Zablokowani w hipokampie
U pacjentów z ciężką depresją dochodzi do zablokowania neurogenezy w hipokampie. Upośledzenie tego procesu utrudnia mózgowi odróżnianie nowych bodźców od dawnych bolesnych doświadczeń.
- Depresja u dorosłych hamuje powstawanie nowych neuronów w hipokampie, co utrudnia odróżnianie bieżących wydarzeń od bolesnych wspomnień z przeszłości
- Poza brakiem nowych komórek naukowcy wykryli u pacjentów stres komórkowy, stan zapalny oraz nieprawidłowości w metabolizmie i komunikacji synaptycznej
- Wyniki pokazały że depresja to nie tylko niedobór serotoniny – odkrycie konkretnych mechanizmów molekularnych otworzy drogę do spersonalizowanego leczenia form lekoopornych
Wykazali badacze z Columbia University pod kierunkiem prof. Maury Dupont. Odkrycie rozległych zmian molekularnych może otworzyć drogę do opracowania spersonalizowanych terapii biologicznych podtypów depresji.
Precyzyjna analiza tkanki mózgowej
W badaniu „Dysregulated adult hippocampal neurogenesis in major depressive disorders”1 opublikowanym na łamach prestiżowego czasopisma „Nature Medicine” naukowcy przeanalizowali tkankę hipokampa pobraną pośmiertnie od osób z epizodami dużej depresji oraz od grupy kontrolnej bez zaburzeń psychicznych. Wykorzystując zaawansowaną sekwencjonowanie, przebadano ekspresję genów w niemal 500 tys. jąder komórkowych.
Badacze skupili się na hipokampie – jednej z niewielu struktur dorosłego mózgu, w której zachodzi neurogeneza. Obszar ten odpowiada za konsolidację pamięci oraz regulację emocji, a jego dysfunkcja od lat jest wiązana z patogenezą zaburzeń nastroju.
Zaburzony proces dojrzewania neuronów
Analiza wykazała, że u pacjentów z depresją proces neurogenezy ulega zahamowaniu. Część prekursorowych komórek nerwowych nie przechodziła prawidłowo do kolejnych stadiów rozwojowych, czemu towarzyszyły istotne modyfikacje w aktywności szeregu genów.
Zaburzenie to ma bezpośredni wpływ na funkcje poznawcze. Prawidłowo funkcjonujący hipokamp umożliwia tzw. separację wzorców – odróżnianie nowych bodźców od zbliżonych epizodów z przeszłości. W warunkach fizjologicznych zapobiega to automatycznemu nakładaniu się bieżących zdarzeń na dawne ślady pamięciowe. U osób z depresją proces ten zostaje upośledzony, co utrudnia elastyczną adaptację do stresu.
Zmiany molekularne w całym hipokampie
Nieprawidłowości nie ograniczały się jednak wyłącznie do rozwijających się neuronów. W obrębie całego hipokampa badacze zidentyfikowali szereg zaburzeń obejmujących:
- tworzenie nowych połączeń synaptycznych,
- wewnątrzkomórkowy transport substancji i metabolizm energetyczny,
- obecność markerów stresu komórkowego oraz aktywację układu odpornościowego,
- dysfunkcję szlaków neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego oraz glutaminergicznego.
Nowy paradygmat w leczeniu depresji
Zdaniem prof. Maury Dupont różnorodność wykrytych zmian tłumaczy odmienny przebieg choroby u poszczególnych pacjentów. Zrozumienie tego podłoża pozwoli dzielić depresję na konkretne warianty biologiczne i spersonalizować leczenie. Kolejnym etapem badań będzie ocena, czy przywrócenie prawidłowej neurogenezy łagodzi objawy u osób, u których standardowe leki nie przynoszą poprawy.
Jak podsumowali autorzy pracy, depresji nie można dłużej sprowadzać wyłącznie do prostej koncepcji niedoboru monoamin (na przykład serotoniny). Wyniki wskazują na znacznie szersze zaburzenia neuroplastyczności, które redukują zdolność neuronów do odpowiedzi na czynniki środowiskowe i stresowe.
Przypis:
Przeczytaj także: „Za wcześnie na spokój”.
