Nowe możliwości płynnej biopsji

Wczesne rozpoznanie chorób nowotworowych stanowi jedno z najważniejszych wyzwań współczesnej onkologii. Podstawowym ograniczeniem obecnie stosowanych metod biopsji płynnej (ang. liquid biopsy), opierających się na analizie wolno krążącego DNA (cfDNA, ang. cell-free DNA), pozostaje trudność w wyizolowaniu śladowych ilości materiału nowotworowego z DNA osocza. Mimo że dotychczas opracowane testy wielonarządowe, takie jak test Galleri, stanowią istotny postęp na drodze do wczesnego wykrywania zmian rozrostowych, wciąż istnieje pilna potrzeba poszukiwania nowych platform technologicznych o wyższych parametrach analitycznych.

Podczas kongresu Molecular Analysis for Precision Oncology (MAP) 2026 zaprezentowano obiecujące wyniki dwóch badań oceniających nowatorskie podejścia diagnostyczne we wczesnych stadiach nowotworów litych. Pierwsza z przedstawionych metod wykorzystuje epitranskryptomikę, czyli dziedzinę zajmującą się badaniem biochemicznych modyfikacji kwasu rybonukleinowego (RNA). Dotychczas zidentyfikowano ponad 150 różnorodnych modyfikacji RNA, z których część wywiera bezpośredni wpływ na stabilność cząsteczek kwasu rybonukleinowego w osoczu, chroniąc je przed szybką degradacją enzymatyczną w łożysku naczyniowym.

W badaniu oceniającym przydatność kliniczną tego podejścia przeanalizowano próbki pobrane od 130 pacjentów chorujących na raka jelita grubego w stadiach od I do IV. Wykorzystując zaawansowane algorytmy analityczne, wyodrębniono krążącą sygnatur złożoną z pięciu nukleozydów. Sygnatura ta pozwoliła na precyzyjne odróżnienie próbek nowotworowych od prawidłowych, osiągając wskaźnik dokładności modelu (F1-score) na poziomie równym lub przekraczającym 0,95, co dotyczyło również zmian w stadium I zaawansowania. Wyniki te zostały następnie potwierdzone w osobnej kohorcie walidacyjnej obejmującej 47 chorych na raka jelita grubego. Istotnym spostrzeżeniem z punktu widzenia profilaktyki onkologicznej była zdolność stworzonego profilu epitranskryptomicznego do skutecznego różnicowania stanów przednowotworowych, takich jak polipy jelita grubego (przeanalizowane na podstawie 64 próbek), od próbek pochodzących od 54 zdrowych dawców. Wskazuje to na potencjalne zastosowanie opisywanej metody w nieinwazyjnej diagnostyce przesiewowej wczesnych zmian rozrostowych.

Drugie z zaprezentowanych doniesień dotyczyło metody detekcji nowotworów litych we wczesnym stadium na podstawie analizy krótkich fragmentów wolno krążącego DNA o długości poniżej 100 par zasad. Wykorzystanie swoistych struktur nukleoproteinowych pozwoliło na zmniejszenie dotychczasowych ograniczeń związanych z trudną detekcją cząsteczek nowotworu na tle fizjologicznym oraz na uzyskanie bardzo wysokiej swoistości w odniesieniu do materiału pochodzenia nowotworowego.

W kohorcie badawczej, obejmującej próbki pobrane od 11 zdrowych ochotników, 10 pacjentów z przewlekłym stanem zapalnym oraz 49 chorych na nowotwory złośliwe w stadiach I–IV (w tym raka jelita grubego, raka trzustki, raka płuca, raka piersi, raka wątroby i dróg żółciowych), badacze uzyskali 100 proc. czułości (49/49) oraz 100 proc. swoistości (21/21) testu. W niezależnej, zaślepionej kohorcie walidacyjnej, skomponowanej z próbek pochodzących od 31 chorych na raka płuca, 28 chorych na raka jelita grubego oraz 22 zdrowych osób z grupy kontrolnej, metoda wykazała czułość na poziomie 93 proc. (55/59) oraz swoistość sięgającą 95 proc. (21/22).

Mimo jednoznacznie obiecujących wyników oba przedstawione badania przeprowadzono na stosunkowo nielicznych grupach pacjentów. Potwierdzenie uzyskanych parametrów analitycznych oraz weryfikacja rzeczywistego potencjału diagnostycznego opisanych metod wymaga przeprowadzenia dalszych prospektywnych badań klinicznych na dużych, niezależnych kohortach.

Droga od odkrycia biomarkerów do ich rutynowej implementacji w praktyce klinicznej jest złożona i wieloetapowa. Niezmiennym celem podejmowanych działań badawczych pozostaje wykrywanie chorób nowotworowych we wczesnym stadium zaawansowania miejscowego, co bezpośrednio przekłada się na wyższe wskaźniki wyleczalności oraz wydłużenie przeżycia całkowitego z zachowaniem dobrej jakości życia chorych.