju ok. 8 mld zł. Te inwestycje nie są dane raz na zawsze – firmy mogą przenosić je między państwami. Dlatego badania kliniczne powinny być postrzegane jako integralna część ekosystemu ochrony zdrowia, a polityka refundacyjna powinna uwzględniać również potrzebę tworzenia zachęt do lokowania inwestycji w Polsce.
– Zdrowie jest nieodłączną częścią gospodarki – podsumował Krisztián Szabolcs Toka i zaproponował powołanie międzyresortowej grupy roboczej, która strategicznie spojrzałaby na wpływ zdrowia na produktywność, rynek pracy, inwestycje i konkurencyjność Polski.
Jak oswoić szczepienia
Czy wizja systemu ochrony zdrowia nie powinna być przesunięta w kierunku profilaktyki – wtórnej i pierwotnej?
Na to pytanie odpowiedział Krzysztof Kępiński, członek zarządu GSK.
– Patrząc na przedstawione założenia polityki zdrowotnej 2.0 w tym obszarze, muszę powiedzieć, że kierunek zmian oceniam pozytywnie. Rozszerzenie listy podmiotów uprawnionych do realizacji szczepień jest w mojej ocenie krokiem jak najbardziej zasadnym – im więcej bezpiecznych, dobrze przygotowanych miejsc, w których pacjent może się zaszczepić, tym większa szansa na realne podniesienie poziomu wyszczepialności. Bardzo podoba mi się również zasada „jednego okienka”, czyli model, w którym pacjent ma dostęp do całościowej opieki – od diagnostyki przez konsultacje specjalistyczne aż po plan leczenia – w jednym miejscu i podczas jednej wizyty. To nie jest kosmetyczna zmiana, lecz realne ułatwienie, które może odciążyć system i zwiększyć komfort pacjentów – podkreślił.
– Zgadzam się także z kierunkiem rozbudowy i dalszej digitalizacji systemu. Inne kraje zazdroszczą nam już dziś rozwiniętego Internetowego Konta Pacjenta, a gdybyśmy dodali do niego jeszcze możliwość weryfikacji wielochorobowości u seniorów, mielibyśmy kropkę nad „i”. Włączenie farmaceutów do wykonywania szczepień w populacjach ryzyka uważam za znakomity pomysł. Brakuje mi jednak jednego, ale bardzo ważnego elementu: ujednolicenia zasad finansowania wszystkich szczepionek. Obecnie mamy w Polsce swoistą mieszankę rozwiązań spotykanych w różnych krajach Europy. Warto nad tym debatować w przyszłości – stwierdził Krzysztof Kępiński.
– Kolejne ważne pytanie: jak przekonać ludzi, by zamiast wydawać wspomniane w debacie miliardy złotych rocznie na suplementy inwestowali je w prawdziwą profilaktykę zdrowotną? – kontynuował. – Mam na myśli nie tylko szczepienia, lecz także zapobieganie chorobom poprzez aktywność fizyczną i racjonalną dietę. Jeden z moich kolegów z panelu zaproponował obrazowe porównanie: „za jedno euro profilaktyki systemowi zwróci się osiem”. Ja pozwolę sobie zaproponować coś więcej: w dobrze zaplanowanej profilaktyce możemy mówić o zwrocie rzędu 14 euro. To nie są puste hasła. Włosi policzyli, że osiągnięcie określonego poziomu wyszczepialności pozwoliłoby im zaoszczędzić ok. 2 mld euro samych kosztów społecznych i blisko 7 mld euro z tytułu utraconej produkcji w gospodarce. To pokazuje skalę szansy, jaka przed nami stoi, jeśli potraktujemy profilaktykę jako inwestycję, a nie koszt – argumentował.
Jak połączyć te wszystkie kropki, żebyśmy chcieli się szczepić? Jak podkreślił ekspert GSK, w Polsce mamy kilka procent wyszczepialności wśród dorosłych i seniorów, a we Włoszech, Niemczech, Francji czy Hiszpanii te odsetki wynoszą kilkadziesiąt procent.
Bezpieczeństwo lekowe. Co ma znaczenie?
Trzeci podpunkt założeń polityki lekowej państwa to bezpieczeństwo lekowe. Jak powiedział prowadzący spotkanie, firma Servier produkuje w Polsce, tutaj ma swoje fabryki, zwiększa zatem nasze bezpieczeństwo lekowe. Jak zwiększyć przewidywalność biznesową, aby firma chciała tu inwestować i zostawiać swoje pieniądze?
– Pewne wsparcie dla lokalnej produkcji już istnieje, wprowadzone dużą nowelizacją ustawy refundacyjnej parę lat temu, tj. lista G1 i G2. To była pierwsza jaskółka, że nasze Ministerstwo Zdrowia widzi sytuację zarówno pandemiczną (wtedy), jak i geopolityczną – odpowiedziała Joanna Drewla, dyrektor generalna Servier Polska.
– Niestety, od tamtego czasu sytuacja się nie poprawiła, ale pogorszyła. Mamy niestabilność za wschodnią granicą i jednocześnie duże wyzwania z dziedziny geopolityki światowej. Prędzej czy później odczujemy, jak polityka amerykańska na Bliskim Wschodzie może wpłynąć na to, co się dzieje w polskich aptekach. Liczę na to, że jeżeli polityka lekowa państwa jest dokumentem strategicznym, to przyniesie długofalowe rozwiązania. W kontekście inwestycji w przemysł, szczególnie w naszej branży, długofalowość ma kluczowe znaczenie. Jeżeli dzisiaj zdecydujemy się przenieść do Polski produkcję jakiegoś leku, to upłynie minimum 18 miesięcy do 2 lat, zanim ten lek fizycznie zostanie przeniesiony i będzie produkowany w Warszawie – dodała.
Joanna Drewla podkreśliła, że legislator w takim strategicznym dokumencie powinien brać pod uwagę, że zawirowania prawne, polityczne czy zmiany w polityce refundacyjnej bardzo utrudniają planowanie długoterminowych inwestycji, które mogą się przełożyć na bezpieczeństwo lekowe naszego kraju. Ponadto bezpieczeństwo lekowe i inwestycje nie powinny być domeną tylko Ministerstwa Zdrowia, bo ono ma mały wpływ na to, czy postawi się fabrykę lub czy przeniesie się produkcję do naszego kraju.
– Potrzebna jest ścisła współpraca Ministerstwa Zdrowia np. z Ministerstwem Gospodarki, ponieważ przeniesienie fabryki to nie jest inwestycja w zdrowie sensu stricto, tylko inwestycja ekonomiczno-finansowa, tym bardziej że zachęty dla nowych inwestycji naprawdę działają. Servier jest przykładem firmy, która po pojawieniu się zachęt w postaci listy G1 i G2 przeniosła praktycznie całe portfolio refundowane do Polski. My w tej chwili produkujemy wszystkie leki refundowane od substancji aktywnej na terenie naszej warszawskiej fabryki – dodała Joanna Drewla.
Antybiotyki i leki biologiczne wymagają wsparcia
Dyskusję kończył temat antybiotyków – środków kluczowych w medycynie – oraz leków biologicznych. Karolina Demus, prezes Sandoz Polska, przypomniała, że prawie 90 proc. substancji czynnych do produkcji antybiotyków jest produkowanych w Azji, co stwarza niebezpieczeństwo dla polskich pacjentów.
– Dziś producenci z Azji są w stanie oferować leki i substancje czynne w bardzo konkurencyjnych cenach, jednak patrząc długofalowo, musimy brać pod uwagę również bezpieczeństwo dostaw. Jeśli produkcja leków w Europie przestanie być opłacalna i całkowicie przeniesie się poza nasz kontynent, możemy nie tylko utracić własne kompetencje i moce produkcyjne, lecz także stać się bardziej zależni od jednego regionu świata. A w przyszłości mniejsza konkurencja może oznaczać także wyższe ceny. Jesteśmy dziś ostatnim producentem w Europie, który ma w pełni zintegrowaną pionowo produkcję penicyliny na dużą skalę. To oznacza, że cały proces produkcyjny jest skupiony w Europie. Jeśli chodzi o leki biologiczne, w tym leki biologiczne biorównoważne, z dużym optymizmem patrzę na zapowiedzi Ministerstwa Zdrowia dotyczące zwiększenia ich dostępności dla pacjentów. Dziś ich udział w Polsce jest wciąż znacznie niższy niż w wielu krajach europejskich. Szersze wykorzystanie leków biologicznych biorównoważnych może przynosić realne oszczędności dla systemu, a uwolnione środki można przeznaczyć na leczenie większej liczby pacjentów – przekonywała.
– Zależy nam również na tym, aby dojrzałe leki biologiczne, tam gdzie jest to medycznie i systemowo uzasadnione, mogły być dostępne także w refundacji aptecznej, a nie wyłącznie w programach lekowych. Przy części tych terapii koszt samego leku nie jest już największą barierą. Istotnym obciążeniem pozostaje natomiast organizacja leczenia w warunkach szpitalnych. Jeśli pacjent może bezpiecznie otrzymać terapię bliżej domu i bez konieczności częstych wizyt w szpitalu, warto stworzyć mu taką możliwość – stwierdziła Karolina Demus.
Więcej materiałów z konferencji po kliknięciu w poniższy baner.
