Tom zdrowia
123RF
Czytanie dla przyjemności – niezależnie od tego, czy sięgamy po klasyczne dzieło, czy współczesny komiks – korzystnie wpływa na mózg. Regularne czerpanie radości z lektury poprawia pamięć, empatię i kondycję psychiczną oraz zmniejsza ryzyko demencji.
- Nawyk pochłaniania książek tworzy w mózgu rezerwę poznawczą – ochronę, która skutecznie opóźnia starzenie się umysłu i rozwój demencji
- Zamiłowanie do lektury wspiera psychikę od najmłodszych lat, pomagając dzieciom i młodzieży lepiej kontrolować emocje oraz redukując poczucie samotności
- Każdy gatunek inaczej trenuje układ nerwowy. Powieści uczą empatii i relacji społecznych, podczas gdy literatura faktu mocniej stymuluje neuroplastyczność
Czytanie dla przyjemności zmniejsza ryzyko demencji
Z kolei z raportu Biblioteki Narodowej „Stan czytelnictwa w Polsce”1 wynika, że w 2025 r. co najmniej jedną książkę przeczytało 41 proc. ankietowanych.
Tymczasem naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge dowodzą, że nawyk ten ma zbawienny wpływ na układ nerwowy. W pracy, której wyniki opublikowano w czasopiśmie „Psychological Medicine” – w tekście „Reading and associations with brain health, cognition, well-being, and mental health”2 – zespół prof. Barbary Sahakian zebrał dane pochodzące z pięciu ankiet i ośmiu badań długoterminowych. Łącznie objęły one dziesiątki tysięcy osób.
Badacze ustalili, że zamiłowanie do lektury wiąże się z większą objętością istoty szarej – części mózgu odpowiedzialnej za myślenie oraz pamięć – i z wydajniejszą komunikacją między różnymi jego obszarami. Zdaniem prof. Sahakian być może właśnie w ten sposób buduje się rezerwa poznawcza, czyli pula wiedzy i umiejętności zdobytych w trakcie życia, które opóźniają związany z wiekiem spadek sprawności intelektualnej oraz odraczają lub spowalniają rozwój procesów otępiennych. Rezerwa ta jest zatem zdolnością umysłu do obrony przed starzeniem się i adaptacji do uszkodzeń, a kluczowy wpływ ma na nią nasz styl życia.
W analizowanych danych czas spędzony z książką wielokrotnie wiązano z lepszym zdrowiem psychicznym.
– Jedno z badań wykazało, że dzieci, które wcześnie zaczęły czytać dla przyjemności, miały umiarkowanie większą powierzchnię kory i objętość w obszarach związanych z kontrolą emocji. Wydaje się to szczególnie ważne w świetle dowodów wskazujących, że zdrowie psychiczne młodzieży jest dziś gorsze niż kilkadziesiąt lat temu – stwierdziła prof. Sahakian.
Redukcja stresu i poczucia samotności
Naukowcy z Cambridge stwierdzili, że oddawanie się ulubionym lekturom redukuje stres i poczucie samotności, a jednocześnie zwiększa empatię i poprawia ogólne samopoczucie. Ten korzystny wpływ jest szczególnie widoczny u najmłodszych. We wcześniejszych badaniach prof. Sahakian, współpracująca z badaczami z Wielkiej Brytanii i Chin, dowiodła, że czytanie przez minimum 12 godzin tygodniowo wiązało się u młodych czytelników z lepszą koncentracją, pamięcią, funkcjami wykonawczymi i wynikami w nauce, podnosząc też ich dobrostan psychiczny. Eksperci zaznaczyli, że spadek czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży można powstrzymać, jeśli literatura będzie dostosowana do ich zainteresowań. Dwoje na pięcioro badanych przyznało, że do czytania motywowały ich materiały związane z ulubionymi filmami, serialami lub hobby. Prawie połowa uważała, że teksty te pomagają uczyć się nowych słów i poznawać nieznane zjawiska.
Okazuje się, że choć każda forma relaksu z tekstem jest cenna, wybór gatunku może nieco inaczej stymulować układ nerwowy. Skanowanie mózgów za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) wykazało, że beletrystyka – zwłaszcza opowieści bogate w interakcje społeczne – angażuje sieci neuronowe odpowiadające za poznanie drugiego człowieka (m.in. rozumienie jego myśli i zachowań).
– A to pozwala naszemu umysłowi ćwiczyć różne scenariusze i reakcje na wydarzenia życiowe, czyli poprawiać zdolność przewidywania. Z kolei odczuwanie więzi z bohaterami zmniejsza poczucie samotności – podkreśliła współautorka badania z Cambridge.
Z kolei literatura faktu stymuluje inne struktury (między innymi korę przedczołową, skroniową, ośrodki językowe oraz hipokamp), zmieniając ich budowę dzięki zjawisku neuroplastyczności. Ta zdolność tkanki nerwowej do tworzenia nowych połączeń służy adaptacji i samonaprawie neuronów, warunkując procesy uczenia się i zapamiętywania.
– Najważniejsze, aby robić to dla przyjemności, bo wtedy czytamy częściej i dłużej – podsumowała prof. Barbara Sahakian.
Przypis:
Przeczytaj także: „Mózg w trybie standby”, „Koszty bezwarunkowej miłości”, „Jak opiekować się seniorami?”, „Gimnastyka języka i starość znika” i „Jak szybko się starzejemy?”.
