Nowe zasady reklamy aptek. Senat za ustawą z poprawkami

Głosowanie odbyło się 13 października. Ustawę poparło 62 senatorów, nikt nie był przeciw, wstrzymało się 30 osób.

Nowe przepisy znoszą obowiązujący od 2012 roku całkowity zakaz reklamy aptek i punktów aptecznych, który został uznany za niezgodny z prawem unijnym. W 2024 r. Komisja Europejska skierowała w tej sprawie skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W czerwcu 2025 r. TSUE orzekł, że polskie przepisy naruszają zakaz ograniczania swobody przedsiębiorczości i świadczenia usług.

Zgodnie z przyjętą w ustawie definicją reklamą apteki jest każda działalność polegająca na zachęcaniu do skorzystania z jej oferty w celu zwiększenia sprzedaży dostępnego w aptece asortymentu albo realizowanych w niej usług lub świadczeń.

Ustawa nakłada na branżę także wiele obostrzeń, w tym zakaz reklamy porównawczej i oferowania korzyści. Reklama nie będzie mogła być także skierowana do osób poniżej 18. roku życia oraz posługiwać się ich wizerunkiem lub głosem. Zakazane zostanie także wykorzystywanie wizerunku lub głosu osób znanych, posiadających wykształcenie medyczne oraz farmaceutyczne lub sugerujących posiadanie takiego wykształcenia. W każdym przypadku chodzi o wizerunek lub głos faktycznej osoby lub wygenerowane cyfrowo. 

Wysokie kary za naruszenie przepisów 

Reklama nie będzie mogła zawierać sugestii, że brak skorzystania z oferty pociągnie za sobą brak poprawy lub pogorszenie stanu zdrowia. Reklama nie może wprowadzać w błąd oraz być łączona z informacjami, które nie dotyczą działalności apteki.

Naruszenie zakazów ma się wiązać z nałożeniem przez wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego kary w wysokości do 1 mln zł. 

Jeśli zakaz reklamy naruszy więcej niż jedna apteka, np. z jednej sieci, to kara ma być nakładana na każdą aptekę osobno. 

Poparte przez Senat poprawki dotyczą m.in. ustalania wysokości kary. Przy podejmowaniu decyzji w tej sprawie wojewódzki inspektor farmaceutyczny ma brać pod uwagę okres, stopień i okoliczności naruszenia przepisów. Poprawka dodaje zapis dotyczący możliwości finansowych apteki podlegającej karze. 

Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu skrytykowało projekt zmian 

Jak pisał dzień wcześniej portal Mgr.farm, eksperci Biura Legislacyjnego Senatu w swojej oficjalnej opinii (druk nr 841) wskazywali na ryzyko niekonstytucyjności drastycznych kar finansowych sięgających miliona złotych oraz skrajną arbitralność organów kontrolnych. Portal przypomniał, że Sejm – na wniosek posłów Koalicji Obywatelskiej i Razem – postanowił nie tylko dwudziestokrotnie podnieść górną granicę kary, ale też rozszerzyć jej stosowanie na podmioty finansujące lub organizujące reklamę oraz nakładać karę odrębnie na każdą aptekę, której dotyczy naruszenie.

Problem polega na tym, że ustawodawca w art. 129b ust. 2 wskazał jedynie przykładowy katalog przesłanek wymiaru kary, używając sformułowania, iż przy ustalaniu jej wysokości uwzględnia się „w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów”. Zdaniem legislatorów Senatu przy tak drastycznym wymiarze finansowym niedopuszczalne jest pozostawienie organom (wojewódzkim inspektorom farmaceutycznym) luzu decyzyjnego.

– Mając na uwadze, że powołane unormowania umożliwiają wojewódzkiemu inspektorowi farmaceutycznemu nałożenie kary pieniężnej, której wysokość może powodować dolegliwe skutki finansowe dla jej adresata, wskazanie jedynie przykładowych kryteriów, które organ ten jest obowiązany wziąć pod uwagę przy jej wymierzaniu, budzi wątpliwości w świetle konstytucyjnej zasady określoności przepisów prawa – czytamy w opinii Biura Legislacyjnego Senatu.

Na poparcie swojej tezy eksperci Senatu przytaczają bogate orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (m.in. wyrok z 30 października 2001 r., sygn. K 33/00), przypominając kluczową zasadę.

– Ustawodawca nie może poprzez niejasne formułowanie tekstu przepisów pozostawiać organom mającym je stosować nadmiernej swobody przy ustalaniu w praktyce zakresu podmiotowego i przedmiotowego ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw – wskazuje opinia.

Nowe regulacje obejmą ok. 12,5 tys. polskich aptek

Senatorowie podczas wtorkowego głosowania poparli ponadto poprawkę dot. toczących się postępowań na podstawie dotąd obowiązujących przepisów. Umorzone zostaną postępowania dotyczące aptek, punktów aptecznych i placówek obrotu pozaaptecznego oraz ich działalności odnoszącej się do wyrobów medycznych. Oznacza to, że zostaną zakończone bez rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

Natomiast toczące się postępowania w sprawie reklamy placówek obrotu pozaaptecznego dotyczącej produktów leczniczych nie będą umarzane, lecz prowadzone dalej według dotychczasowych przepisów.

Zgodnie z Prawem farmaceutycznym placówkami obrotu pozaaptecznego są sklepy zielarsko-medyczne, sklepy specjalistycznego zaopatrzenia medycznego i sklepy ogólnodostępne, w których można sprzedawać leki bez recepty. W praktyce do placówek tych zaliczają się m.in.: sklepy spożywcze, supermarkety, kioski czy stacje benzynowe.  

Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu. 

Nowe regulacje wpłyną na funkcjonowanie około 12,5 tys. aptek w Polsce, które dotychczas mogły przekazywać jedynie informacje o swojej lokalizacji i godzinach otwarcia. 

Przeczytaj także: „Milion kary za reklamę apteki niezgodną z przepisami z poparciem Komisji Zdrowia. Na co jeszcze zgodzili się posłowie?” i „Zdrowie pacjenta czy zysk?”.