Miliardy złotych na programy lekowe. Resort podał liczby

Informację na temat realizacji programów lekowych przedstawiło Ministerstwo Zdrowia podczas posiedzenia Podkomisji stałej do spraw organizacji ochrony zdrowia, które odbyło się 16 kwietnia br.

– Zgodnie z ustawą refundacyjną całkowity budżet na refundację (CBR) stanowi nie więcej niż 17 proc. sumy środków publicznych przeznaczonych na finansowanie świadczeń gwarantowanych. Na 2025 r. przewidziano wydatki na poziomie 29,8 mld zł, z czego 13,1 mld zł dotyczyło finansowania programów lekowych (44 proc.) – przypomniała Martyna Kosmal, zastępca dyrektora Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji w Ministerstwie Zdrowia.

Jeżeli chodzi o łączną kwotę zrealizowanych wydatków na programy lekowe, to wyniosła ona 15,9 mld zł (rozliczono 14,4 mld zł). 52 proc. (8,3 mld) stanowiły wydatki na 10 najbardziej kosztochłonnych programów lekowych. – Program, który generuje największe wydatki po stronie NFZ, to program leczenia chorych na raka piersi (1,7 mld zł w 2025 r.) – poinformowała.

W których programach lekowych uczestniczy najwięcej pacjentów?

Z informacji przedstawionej przez MZ wynika, że w 2025 r. najwięcej pacjentów było leczonych w programie lekowym dla osób z chorobami siatkówki – prawie 67 tys. Na drugim miejscu znalazło się leczenie chorych na stwardnienie rozsiane (28 tys.). Kolejne miejsca pod względem liczby pacjentów zajęły: 

• rak piersi – 23 tys. pacjentów w programie lekowym, 
• leczenie aktywnej postaci reumatoidalnego zapalenia stawów i młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów – 22,3 tys. pacjentów, 
• rak płuca oraz międzybłoniak opłucnej – 13,7 tys.
  

Łączna liczba pacjentów we wszystkich programach lekowych w 2025 r. wyniosła prawie 347,5 tys. osób, z czego niemal 58 proc. (prawie 200 tys. osób) korzystało z 10 programów lekowych z największą liczbą pacjentów.

Zaległości za świadczenia nielimitowane – NFZ podał kwotę Narodowy Fundusz Zdrowia rozliczył ze szpitalami świadczenia nielimitowane za 2025 r. na kwotę ponad 22 mld zł. Do pełnego uregulowania pozostało 30 mln zł. Część środków z 4-miliardowej rządowej dotacji zostanie przekazana na zapłatę nadwykonań z pierwszego kwartału 2026 r. Mateusz Jabłoński z ZPP oceniając sytuację, wskazał na trwałe niedopasowania poziomu finansowania do rzeczywistych kosztów funkcjonowania placówek.  

Oddziały wojewódzkie NFZ, kontraktując programy lekowe, muszą przestrzegać przepisów wymagających od nich konkretnej procedury. Wpływa to na czas, jaki może upłynąć między wprowadzeniem danego programu lekowego do refundacji a jego realną dostępnością. – W celu optymalizacji czasu niezbędnego do przeprowadzenia procedury kontraktowania nowych programów w planie pracy funduszu w roku 2023 wprowadzony został miernik dla oddziałów wojewódzkich, dotyczący skrócenia czasu zawierania tych umów (na refundację – red.). W roku 2025 oczekiwana liczba dni, która upływa od udostępniania oddziałom wojewódzkim funduszu narzędzi niezbędnych do ogłoszenia konkursu ofert do daty początku obowiązywania umowy, wynosi poniżej 80 dni – poinformowała Martyna Kosmal.

Czas oczekiwania pacjentów na kwalifikację do programów lekowych

– Wydłużony okres oczekiwania pacjentów na kwalifikację do nowych programów lekowych związany jest z koniecznością zawarcia przez NFZ ze świadczeniodawcami umowy o udzielenie świadczeń i wymaga od ministra zdrowia poszukiwania nowych rozwiązań, które zapewnią chorym realny i szybszy dostęp od pierwszego dnia obowiązywania decyzji, kiedy lek zostaje objęty refundacją – dodała.

Skróceniu tego czasu służyć ma zmiana ustawy refundacyjnej. – Proponowana zmiana polega na dodaniu w ustępie 3b i 3c artykułu 11. ustawy o refundacji przyspieszenia udzielania świadczeń w ramach nowych programów lekowych. Artykuł mówi o tym, że pierwszy dzień obowiązywania ma się pokrywać z terminem wejścia w życie decyzji administracyjnej o objęciu leku refundacją. NFZ będzie wtedy zobowiązany do podpisania umów ze świadczeniodawcami od pierwszego dnia obowiązywania decyzji refundacyjnej dla nowego programu lekowego – poinformowała. 

Czas oczekiwania pacjentów na włączenie do leczenia w programie lekowym

W informacji przygotowanej na posiedzenie Podkomisji stałej do spraw organizacji ochrony zdrowia znalazły się dane dotyczące czasu oczekiwania na włączenie pacjenta do leczenia w programie lekowym. – Analiza przeprowadzana za okres od stycznia 2025 r. do lutego 2026 r., która objęła 124 świadczenia – programy lekowe, wskazuje, że czas ten jest bardzo zróżnicowany. Uzależniony jest w dużym stopniu od wyboru świadczeniodawcy, miesiąca, w którym kwalifikowany jest pacjent, województwa.

– Jest to parametr bardzo niejednorodny, w stosunku do którego trudno jest sformułować jednoznaczne wnioski – powiedziała Kosmal. – Wartości są różne: od jednego dnia do ponad tysiąca dni. Są to dane wynikające ze sprawozdań świadczeniodawców. Jeżeli chodzi o dane o liczbie świadczeniodawców, to średnia ważona z 12 miesięcy również jest różna, w zależności od programu. Nie zidentyfikowano przypadku „zero”, czyli w każdym programie jest co najmniej jeden świadczeniodawca – wyjaśniła.

Według aktualnie obowiązującego obwieszczenia ministra zdrowia od 1 kwietnia 2026 r. NFZ finansuje 143 programy lekowe. Dotyczą one zarówno schorzeń onkologicznych (42 programy), jak i nieonkologicznych (101 programów, w tym również choroby rzadkie).

Warto dodać, że dane przytaczane podczas posiedzenia przez przedstawicielki MZ i NFZ wywołały sporo kontrowersji wśród uczeczeników posiedzenia. Wytykali ich niedostateczne przygotowanie oraz rozbieżności w tym, co zostało przekazane podczas posiedzenia, a tym, co było komunikowane we wcześniejszych publicznych wystąpieniach. 

Przeczytaj także: „Stan (nie)płatności za programy lekowe”.