Marek Balicki z Odznaką Honorową RPO

– Chciałbym, aby dzisiejsze wyróżnienie było sygnałem zachęcającym wszystkich ludzi związanych z systemem ochrony zdrowia w naszym kraju do zachowania szczególnej wrażliwości wszędzie tam, gdzie chodzi o dobro i godność pacjenta –  powiedział RPO Marcin Wiącek podczas uroczystości wręczenia odznaki honorowej dr. n. med. Markowi Balickiemu.

Uroczystość odbyła się 7 kwietnia 2026 r., w Światowym Dniu Zdrowia.

Rzecznik zwrócił uwagę, że o wadze i znaczeniu Odznaki RPO decyduje nie tylko jej szlachetne przesłanie, ale przede wszystkim wielkość i autentyczność postaci, które stają się jej laureatami.

Wyjaśnił, że w Biurze RPO, od początku istnienia tej instytucji, żywione jest przekonanie, że zdrowie jest kluczowym elementem dobrostanu i praw jednostki. Dlatego nie jest przypadkiem, że w ostatnich dziesięcioleciach wielokrotnie się przecinały ścieżki aktywności i działań na rzecz ochrony zdrowia obywateli podejmowanych przez Biuro RPO i dr. Marka Balickiego. Dorobek tej współpracy jest bogaty i wszechstronny. 

– Przez kilka kadencji Pan Doktor brał udział w licznych seminariach i debatach organizowanych przez nasze Biuro, uczestniczył w pracach komisji eksperckich, inicjował akcje społeczne i wspomagał przy opracowywaniu wystąpień generalnych. Obecnie jest współprzewodniczącym Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego oraz członkiem Komisji Ekspertów ds. Zdrowia działających przy RPO. Można powiedzieć, że dr Marek Balicki od lat współtworzy naszą instytucję, jest jej merytoryczną podporą i inspiracją, co przekłada się niewątpliwie na wyższą jakość realizacji misji RPO dotyczącej ochrony zdrowia obywateli – powiedział Wiącek.

RPO podkreślił, że chciałby, aby dzisiejsze wyróżnienie było także sygnałem zachęcającym wszystkich ludzi związanych z systemem ochrony zdrowia w naszym kraju do zachowania szczególnej wrażliwości wszędzie tam, gdzie chodzi o dobro i godność pacjenta. Wskazał na trudną sytuację w obszarze opieki zdrowotnej, na zagrożenia i pilne problemy, które pozostają nierozwiązane - od braku wystarczających środków w NFZ, a skończywszy na niedokończonych reformach systemowych dotyczących ochrony zdrowia psychicznego.

Zaznaczył, że mimo wielu deklaracji i obietnic czy prób naprawy podejmowanych przez kolejne rządy funkcjonujemy w warunkach niemal permanentnego kryzysu, gdzie potrzeby i oczekiwania obywateli jakże często nie spotykają się z dostatecznym zrozumieniem i niezbędnymi działaniami ze strony państwa. 

– Dlatego rozumiemy związane z tym dość powszechne objawy niezadowolenia, frustracji czy protestów. Ze swej strony staramy się pilnie reagować na wszelkie wpływające do Biura RPO sygnały i skargi zarówno ze środowiska medycznego, jak i od pacjentów – tłumaczył Rzecznik wskazując, że takich skarg jest bardzo dużo.

– Często też występujemy o zmiany systemowe, prawne i organizacyjne w tym obszarze, a kiedy trzeba podejmujemy - w ramach naszych ustawowych kompetencji - interwencje bezpośrednie – dodał Wiącek.

– To dla mnie wielki zaszczyt odebrać dzisiaj te wyróżnienie. Traktuję je jako uznanie nie tylko dla moich działań, ale również dla wagi spraw prawa do ochrony zdrowia, a w szczególności dla podkreślenia wagi spraw osób z doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego – zaznaczył w traksie swojego wystąpienia dr Marek Balicki.

Zauważył, że dzisiejsza uroczystość stworzyła po raz kolejny przestrzeń w Biurze RPO by zwrócić uwagę na problemy zdrowia psychicznego.

– Dzisiejszy dzień daje okazję żeby przypomnieć o potrzebie poszanowania godności praw osób z doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego oraz o potrzebie ochrony godności i praw osób z takim doświadczeniem – wskazał i dodał, że te osoby często ciągle dotyka stygmatyzacja i wynikająca stąd dyskryminacja i nierówności w zaspokojeniu potrzeb.

Zwrócił uwagę na stygmatyzację, która jest szczególnie bolesna, określana jako stygmatyzacja strukturalna, która dotyczy również instytucji publicznych deklarujących poszanowanie praw osób z doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego, ale w ich działaniach nie zawsze jest to widoczne, a czasem te działania mają odwrotny kierunek.

– I tej przestrzeni do debaty i działania na rzecz praw osób z doświadczeniem kryzysu zdrowia psychicznego w Biurze RPO nigdy nie brakowało – podkreślił laureat.

Przypomniał, że gdy kończyła się pierwsza edycja narodowego programu ochrony zdrowia psychicznego w BRPO został opracowany raport o stanie zdrowia psychicznego i Biuro RPO było miejscem, gdzie rodziła się koncepcja Kongresu Zdrowia Psychicznego. Wskazał, że był to bardzo ważny czas, bo nastąpiła wówczas integracja środowisk, która umożliwiła przekształcenie działań w ruch społeczny, którego emanacją był właśnie Kongres Zdrowia Psychicznego.

Zwrócił uwagę, że wspomniany konsensus, jeśli chodzi o zasady i kluczowe elementy modelu środowiskowego, wskazuje że usługi zdrowia psychicznego istnieją po to by chronić prawa, a nie by je naruszać – bardzo trafnie i lapidarnie oddaje to istotnie i cel naszych działań – zaznaczył wskazując, że jest to obszar, w którym istnieje wiele zagrożeń.

– Potrzebne są nie tylko skuteczne gwarancje prawne czy instytucjonalne, ale również odpowiedni model organizacji ochrony zdrowia psychicznego i dlatego tak bardzo walczymy o model środowiskowy – powiedział specjalista.

Przypomniał, że model środowiskowy to cel, ale na drodze do jego realizacji nie można zgubić jednej z podstawowych zasad dotyczących kształtowania polityki czy działań w obszarze ochrony zdrowia psychicznego i zwrócił uwagę, że mówiąc o psychiatrii na pierwszym miejscu w dokumentach UE jest mowa o poszanowaniu praw użytkowników, ich bliskich i rodzin i angażowaniu ich w proces decyzyjny.

– Użytkownicy i ich rodziny powinny być pełnoprawnymi partnerami w procesie transformacji, powinni być aktywnie angażowani i konsultowani – podkreślił dr Balicki.

Kończąc swoje wystąpienie dr Marek Balicki podkreślił, że wyróżnienie traktuje nie jako zwieńczenie działań, ale jako zobowiązanie do dalszej pracy.

– Jeśli zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa, to należy zrobić wszystko by ta zasada nie była tylko uroczystym zaklęciem, lecz realną siłą sprawdzą ograniczająca ryzyko zachorowania, niosąca ulgę w cierpieniu, sprzyjającą zdrowieniu, eliminująca bezradność i przywracająca nadzieje udanego życia – powiedział dr Marek Balicki.

Stan ciągłej niepewności – Istnieje ryzyko, że pod nazwą „centra zdrowia psychicznego” zacznie kryć się zupełnie inny sposób funkcjonowania reformy – stwierdził dr Marek Balicki, członek Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia.