Rola hipoksji w patogenezie zapalenia stawów
RZS oraz inne postacie zapalenia stawów charakteryzują się patologicznym tworzeniem nowych naczyń, naciekiem krwinek białych oraz przerostem błony maziowej, nieuchronnie prowadząc do niszczenia struktury stawu i niepełnosprawności ruchowej.
Mimo intensywnej angiogenezy, wydajność dostarczania tlenu do maziówki pozostaje niewystarczająca, tworząc w obrębie stawu obszar tkankowego niedotlenienia. Zjawisko to występuje, gdy komórki budujące strukturę stawu oraz naciekające komórki odpornościowe zwiększają swoje zapotrzebowanie metaboliczne ponad możliwości uszkodzonego układu naczyniowego. W efekcie narastający stres oksydacyjny oraz generowanie reaktywnych form tlenu wymuszają zmianę metabolizmu komórek błony maziowej na szybki i intensywny tryb beztlenowy, co napędza ich patologiczną proliferację.
Przedstawiona na łamach „Nature Reviews Rheumatology” analiza ocenia mechanizmy patofizjologiczne zachodzące w złożonym środowisku maziówki. Przeanalizowano, jak lokalny dostęp do substancji odżywczych oraz wzajemne oddziaływania komórkowe kształtują metabolizm poszczególnych populacji w konkretnych rejonach błony maziowej. Szczególną uwagę poświęcono szlakom sygnałowym indukowanym przez stan niedotlenienia, które przeprogramowują lokalne populacje komórkowe i napędzają błędne koło procesu zapalnego.
Obserwacje jednoznacznie wskazują, że zmiana fenotypu metabolicznego wykracza daleko poza samo wytwarzanie energii – prowadzi ona do gromadzenia się pośrednich metabolitów beztlenowych, które zaczynają działać jako autonomiczne cząsteczki sygnałowe podtrzymujące stan zapalny. Przystosowane do hipoksji komórki odpornościowe drastycznie nasilają produkcję mediatorów prozapalnych, zmieniają swoją polaryzację w stronę fenotypu patogennego oraz aktywują szlaki przeżyciowe, co chroni je przed apoptozą. Różnice w stężeniu tlenu napędzają stałą komunikację między komórkami zrębowymi a leukocytami, sprzęgając ich zaburzony metabolizm z reakcją zapalną. Ta wielopoziomowa integracja sygnałów ostatecznie utrwala przewlekłą przebudowę błony maziowej, blokuje możliwość samoistnego wyciszenia procesu zapalnego i bezpośrednio warunkuje postępującą destrukcję stawu.
