Ministerstwo Zdrowia ogłosiło kluczowe zalecenia dotyczące leczenia raka okrężnicy
123RF
Ministerstwo Zdrowia opublikowało obwieszczenie w sprawie kluczowych zaleceń dotyczących organizacji opieki onkologicznej i postępowania klinicznego u pacjentów z rakiem okrężnicy. Dokument obejmuje 13 rekomendacji odnoszących się m.in. do diagnostyki, leczenia chirurgicznego i systemowego, badań molekularnych oraz opieki nad pacjentem po zakończeniu terapii.
Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 29 października 2026 r. w sprawie kluczowych zaleceń w zakresie opieki onkologicznej dotyczących organizacji i postępowania klinicznego w raku okrężnicy zostało opublikowane 30 października w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia pod pozycją 78. Wydano je na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej. Załącznik do dokumentu zawiera kluczowe zalecenia w zakresie opieki onkologicznej dotyczące organizacji i postępowania klinicznego w raku okrężnicy.
Wśród 13 zaleceń znalazły się wskazówki dotyczące kolejnych etapów postępowania z pacjentem – od podejrzenia choroby, przez ustalenie rozpoznania i wybór terapii, po obserwację po zakończeniu leczenia.
Zalecenia dotyczące diagnostyki raka okrężnicy
Zgodnie z dokumentem u pacjenta z podejrzeniem raka okrężnicy, u którego możliwe jest zastosowanie leczenia onkologicznego, konieczne jest ustalenie rozpoznania patomorfologicznego. Powinno ono odbywać się zgodnie ze standardami organizacyjnymi opieki zdrowotnej w dziedzinie patomorfologii oraz wytycznymi dla pracowni i zakładów patomorfologii.
U osoby z rozpoznaniem raka okrężnicy należy przeprowadzić wywiad rodzinny. Jeśli pojawi się uzasadnione podejrzenie uwarunkowań genetycznych, pacjent powinien zostać skierowany do poradni genetycznej.
Zalecenia dotyczące leczenia raka okrężnicy
Zalecenia od 3 do 9 dotyczą standardów leczenia. Wyglądają następująco:
- W ramach diagnostyki raka okrężnicy zaleca się określenie zaawansowania choroby według klasyfikacji TNM oraz oznaczenie stężenia CEA. Oznaczenie statusu niestabilności mikrosatelitarnej/czynności genów naprawy niesparowanych zasad DNA (MSI/MMR) jest zalecane w przypadkach, w których wynik może mieć wpływ na decyzje terapeutyczne.
- U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy, w ramach oceny zaawansowania choroby (klasyfikacja kliniczna cTNM), zalecana jest tomografia komputerowa jamy brzusznej, miednicy mniejszej oraz klatki piersiowej.
- U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy w stopniu pT1 po leczeniu radykalnym (tj. po resekcji R0 metodą endoskopową i bez histologicznych czynników ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych) zalecana jest obserwacja.
- U pacjenta leczonego chirurgicznie z intencją radykalną w raporcie pooperacyjnym należy określić stopień zaawansowania choroby według klasyfikacji pTNM z uwzględnieniem oceny histopatologicznej co najmniej 12 węzłów chłonnych usuniętych w czasie zabiegu.
- U pacjenta z rozpoznaniem raka okrężnicy w stopniu III według klasyfikacji TNM zalecana jest chemioterapia uzupełniająca przy uwzględnieniu braku przeciwwskazań do jej stosowania.
- U pacjenta z rozpoznanym zaawansowanym lub przerzutowym rakiem okrężnicy wybór terapii systemowej zależy od wyników oznaczeń markerów molekularnych. Zalecane są chemioterapia jedno- lub dwulekowa, sama lub w skojarzeniu z lekiem biologicznym, albo immunoterapia.
- U pacjenta z rozpoznaniem nieoperacyjnego przerzutowego raka okrężnicy należy przed rozpoczęciem leczenia systemowego oznaczyć status MSI/MMR, genów KRAS, NRAS i BRAF oraz wykonać inne badania molekularne, jeśli wynik tych oznaczeń może wpłynąć na decyzję terapeutyczną.
W obwieszczeniu MZ w sprawie organizacji opieki onkologicznej i postępowania klinicznego u pacjentów z rakiem okrężnicy znajdują się również trzy zalecenia obejmujące okres po leczeniu.
- Plan obserwacji po leczeniu (zakres i częstość badań kontrolnych) należy dostosować do stopnia zaawansowania i ryzyka nawrotu raka okrężnicy. Należy uwzględnić kolonoskopię, a innymi elementami obserwacji mogą być: tomografia komputerowa jamy brzusznej, klatki piersiowej i miednicy mniejszej oraz oznaczanie CEA.
- Po zakończonym leczeniu należy opracować plan opieki nad pacjentem z określeniem zadań dla onkologa i lekarza pierwszego kontaktu w zakresie obserwacji pacjenta pod kątem powikłań po leczeniu i wczesnego wykrycia możliwej wznowy.
- Pacjentowi należy zapewnić dostęp do rehabilitacji, pomocy psychologicznej, poradnictwa dietetycznego oraz w przypadkach tego wymagających, konsultacji psychiatrycznej.
Postępowanie w przypadku przeciwwskazań medycznych do określonego rodzaju leczenia
Ostatnie, trzynaste zalecenie dotyczy sytuacji, w której pacjent z przyczyn medycznych ma przeciwwskazania do określonego rodzaju leczenia przeciwnowotworowego. Wówczas zakres wykonywanej diagnostyki należy odpowiednio zmodyfikować wraz z uzasadnieniem.
Zalecenia opracowano na podstawie publikacji P. Potemskiego i współautorów NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Poland Edition: Colon Cancer, wersja 5.2024 z 8 kwietnia 2025 r.
Przeczytaj także: „Ośrodki wykonują więcej badań PET/CT, niż przewidują kontrakty”.
