Grypa – pacjenci często zapominają, że to znacznie więcej niż zwykłe przeziębienie

– Wciąż pokutuje pogląd, że grypa jest taką zwykłą infekcją sezonową, którą wystarczy przechorować i o niej zapomnieć. Chciałbym jednak zwrócić uwagę na to, że grypa może nieść za sobą bardzo poważne powikłania, aby ich nie było – warto chorobę przeleżeć w łóżku wypocząć. Zwracam się do pacjentów – nie rezygnujmy z wizyt u lekarzy rodzinnych, którzy najlepiej dostosują to leczenie, które zostaje wdrożone do stanu zdrowia. Nieprawidłowo się lecząc, czy nieprawidłowo wypoczywając, ryzykujemy to, że dojdzie do zapalenia mięśnia sercowego, w tym również do trwałej niewydolności serca oraz zakażenia już istniejących zmian płucnych. Konieczna będzie antybiotykoterapia, która nie jest standardowym postępowaniem przy zwykłym zakażeniu grypą – wyjaśnia dr n. med. Karol Lubarski, zastępca sekretarza Okręgowej Rady Lekarskiej Wielkopolskiej Izby Lekarskiej, przewodniczący Komisji do spraw Młodych Lekarzy.

Wirus grypy rozprzestrzenia się szybko, szczególnie w okresie jesienno-zimowym, dlatego wiedza na temat objawów, sposobów leczenia i profilaktyki jest kluczowa, aby skutecznie chronić siebie i innych. Spotkania towarzyskie, świąteczne zawsze powodują szerzenie się zakażeń i bardzo często fale infekcji wirusowych występują właśnie w grudniu, styczniu i lutym. Profilaktyka to najlepsza forma ochrony przed grypą.

Najskuteczniejszym sposobem jest coroczne szczepienie, które zmniejsza ryzyko zachorowania i powikłań. Warto również pamiętać o podstawowych zasadach higieny:

• częstym myciu rąk,
• unikaniu kontaktu z osobami chorymi,
• wietrzeniu pomieszczeń.
  

– Szczepionka przeciwko grypie jest skuteczna przed zachorowaniem na grypę, czyli dopóki ktoś nie zakazi się wirusem grypy, dopóty ta szczepionka ma sens. Zdecydowanie zachęcamy osoby, które jeszcze w tym sezonie nie zaszczepiły się przeciwko grypie, aby takie szczepienie wykonały. Zwykle mówimy o tym, by przyjmować preparat przed sezonem infekcyjnym, żeby być jak najlepiej przygotowanym do sezonu. Natomiast jeżeli ktoś jeszcze się nie zaszczepił lub ktoś, kto już w tym sezonie chorował na grypę, może się zaszczepić dlatego, że na grypę można niestety chorować co najmniej dwa razy w każdym sezonie. Wynika to z tego, że krążą szczepy grypy A i B, zatem przechowując jeden typ możemy również zachorować na ten drugi. Dlatego to szczepienie po przechorowaniu ma sens – podkreśla prof. Ewelina Gowin, zastępca kierownika Oddziału Obserwacyjno-Zakaźnego Specjalistycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu.
Szczepienie można wykonać po całkowitym ustąpieniu objawów. Choroba trwa zwykle od siedmiu do dziesięciu dni, ale osłabienie organizmu może utrzymywać się znacznie dłużej.

Warto pamiętać, że szczepienie przeciwko grypie należy powtarzać każdego roku. Wirus grypy mutuje bardzo szybko. Co roku pojawiają się nowe szczepy, które różnią się od tych z poprzedniego sezonu. Dlatego skład szczepionki jest aktualizowany każdego roku, aby odpowiadał najbardziej prawdopodobnym wariantom wirusa. Podobnie jest z koronawirusem. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca powtarzać szczepienie przeciw COVID-19 szczególnie w grupach wysokiego ryzyka – seniorów, osób przewlekle chorych, immunosupresyjnych, kobiet w ciąży oraz pracowników ochrony zdrowia.

Jak często chorujemy na grypę? Publikujemy interaktywny raport o grypie – znajdują się w nim dane o liczbie zachorowań w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców i osób zaszczepionych. Statystyki prezentowane są w podziale na cechy demograficzne pacjentów.

Nie tylko grypa

Kolejnym wirusem przed którym osoby z grup ryzyka powinny się zabezpieczyć, jest RSV (respiratory syncytial virus). Szczyt zachorowań występuje najczęściej w styczniu i w lutym. Od dawna wiadomo, że RSV jest groźny dla wcześniaków i niemowląt, jednak dopiero niedawno – dzięki upowszechnieniu testów diagnostycznych wykrywających RSV i różnicujących to zakażenie od grypy i COVID-19 – okazało się, że jest on również groźny dla osób dorosłych z osłabioną odpornością, w tym osób starszych.

Osoby powyżej 60. roku życia są bardziej narażone na ciężki przebieg choroby i zagrażające powikłania z powodu słabiej funkcjonującego układu odpornościowego. Sytuacja wygląda tak samo w grupie osób z wielochorobowością (otyłość, cukrzyca, choroby serca, choroby nerek), z przewlekłymi chorobami układu oddechowego (astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc), wadami serca, po przeszczepach, w immunosupresji. Zakażenie RSV może u nich spowodować zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, zapalenie tchawicy, pogorszyć pracę układu sercowo-naczyniowego, powodować zaburzenia neuropoznawcze. Rośnie także ryzyko hospitalizacji z powodu zdarzeń sercowo-naczyniowych: zaostrzeń niewydolności serca, ostrych zespołów wieńcowych, zaburzeń rytmu serca, a także ryzyko zgonu. U osób z ciężkim niedoborem odporności, po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych lub narządów miąższowych, zapalenie płuc wywołane zakażeniem RSV często przebiega z niewydolnością oddechową i obarczone jest śmiertelnością 70–100 proc.
W RSV stosuje się leczenie łagodzące objawy: przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, poprawiające drożność nosa, łagodzące bóle gardła. Osoby z grup ryzyka z zakażeniem dolnych dróg oddechowych wywołanym przez RSV często wymagają leczenia wspomagającego, obejmującego między innymi tlenoterapię. Nie ma obecnie możliwości leczenia przyczynowego, antywirusowego.

W Polsce raportowanie zakażeń RSV jako choroby zakaźnej rozpoczęto w lutym 2023 r. W 2024 r. zgłoszono 41 631 przypadków, z czego 19 080 stanowiły dzieci do drugiego roku życia.

W przypadku dorosłych szczepienie przeciw RSV jest zalecane osobom ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu zakażenia RSV i powikłań, czyli osoby po 60. roku życia oraz z chorobami współistniejącymi.

Obecnie są dostępne w Polsce dwie szczepionki przeciw RSV dla dorosłych. Od 1 kwietnia 2025 r. szczepionka Abrysvo jest bezpłatna dla kobiet w ciąży, osób powyżej 65. roku życia oraz refundowana z 50-proc. odpłatnością dla osób w wieku od 60 do 64 lat. Jej skuteczność i bezpieczeństwo oceniano w badaniu z udziałem ponad 34 tys. osób: zmniejszała ryzyko zakażeń dolnych dróg oddechowych wywołanych RSV o prawie 67 proc., natomiast zakażeń o cięższym przebiegu o ponad 85 proc.

Od 1 października 2025 r. na listach refundacyjnych znalazła się szczepionka Arexvy. Jest refundowana z 50-proc. odpłatnością dla osób w wieku od 60 do 64 lat oraz bezpłatna (na liście S) dla osób od 65 lat. W szczepionce zawarty jest adiuwant, który zwiększa skuteczność szczepienia i długość utrzymywania się odpowiedzi po szczepieniu. Badania kliniczne objęły ponad 25 tys. osób dorosłych, a skuteczność była wysoka: ogólna skuteczność szczepionki w zapobieganiu zakażeniom dolnych dróg oddechowych wywołanym przez RSV u dorosłych w wieku 60 lat i starszych wyniosła 82,6 proc. (oceniano zapalenie oskrzelików i płuc wywołane przez RSV) oraz 94,6 proc. u osób 60+ co najmniej z jedną chorobą współistniejącą.

– Kobiety ciężarne oraz osoby w wieku podeszłym to grupy docelowe i gdyby udało się szczepić te osoby sukcesywnie, wtedy moglibyśmy mieć nadzieję, że liczba krążącego wirusa w środowisku będzie mniejsza, a to będzie sprzyjało opanowaniu zakażenia. Mamy nadzieję, że w kolejnych latach nie będziemy już obserwowali tak dużych epidemii zakażeń wirusem RSV – mówi prof. Ewelina Gowin.

Szczepionkę przeciw RSV podaje się jednorazowo, najlepiej przed sezonem zachorowań – może być jednak również przyjmowana poza sezonem infekcji. Nie ma obecnie zaleceń podawania dawek przypominających.

Teksty Marii Kaczorowskiej opublikowano w Biuletynie Wielkopolskiej Izby Lekarskiej 2/2026.