Wiara, nadzieja, nadwykonania. Z nich zaś największe są nadwykonania

Zarządzanie publiczną lecznicą wymaga dziś od dyrektorów żarliwej wiary w obietnice płatnika oraz nadziei na rychłe uregulowanie faktur. Kiedy jednak obie te cnoty zawodzą, w księgach zostają wyłącznie twarde nadwykonania. Ponad 145 mln zł – dokładnie tyle kosztowało dziesięć najbardziej obciążonych wielkopolskich szpitali leczenie pacjentów ponad wyznaczone ryczałty w zaledwie sześć miesięcy.

„Menedżer Zdrowia” podaje wartości nierozliczonych nadwykonań i niedowykonań za okres od stycznia do czerwca dla dziesięciu wielkopolskich szpitali z największym nierozliczonym nadwykonaniem (stan na 25 września 2026 r.)
Ponad 145 mln zł nierozliczonych nadwykonań w zaledwie sześć miesięcy – zamiast zarządzać budżetem, dyrektorzy dziesięciu wielkopolskich szpitali zmuszeni są do darmowego kredytowania publicznego płatnika
Przykład – niemal 43 proc. całego zatoru finansowego generuje Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu, a onkologia udowadnia, że brak limitów to wciąż wyłącznie księgowa iluzja

Zestawienia finansowe wielkopolskich placówek za okres od stycznia do czerwca 2026 r. (stan na 25 września 2026 r.) obnażają strukturalne słabości sposobu rozliczania. Zaledwie dziesięć podmiotów należących do sieci szpitali – czyli podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej – wykazujących największe niezbilansowane salda, wygenerowało zator płatniczy (wartość salda: l nad- i niedowykonania) na łączną kwotę 145 779 271,22 zł (w tym nadwykonania dotyczące leczenia tymnielimitowane 79 328 792,23 zł). Są to dane pozyskane bezpośrednio z Narodowego Funduszu Zdrowia – zestawienie od płatnika w całości znajduje się na dole artykułu.

Suma ta stanowi precyzyjną matematyczną różnicę między zachowawczymi umowami z płatnikiem publicznym a rzeczywistą wyceną świadczeń sprawozdanych do systemu.

Mechanizm księgowania tego zadłużenia opiera się na przerzucaniu ryzyka. Lecznice wykonują procedury medyczne, wprowadzają je do informatycznych baz NFZ, po czym podlegają odroczonemu – najczęściej kwartalnemu – trybowi autoryzacji wypłat. Opóźnienia te stopują kapitał obrotowy. Zator obejmuje także świadczenia nielimitowane, za które fundusz z założenia powinien płacić na bieżąco, a które w omawianej dziesiątce szpitali wygenerowały w pierwszym półroczu 2026 r. przeszło 129,4 mln zł netto nierozliczonego salda.

Złota piątka

W strukturze finansowych obciążeń bezwzględnie przoduje Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Poznaniu, kumulując 63 315 594,88 zł. Deficyt tej jednej placówki stanowi niemal 43 proc. całości zablokowanych środków w prezentowanej grupie. Zdecydowana większość tej kwoty pochodzi z ogólnego leczenia szpitalnego (35,2 mln zł). Olbrzymie wydatki generują także programy lekowe (16,4 mln zł) oraz ambulatoryjna opieka specjalistyczna (5,79 mln zł). Ciąg przyczynowo-skutkowy jest w tym przypadku ewidentny: USK, jako jednostka o najwyższym stopniu referencyjności klinicznej, przejmuje najcięższe, najbardziej skomplikowane w terapii przypadki z całego makroregionu. Wysoce specjalistyczne procedury generują koszty nieproporcjonalnie wyższe niż przypisane im ryczałtowe pule.

Druga pozycja przypada Wielkopolskiemu Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie (WCO), które raportuje saldo na poziomie 27 437 929,65 zł. Mimo że medycyna onkologiczna funkcjonuje formalnie poza limitami, przedłużające się procedury weryfikacyjne w NFZ tworzą gigantyczny księgowy nawis. WCO zamroziło 15,8 mln zł z tytułu hospitalizacji oraz ponad 7,53 mln zł na realizacji innowacyjnych programów lekowych.

Trzecią lokatę, z kwotą 15 889 049,91 zł nierozliczonych świadczeń, zajmuje Centrum Medyczne HCP w Poznaniu. Baza zadłużenia tej lecznicy wynika z klasycznego leczenia stacjonarnego – SZP (8,03 mln zł), niemniej niezwykle obciążającym sektorem dla budżetu okazuje się tu opieka psychiatryczna – PSY. Ten jeden obszar zamroził 5,37 mln zł. Zależność ekonomiczna pozostaje czytelna: rosnący popyt na interwencje psychologiczne i psychiatryczne wymusza na placówce ostre przyjęcia. Lekarze udzielają niezbędnej pomocy, jednak system ryczałtowy nie reguluje faktur na bieżąco, drenując kasę podmiotu.

Czwarte w zestawieniu jest Wielkopolskie Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii im. Eugenii i Janusza Zeylandów. Nierozliczone saldo tego ośrodka wynosi 7 798 753,24 zł. W tym przypadku struktura księgowa opiera się niemal w całości na kosztach ogólnego leczenia szpitalnego – SZP, które odpowiada za 7,49 mln zł wypracowanego nadwykonania. Wykonywanie wysoce profilowanych operacji torakochirurgicznych oraz zaawansowanych terapii oddechowych błyskawicznie wyczerpuje pule kontraktowe, obnażając sztywność planowania finansowego po stronie ubezpieczyciela.

Pierwszą piątkę zamyka Szpital Specjalistyczny w Pile im. Stanisława Staszica z łącznym saldem 6 677 164,35 zł. Placówka ta przełamuje finansowy trend widoczny u poprzedników. O ile w ośrodkach poznańskich dominowały najdroższe procedury na oddziałach oraz innowacyjne leki, o tyle w Pile największym obciążeniem pozostaje ambulatoryjna opieka specjalistyczna – AOS. Poradnie wygenerowały tam aż 3,43 mln zł nadwykonania, podczas gdy hospitalizacje – SZP dołożyły kolejne 1,56 mln zł. Przeciążenie opieki specjalistycznej poza stolicą regionu zmusza kierownictwo do świadczenia usług na przedłużony kredyt, aby realnie zaspokoić zapotrzebowanie pacjentów z północnej części województwa.

Wstydliwe przykłady

Dane od płatnika wskazują również na poważne niedofinansowanie lecznictwa psychicznego. Opieka psychiatryczna (PSY) w analizowanej dziesiątce ośrodków wypracowała łącznie 12,07 mln zł nadwykonań. Zjawisko to precyzyjnie obrazują finanse Centrum Medicznego HCP w Poznaniu, zamykającego podium całego zestawienia z wynikiem 15 889 049,91 zł. Pula ta obejmuje wprawdzie leczenie stacjonarne (8,03 mln zł), jednak aż 5,37 mln zł z całkowitego długu pochodzi bezpośrednio z niezapłaconej opieki psychiatrycznej.

Jeszcze bardziej wyrazisty przykład stanowi Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „Dziekanka” im. Aleksandra Piotrowskiego w Gnieźnie (szósta lokata). Na 6 463 179,36 zł całkowitego salda szpitala, równo 6,38 mln zł wygenerowały nadwykonania w psychiatrii. Zależność systemowa jest tu bezwzględna. Stały wzrost popytu na interwencje w obszarze zdrowia psychicznego skutkuje oblężeniem izb przyjęć. Ze względu na ryzyko utraty życia lub zdrowia pacjentów personel medyczny nie odmawia przyjęć, a dyrekcje pokrywają koszty nadmiarowych hospitalizacji w oczekiwaniu na spóźnione wyrównania ze strony ubezpieczyciela.

Obok opieki szpitalnej coraz większe koszty generuje ambulatoryjna opieka specjalistyczna. Wszystkie dziesięć omawianych placówek wykonało nadprogramowe porady AOS za niemal 17,89 mln zł. Wyraźnie widać to na przykładzie Szpitala Specjalistycznego w Pile im. Stanisława Staszica (ogółem 6 677 164,35 zł), gdzie poradnie zablokowały aż 3,43 mln zł kapitału. Z kolei w Wielospecjalistycznym Szpitalu Miejskim im. Józefa Strusia w Poznaniu (5,42 mln zł) świadczenia AOS odpowiadają za 1,63 mln zł długu. Warto odnotować także czwarte na liście Wielkopolskie Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii (7,79 mln zł), w którym wciąż bezwzględnie dominuje drogie leczenie stacjonarne (7,49 mln zł).

W skrócie

Wnioski z zestawienia za pierwsze półrocze 2026 r. są jednoznaczne (stan na 25 września 2026 r.).

Prawie 146 mln złotych widniejących po stronie „nadwykonania” to realne koszty, którymi publiczny płatnik obciążył dziesięciu wielkopolskich dyrektorów.

Odraczanie płatności zmusza dyrektorów do przymusowego kredytowania państwowego ubezpieczyciela, trwale destabilizując finanse jednostek.

Dane z Narodowego Fundusz Zdrowia poniżej. Pod dalsza część tekstu.

Kronika kryzysu – wielkopolskie szpitale

O tym, że z finansami szpitali samorządowych w Wielkopolsce jest fatalnie, pisaliśmy już ostatnio:

21 września 2025 r. w artykule „Szpital duży, szpital mały – oba z kasą problem miały” opublikowaliśmy dane, z którego wynikało, jakie przychody, koszty, zobowiązania (w tym wymagalne) miały szpitale (i nie tylko) podległe urzędowi. W skrócie: długi siedemnastu podmiotów medycznych wyniosły 485 965 268 zł, a największy ujemny wynik finansowy to 21 311 075 zł.
4 listopada 2025 r. w artykule „Ile «wiszą», kto utonie?” podawaliśmy, że z finansami podmiotów leczniczych podległych urzędowi nie jest dobrze. Budżety szpitali wisiały na włosku, a dyrektorzy tonęli w długach – między innymi za sprawą nieuregulowanych przez NFZ zobowiązań. Wyniosły one (za trzeci kwartał 2025 r.) 133 237 598 zł.
2 kwietnia 2026 r. w tekście „Płatniku, płać!” informowaliśmy, że płatnik powinien zapłacić jednostkom ochrony zdrowia 168 483 117 zł za leczenie udzielone do końca 2025 r.
16 lipca 2026 r. podawaliśmy – w artykule „Niewydolność finansowa” – że zsumowany ujemny wynik finansowy netto samorządowych SPZOZ-ów wyniósł 42 mln zł, a ich ogólne zobowiązania sięgnęły 608 mln zł. Gdy doliczy się do tego 90 mln zł niezapłaconych przez NFZ nadwykonań, staje się jasne, jak trudna była kondycja podmiotów podległych Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu w pierwszym półroczu 2026 r.
22 lipca 2026 r. wprost sugerowaliśmy – w tekście „Leczenie na kredyt” – że samorządowe szpitale w Wielkopolsce kredytują Narodowy Fundusz Zdrowia.