Zdrowie mózgu coraz ważniejsze. Neurolodzy chcą wspólnych działań i zmian w systemie

Szczyt Zdrowia Mózgu to wspólna inicjatywa Wydawnictwa Medycznego Termedia i neurologów. Celem drugiej edycji tego wydarzenia, która odbyła się 29 października w Warszawie, jest upowszechnianie wiedzy i budowanie świadomości na temat zdrowia mózgu wśród wszystkich kluczowych grup zaangażowanych w ochronę zdrowia i kształtowania polityki zdrowotnej.

– Bardzo się cieszę, że wspólnymi siłami udało się zorganizować już drugą edycję Szczytu Zdrowia Mózgu. Mamy wsparcie tak ważnej, wielkiej organizacji jak Europejska Akademia Neurologii (European Academy of Neurology – EAN). Szczyt Zdrowia Mózgu służy temu, aby zintegrować różne środowiska, które funkcjonują w naszym kraju. Mieliśmy poczucie, że te działania są równoległe. Musimy jednak je integrować, aby zwiększyć skuteczność naszego działania – powiedział prof. Rejdak podczas konferencji prasowej otwierającej to wydarzenie. 

Mówiąc o najpilniejszych wyzwaniach w obszarze chorób neurologicznych i wskazując na ważną rolę profilaktyki i prewencji, stwierdził: – Musimy przygotować społeczeństwo do zmian demograficznych, które dzieją się na naszych oczach. Tylko wdrożenie prozdrowotnych działań ochroni nas przed skutkami chorób neurologicznych, które obecnie stanowią bardzo duży udział w problemie chorobowości w społeczeństwie – nawet do 50 proc. osób jest dotkniętych chorobami neurologicznymi. Dlatego chcemy działać wcześniej, wyprzedzić fakty. Wiemy, że nasze społeczeństwo wymaga takich działań – powiedział specjalista.

Zaznaczył, że przedstawienie klarownych wniosków ze Szczytu Zdrowia Mózgu instytucjom odpowiedzialnym za system opieki zdrowotnej – w tym Ministerstwu Zdrowia – pozwoli nam mówić wspólnym językiem. – Precyzyjne zdefiniowane, czym jest zdrowie mózgu jest kluczem do tego, aby nasz przekaz był spójny i przyniósł oczekiwane rezultaty – powiedział prof. Konrad Rejdak.

Międzynarodowa perspektywa

Uczestnikami II Szczytu Zdrowia Mózgu byli m.in. przedstawiciele Europejskiej Akademii Neurologii. Prof. Elena Moro, past president of EAN, mówiła m.in. o Deklaracji Brukselskiej w sprawie Neurologii (Brussels Neurology Declaration), przyjętej 17 marca 2026 r. przez EAN. Jej sygnatariuszami byli przedstawiciele 42 krajowych towarzystw neurologicznych. w tym przez Polskie Towarzystwo Neurologiczne (PTN). Jakie są najważniejsze zalecenia zawarte w deklaracji i jakie znaczenie mają one dla przyszłości polityki zdrowotnej w Europie? 

– Celem deklaracji było podjęcie wspólnych działań wobec wyzwań, z jakimi mierzy się neurologia w Europie. Najważniejsze kwestie, na których koncentruje się deklaracja, dotyczą naszego zobowiązania (jako pracujących w Polsce i w całej Europie, a także działających w ramach WHO w Regionie Europejskim) do zajęcia się zdrowiem mózgu i niedoborem kadr. Chodzi nie tylko o środowisko neurologiczne, lecz także o szerszą społeczność medyczną – wyjaśniała prof. Moro.

– Wiemy, że liczba pacjentów z chorobami neurologicznymi rośnie. Niestety, nie zwiększa się w odpowiednim stopniu liczba neurologów, psychiatrów i innych specjalistów. Musimy zatem znaleźć wspólne rozwiązania tego problemu – tłumaczyła.

Wskazała, że w Europie występują nierówności w dostępie do opieki, a poszczególne kraje mają różne systemy ochrony zdrowia i różne zasady refundacji. W tym kontekście należy szukać odpowiedzi na pytanie, jak zapewnić wszystkim mieszkańcom Europy z chorobami neurologicznymi lepszy dostęp do diagnostyki, leczenia i opieki. – Musimy być również gotowi do zmiany sposobu kształcenia, ponieważ nasza dziedzina się zmienia. Potrzebujemy większej liczby specjalistów, ale także nowych metod ich szkolenia. Powinniśmy być także przygotowani na nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję – dodała prof. Moro.

Tłumaczyła, że wspólnym celem neurologów jest wypracowanie ujednoliconego podejście i metod, które będzie można stosować w całej Europie, ale jednocześnie można będzie je dostosowywać do specyfiki poszczególnych krajów i ich systemów ochrony zdrowia.

Neurolodzy apelują o pilne wdrożenie zintegrowanej opieki udarowejCo roku w Polsce dochodzi do niemal 90 tys. udarów mózgu. Choć w ostatnich latach nastąpił ogromny postęp w możliwościach zapobiegania tej chorobie i w leczeniu jej fazy ostrej, nadal zbyt wielu pacjentów umiera lub zmaga się z trwałą niepełnosprawnością, a dostęp do rehabilitacji i specjalistycznej opieki po hospitalizacji, w tym systematycznego postępowania prewencyjnego, pozostaje niewystarczający.

O kolejnej międzynarodowej inicjatywie mówił prof. Paul Boon, past president EAN. Chodzi o Misję na rzecz Zdrowia Mózgu (The Brain Health Mission). Jej celem jest m.in. łączenie działań rządów, naukowców, lokalnych społeczności itd.

– Jeśli chodzi o Misję na rzecz Zdrowia Mózgu, jest to inicjatywa zapoczątkowana przez Europejską Akademię Neurologii (EAN), ale jej zakres jest znacznie szerszy. Obecnie mamy 32 partnerów strategicznych, za jej sterami zasiadają wspólnie neurolodzy i psychiatrzy. Można to porównać do samolotu pilotowanego przez przedstawicieli dwóch dziedzin medycyny. Przy czym mam tu na myśli zarówno neurologów i psychiatrów zajmujących się osobami dorosłymi, jak i specjalistów w dziedzinie neurologii dziecięcej oraz psychiatrii dzieci i młodzieży – tłumaczył prof. Paul Boon.

Jakie są plany na przyszłość, jeśli chodzi o funkcjonowanie Misji na rzecz Zdrowia Mózgu? – Kiedy dwa lata temu zaczynaliśmy tworzyć tę platformę do współpracy, określiliśmy główne kierunki działań. Pierwszym jest zwiększanie wiedzy i świadomości społecznej na temat zdrowia mózgu. W tym obszarze jedną z ważnych inicjatyw jest Brain Health School Challenge. Chcemy edukować dzieci w wieku szkolnym w dziedzinie zdrowia mózgu – podobnie, jak uczymy je dbać o zdrowie jamy ustnej – odpowiedział prof. Paul Boon.

Drugi kierunek działań związany jest z przekładaniem wyników badań naukowych na konkretne działania polityczne na poziomie europejskim i krajowym. Dlatego tak istotna jest współpraca towarzystw neurologicznych i psychiatrycznych w poszczególnych państwach. – Polska daje bardzo dobry przykład takiego działania – stwierdził.

Trzecim głównym zagadnieniem podejmowanym w ramach Misji na rzecz Zdrowia Mózgu jest budowanie świadomości, że zdrowie mózgu wykracza daleko poza samą ochronę zdrowia. Jest ono wartością i zasobem, zarówno w aspekcie jednostkowym, jak i wtedy, kiedy mówimy zasobach na poziomie społeczeństw i narodwów – Państwo może mieć węgiel, żelazo, diamenty i inne bogactwa naturalne. Jednak mózgi obywateli są naprawdę najważniejszym zasobem – powiedział.

Dodał, że z tym wiąże się koncepcja gospodarki opartej na potencjale mózgu (brain economy) oraz odporności. Chodzi o to, jak potencjał intelektualny społeczeństwa może napędzać gospodarkę i przyczyniać się do dobrobytu.

Strategia rozwoju polskiej neurologii, programy lekowe i współpraca między neurologami a psychiatrami

Prof. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego (PTN) znaczyła, że przed polską neurologią i psychiatrią stoi jeszcze wiele wyzwań. PTN niezmiennie podejmuje szereg działań na rzecz poprawy opieki neurologicznej w naszym kraju.

– Choroby mózgu są wyzwaniem cywilizacyjnym. Co trzecia osoba na świecie doznała bądź dozna choroby zaburzenia funkcjonowania mózgu. Dlatego musimy być przygotowani na to wyzwanie jako społeczeństwo – wskazała prof. Kułakowska.

Prof. Kułakowska przypomniała, że Polskie Towarzystwo Neurologiczne w 2021 r. opublikowało wnikliwy raport „Strategia Rozwoju Polskiej Neurologii”, który opisywał, w jaki sposób należałoby poprawić organizację opieki neurologicznej w Polsce, aby zapewnić pacjentom z chorobami układu nerwowego jak najlepszy dostęp do diagnostyki i leczenia.

– Efektem tego raportu było nawiązanie bliższej współpracy z decydentami w ochronie zdrowia. Powołanie Krajowej Rady ds. Neurologii stanowi bezpośredni efekt współpracy Polskiego Towarzystwa Neurologicznego z resortem zdrowia – powiedziała specjalistka.

Prof. Kułakowska zwróciła uwagę także na opublikowany 28 października raport Polskiego Towarzystwa Neurologicznego „Programy lekowe w neurologii 2026. Stan obecny i perspektywy rozwoju”. – Analizujemy w nim działanie programów lekowych, które stanowią główne źródło dostępu polskich pacjentów z chorobami układu nerwowego do innowacyjnych terapii. Zależy nam, aby te programy funkcjonowały jak najlepiej. W 2025 r. w programach lekowych w neurologii leczono ok. 55 tys. pacjentów – wskazała prof. Kułakowska.

– Mając na względzie nie tylko poprawę opieki neurologicznej, ale ogólne działania prozdrowotne, nawiązaliśmy również bliższą współpracę z Polskim Towarzystwem Psychiatrycznym. Nasze dwa towarzystwa były inicjatorami powstania koalicji na rzecz Zdrowia Mózgu, która została zawiązana w marcu 2025 roku, i której członkowie działają wspólnie na rzecz opracowania „Brain Planu dla Polski”. Podejmujemy także wiele innych inicjatywy, w tym inicjatywy edukacyjne, gdyż edukacja młodego pokolenia jest niezwykle ważna – powiedziała prof. Alina Kułakowska.

Programy lekowe w neurologii 2026. Stan obecny i perspektywy rozwojuPrawie 55 tys. pacjentów leczonych w 2025 r. w 22 neurologicznych programach lekowych – to niemal co szósty chory leczony w programach lekowych w Polsce. Ok. 2,2 mld zł wydane na ich leczenie przez NFZ. 58 nowych cząsteczkowskazań zrefundowanych w neurologii w latach 2021–2026. Te liczby pokazują, jak ważną rolę w leczeniu chorób układu nerwowego odgrywają dziś programy lekowe – dla wielu pacjentów są głównym, a często jedynym sposobem dostępu do terapii zgodnych z wytycznymi klinicznymi.

Prof. Halina Sienkiewicz-Jarosz, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Neurologicznego zaznaczyła, że Krajowa Rada ds. Neurologii skupia zarówno przedstawicieli Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcego, jak również przedstawicieli urzędów, które są odpowiedzialne za wdrażanie konkretnych rozwiązań.

– Nasze działania i plany są obecnie znacznie szersze. Dzięki staraniom Rady, hospitalizacja, diagnostyka na oddziałach udarowych jest w tej chwili procedurą nielimitowaną. Kolejne działania to praca nad priorytetem, jakim jest „Zdrowe serce, zdrowy mózg”, którego plany właściwie zaczęły realizować. Następnie należy wymienić przyjęty w 2025 roku Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych. Rada aktywnie współpracowała z Ministerstwem Zdrowia nad opracowaniem tego dokumentu – powiedziała prof. Sienkiewicz-Jarosz.

Specjalista zaznaczyła, że obecnym priorytetem jest także troska o zastępowalność pokoleniową kadr, zwracając uwagę na niedobór neurologów i konieczność dopasowania ich kompetencji do rosnących potrzeb pacjentów. Dodała, że dzięki środkom z programu FERS (Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027) rozwijane jest m.in. kształcenie w zakresie diagnostyki EEG i EMG (mało inwazyjnych badań neurofizjologiczne).

Zintegrowane działania zaczynają przynosić efekty

O tym, że wspólne wysiłki polskich neurologów zaczynają przynosić skutki, mówił też prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii. – Podkreślę, że w tym momencie jedynym stricte klinicznym priorytetem Ministerstwa Zdrowia, formalnie zdefiniowanym i opublikowanym, jest ten, który został sformułowany jako „Zdrowe serce, zdrowy mózg” – powiedział.

– Po po kilku latach pracy niejako przebyliśmy się z przekazem i przekonaliśmy danymi, że choroby mózgu i zdrowie mózgu są jedną z najważniejszych sfer działalności każdego państwa. Tak się stało w Polsce, więc to już jest duży sukces – powiedział.

Drugim obszarem wymienionym przez prof. Karaszewskiego, jest kształcenie podyplomowe nowych kadr medycznych w dziedzinie neurologii (za które, jako konsultant krajowy, jest współodpowiedzialny). Okazuje się, że od jakiegoś czasu wśród młodych lekarzy widać duże zainteresowanie neurologią. – Myślę, że za rok-dwa, będziemy mogli mówić o podwojeniu liczby specjalistów z neurologii (w perspektywie kilku lat) – powiedział.
Wyjaśnił, że polska neurologia nadal boryka się z dużymi problemami kadrowymi. Jednak w kontekście obecnego zainteresowania tą specjalizacją można już stwierdzić, że za kilka lat ten problem będzie znacznie mniejszy.

– Udało nam się wprowadzić do agendy rządowej dwa wielkie projekty związane ze zdrowiem i chorobami mózgu: pierwszy to projekt Zintegrowanej Opieki Udarowej, czyli bardzo precyzyjnie przygotowany plan, który wprowadzamy i który jest po części już w agendzie rządowej. Drugi obszar dotyczy chorób przebiegających z otępieniem, chorób neurozwyrodnieniowych i choroby Alzheimera. Chodzi o wspomniany już Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025-2030 – opisywał.

Szczepionka przeciwgruźlicza może zmniejszyć oznaki demencjiSzczepionka przeciwgruźlicza BCG podana myszom, u których naukowcy wcześniej wywołali biologiczne oznaki demencji, skutkowała rzadszym występowaniem objawów tej choroby. Eksperyment na myszach potwierdził wyniki wcześniejszych obserwacji. 

Prof. Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska z Polskiego Towarzystwa Neurologów Dziecięcych na pytanie, w jaki sposób środowisko neurologów dziecięcych realizuje misję zdrowotną dla dzieci i młodzieży, zaznaczyła, że kluczowe jest to, że klinicyści potrafią działać wspólnie.

– Nie ma znaczenia, czy pacjent z chorobą neurologiczną ma 2, 20 czy 82 lata – neurologia to jeden z trudnych obszarów, który powinien łączyć, szczególnie w obliczu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. Składam ogromne podziękowania zarządowi Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, a w szczególności pani prezes Alinie Kołakowskiej, za poparcie idei, że „neurologia jest jedna – od zera do stu lat”. Musimy połączyć siły, aby zapewnić płynną tranzycję pacjentów z opieki pediatrycznej do systemu opieki dla dorosłych – mówiła prof. Mazurkiewicz-Bełdzińska.

Specjalistka zaznaczyła, że postęp jaki dokonał się neurologii jest niepodważalny. Proces diagnostyczny i terapeutyczny wygląda trochę inaczej w tych najmłodszych grupach, a trochę inaczej w starszych, jednak łączy je wspólny mianownik i tym mianownikiem jest zdrowie mózgu. – Wierzę, że ta współpraca pozwoli nam skutecznie działać na rzecz całej populacji pacjentów neurologicznych – podkreśliła Prof. Mazurkiewicz-Bełdzińska.

Wspólny obszar działań neurologii i psychiatrii

Prof. Agata Szulc, kierownik Kliniki Psychiatrycznej Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego zobrazowała, jakie jaka rola psychiatrii w promocji zdrowia mózgu i jakie są aktualnie największe wyzwania w zakresie zdrowia psychicznego Polaków.

– W wielu obszarach naprawdę trudno jest oddzielić neurologię i psychiatrię. Współczesna nauka pokazuje, że wiele zaburzeń, nie tylko otępiennych, ma wspólne podłoże. Można uznać, że każde zaburzenie psychiczne ma swoje biologiczne źródło w układzie nerwowym – powiedziała prof. Szulc.

Profesor zaznaczyła, że ludzki mózg to nasz najcenniejszy zasób – także społeczny. Niestety rządzący często o tym zapominają. – Mamy strategię „Zdrowe serce, zdrowy mózg”, ale pamiętajmy o jednym – serce potrafimy przeszczepić, ale mózgu nie wymienimy. Dbajmy więc o to, co niepowtarzalne – mówiła.

Prof. Szulc wskazała, że niezwykle ważne są działania edukacyjne oraz profilaktyczne, które także leżą w gestii resortów: edukacji i rodziny.

– Nie możemy pominąć dyskusji o wspólnej stygmatyzacji. Myślę, że właśnie wśród dzieci jest bardzo widoczna. Najmłodsi także zmagają się z problemami natury psychicznej jak i problemami neurologicznymi. Przejście z dziecięcej opieki psychiatrycznej do opieki dorosłych jest również bardzo trudne, więc współpraca między specjalistami jest tutaj ogromnie ważna – powiedziała prof. Szulc.

Dodała jednocześnie jak ważna jest „zmiana postrzegania psychiatrii”, zwłaszcza w wobec reformy psychiatrycznej. – Cały czas pracujemy na tym, żeby zmienić model azylowy, instytucjonalny na model psychiatrii środowiskowej – podkreśliła prof. Agata Szulc. 

Przeczytaj także: „Ryzyko udaru w pierwszym roku od diagnozy raka – wyniki badania ”