Ostatnie pielęgniarki – raport „Pielęgniarki w Polsce i Europie. Analiza porównawcza”

Raport powstał w odpowiedzi na coraz większą potrzebę uporządkowania i zestawienia informacji dotyczących roli oraz sytuacji pielęgniarek w polskim systemie ochrony zdrowia na tle innych krajów europejskich.

Jego celem nie jest ocenianie poszczególnych rozwiązań ani formułowanie jednoznacznych wniosków, lecz przedstawienie danych i faktów, które pozwolą czytelnikowi samodzielnie wyrobić sobie opinię.

W opracowaniu wykorzystano sześć głównych źródeł: raport kadrowy OZZPiP z marca 2025 roku, informację sygnalną GUS z sierpnia 2025 roku, stanowisko środowiska pielęgniarskiego z października 2025 roku, raport WHO State of the World’s Nursing 2025, dane OECD Health at a Glance 2025 oraz raport ICN przygotowany z okazji Międzynarodowego Dnia Pielęgniarek 2025. Dane dotyczące porównań między krajami Unii Europejskiej pochodzą z baz Eurostatu i OECD.

Kluczowe liczby raportu – Polska 2024/2025:

Główne wnioski

Zebrane dane pokazują, że pod względem wykształcenia polskie pielęgniarki spełniają europejskie standardy. W klasyfikacji OECD należą do grupy professional nurses, czyli najwyższej kategorii zawodowej. Znacznie gorzej wygląda jednak sytuacja kadrowa.

W Polsce przypada obecnie około 5,9 pielęgniarki na 1000 mieszkańców. Dla porównania średnia unijna wynosi około 8,5, a w krajach skandynawskich czy Niemczech przekracza 12. Oznacza to, że Polska znajduje się w końcówce unijnego zestawienia, na 20. miejscu spośród 27 państw UE, wyraźnie za większością krajów Europy Zachodniej i częścią państw Europy Środkowej.

Wyzwaniem jest nie tylko liczba pielęgniarek, ale również struktura wieku całej kadry. Prawie 40 proc. aktywnych zawodowo pielęgniarek ma dziś od 50 do 59 lat, co oznacza, że w ciągu najbliższych lat duża część personelu osiągnie wiek emerytalny. Jednocześnie zainteresowanie zawodem wśród młodych osób pozostaje jednym z najniższych w krajach OECD. Choć wynagrodzenia w ostatnich latach wzrosły, nadal nie zniwelowało to różnic względem państw Europy Zachodniej, które aktywnie zachęcają polskie pielęgniarki do wyjazdu.

Prognozy OZZPiP wskazują, że bez istotnych zmian systemowych liczba pielęgniarek pracujących bezpośrednio z pacjentami może do 2039 roku spaść do około 199 tys. W tym samym czasie zapotrzebowanie ma przekroczyć 460 tys. osób. Oznaczałoby to wzrost luki kadrowej z obecnych około 156 do nawet 262 tys. brakujących pielęgniarek.

Celem raportu nie jest formułowanie rekomendacji ani ocenianie przyjętych rozwiązań. Opracowanie ma przede wszystkim przedstawić możliwie pełny i oparty na danych obraz obecnej sytuacji.

• Rozdział 1. Kim jest pielęgniarka? Definicje, wykształcenie i kompetencje

1.1. Problem definicji

Porównywanie liczby pielęgniarek między poszczególnymi krajami nie jest tak proste, jak mogłoby się wydawać. Sam termin „pielęgniarka” może oznaczać zupełnie różne kwalifikacje, zakres obowiązków i poziom wykształcenia zależnie od kraju.

W Niemczech zawód pielęgniarki można wykonywać po ukończeniu trzyletniego kształcenia zawodowego. W Polsce dostęp do zawodu mają wyłącznie osoby z wykształceniem wyższym, po ukończeniu studiów licencjackich lub magisterskich. Z kolei we Francji funkcjonuje kilka kategorii personelu pielęgniarskiego, różniących się zakresem kompetencji i poziomem samodzielności zawodowej.

To właśnie dlatego proste porównywanie liczby pielęgniarek między państwami bywa mylące. Bez uwzględnienia różnic metodologicznych w systemach kształcenia i organizacji zawodu łatwo wyciągnąć błędne wnioski.

Aby ujednolicić międzynarodowe statystyki, OECD wprowadziła podział personelu pielęgniarskiego na trzy główne grupy. Polskie pielęgniarki zostały zakwalifikowane do najwyższej kategorii – professional nurses (ryc. 1, tab. 1).

1.2. Wykształcenie pielęgniarek w Polsce – dynamiczna transformacja

W ciągu ostatnich trzech dekad polskie pielęgniarstwo przeszło dużą zmianę pod względem modelu kształcenia. Jeszcze w latach 90. dominowały licea medyczne oraz medyczne szkoły zawodowe. Zmieniło się to stopniowo wraz z rozwojem szkolnictwa wyższego oraz dostosowywaniem polskich standardów do wymogów europejskich.

Przełomowym momentem była ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej z 2011 r., która ostatecznie zamknęła drogę do zawodu osobom bez wykształcenia wyższego. Rozpoczął się proces akademizacji zawodu, którego skutki są dziś wyraźnie widoczne w danych NIPiP.

W 2013 r. wykształcenie wyższe posiadało około 15 proc. pielęgniarek mających prawo wykonywania zawodu. W 2024 r. odsetek ten wzrósł już do niemal 38 proc. W praktyce oznacza to ponad 122 tys. pielęgniarek z dyplomem uczelni wyższej, czyli więcej niż połowę osób pracujących bezpośrednio z pacjentami.

Prognozy OZZPiP wskazują, że do 2039 r. niemal wszystkie aktywne zawodowo pielęgniarki będą posiadały wykształcenie wyższe (ryc. 2, tab. 2).

1.3. Polska na tle Europy – wymagania edukacyjne

Minimalne wymagania dotyczące kształcenia pielęgniarek w Unii Europejskiej określa dyrektywa 2005/36/WE dotycząca uznawania kwalifikacji zawodowych. Zgodnie z jej zapisami pielęgniarka powinna ukończyć co najmniej trzyletnie studia lub odbyć minimum 4600 godzin nauki i praktyk klinicznych.

Polska spełnia te wymagania z nadwyżką. Studia licencjackie trwają trzy lata i obejmują sześć semestrów, natomiast pełna ścieżka kształcenia wraz ze studiami magisterskimi to pięć lat nauki.

Dane z raportu WHO State of the World’s Nursing 2025 pokazują, że na świecie najczęściej spotykany model kształcenia pielęgniarek trwa trzy lata – funkcjonuje on w ponad połowie krajów. W około jednej trzeciej państw edukacja trwa cztery lata. Polski system wpisuje się zatem w dominujący standard międzynarodowy.

Różnice między Polską a częścią krajów Europy Zachodniej dotyczą jednak nie tyle długości nauki, ile zakresu kompetencji przyznawanych pielęgniarkom po ukończeniu poszczególnych etapów kształcenia. Szczególnie widoczne jest to w specjalizacjach takich jak anestezjologia czy intensywna terapia.

1.4. Specjalizacje – 106 tys. pielęgniarek ze specjalistycznym wykształceniem

Według danych NIPiP z 2024 r. ponad 106 tys. polskich pielęgniarek posiada co najmniej jedną specjalizację zawodową. Dominują specjalizacje z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki (18,8 tys.) oraz pielęgniarstwa chirurgicznego (17,8 tys.) łącznie stanowiące ok. 35 proc. wszystkich specjalizacji (ryc. 3).

• Rozdział 2. Ile nas jest? Zasoby kadrowe pielęgniarek w Polsce na tle UE
  

2.1. Problem liczenia – dlaczego same liczby mogą mylić

Porównywanie liczby pielęgniarek między krajami wydaje się prostym zadaniem, jednak w praktyce jest znacznie bardziej skomplikowane. Kluczowy problem polega na tym, że różne instytucje stosują odmienne definicje i metodologie liczenia personelu pielęgniarskiego.

W Polsce funkcjonuje kilka równoległych rejestrów, podobnie jak w większości krajów europejskich. W zależności od przyjętej metodologii liczba pielęgniarek w 2023 r. wynosiła od niemal 320 tys. do niespełna 197 tys. osób. Rozbieżność ta nie wynika z błędu statystycznego, lecz z tego, kogo uznaje się za pielęgniarkę aktywną zawodowo. Część danych obejmuje wszystkie osoby posiadające prawo wykonywania zawodu, inne uwzględniają wyłącznie osoby odprowadzające składki do ZUS, pracujące w systemie NFZ albo bezpośrednio opiekujące się pacjentami.

Najbardziej miarodajne dla oceny realnej dostępności opieki są dane dotyczące pielęgniarek pracujących z pacjentem. Według informacji GUS opublikowanej 28 sierpnia 2025 r. na koniec 2024 r. takich osób było 219,9 tys. – o 3,8 tys. więcej niż rok wcześniej (tab. 3).

2.2. Polska na tle Europy

Porównanie liczby praktykujących pielęgniarek na 1000 mieszkańców pokazuje wyraźnie, jak duże są różnice między poszczególnymi krajami Unii Europejskiej.

Polska pozostaje poniżej średniej unijnej zarówno pod względem liczby pielęgniarek, jak i tempa odbudowy kadr medycznych. W krajach Europy Zachodniej oraz w państwach skandynawskich wskaźniki są często niemal dwukrotnie wyższe niż w Polsce. Oznacza to, że polski system ochrony zdrowia funkcjonuje przy znacznie mniejszych zasobach kadrowych niż większość rozwiniętych systemów europejskich (ryc. 4, tab. 4).

2.3. Polska i personel opiekuńczy

Sama liczba pielęgniarek nie oddaje pełnego obrazu funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej. W wielu krajach europejskich opieka nad pacjentem opiera się na strukturze wielopoziomowej, obejmującej pielęgniarki, personel pomocniczy oraz opiekunów medycznych.

W Polsce dwa ostatnie segmenty są rozwinięte w znacznie mniejszym stopniu niż w krajach Europy Zachodniej. W praktyce oznacza to, że wiele obowiązków wykonywanych za granicą przez personel wspierający spoczywa bezpośrednio na pielęgniarkach.

Łączna liczba pielęgniarek i personelu opiekuńczego przypadająca na 1000 mieszkańców wynosi w Polsce około 6,8 osoby. Dla porównania w krajach uznawanych za posiadające dobrze rozwinięte systemy opieki wskaźnik ten przekracza 25 osób na 1000 mieszkańców. Różnica jest zatem niemal czterokrotna (ryc. 5).

2.4. Opiekun medyczny – rola zawodu w systemie ochrony zdrowia

Opiekun medyczny jest zawodem medycznym wspierającym pacjentów z deficytami samodzielności, w tym osoby starsze, przewlekle chore oraz z niepełnosprawnościami. Głównym celem jego działalności w zespole terapeutycznym jest realizacja świadczeń opiekuńczych, pielęgnacyjnych i medycznych, ukierunkowanych na aktywizację pacjenta oraz podtrzymywanie jego autonomii w codziennym funkcjonowaniu.

W nowoczesnym systemie ochrony zdrowia opiekunowie medyczni ściśle współpracują z personelem pielęgniarskim, co pozwala na optymalne zarządzanie opieką nad pacjentem. Do podstawowych zadań opiekuna medycznego należą:

• wspieranie pacjenta w utrzymaniu higieny osobistej i komfortu,
• asystowanie przy karmieniu (w tym przez zgłębnik i gastrostomię) oraz przemieszczaniu pacjenta,
• prawidłowe pozycjonowanie i realizacja profilaktyki przeciwodleżynowej,
• wykonywanie określonych procedur medycznych na zlecenie lub w porozumieniu z personelem wyższego szczebla, w tym pobieranie krwi żylnej i kapilarnej oraz podawanie leków (drogą podskórną, doustną, wziewną i na śluzówki),
• monitorowanie parametrów życiowych, obserwacja stanu pacjenta i raportowanie zmian personelowi medycznemu.
  

Współpracę w zespole terapeutycznym dodatkowo precyzuje nowy projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej. Przepisy te formalnie umożliwiają pielęgniarkom i położnym zlecanie określonych procedur i świadczeń bezpośrednio opiekunom medycznym. Takie rozwiązanie pozwala na efektywne odciążenie personelu pielęgniarskiego przy jednoczesnym pełnym i bezpiecznym wykorzystaniu kwalifikacji zawodowych opiekunów medycznych.

2.5. Trend historyczny – stagnacja wobec rosnącego zapotrzebowania

W ostatnich kilkunastu latach zapotrzebowanie na świadczenia zdrowotne rosło znacznie szybciej niż liczba pielęgniarek.

Od 2010 r. liczba mieszkańców Polski powyżej 65. r. życia zwiększyła się o 47 proc., podczas gdy liczba pielęgniarek posiadających prawo wykonywania zawodu wzrosła jedynie o mniej więcej 12 proc. Jeszcze mniej zmieniła się liczba osób pracujących bezpośrednio z pacjentami. Wzrost wyniósł zaledwie około 1 proc.

Dane GUS za 2024 rok pokazują jednak pierwsze oznaki poprawy. Wzrost liczby aktywnych zawodowo pielęgniarek o 3,8 tys. był największym odnotowanym przyrostem w ostatnich latach. Nadal pozostaje jednak pytanie, czy tempo to będzie wystarczające wobec starzenia się społeczeństwa i rosnących potrzeb zdrowotnych (ryc. 6).

• Rozdział 3. Wiek i demografia zawodu

3.1. Starzejąca się kadra – niewidoczny kryzys

Na pierwszy rzut oka liczba pielęgniarek pracujących w Polsce wydaje się względnie stabilna. Taki obraz zmienia się jednak całkowicie, gdy spojrzeć na strukturę wieku personelu.

Dane GUS za 2024 rok pokazują, że największą grupę wśród pielęgniarek pracujących bezpośrednio z pacjentem stanowią osoby w wieku 50–59 lat. To aż 39,1 proc. całej aktywnej zawodowo kadry. Oznacza to, że w ciągu najbliższych lat znaczna część obecnych pracowników osiągnie wiek emerytalny.

Problem polega na tym, że liczba młodych osób wchodzących do zawodu pozostaje zbyt mała, aby zastąpić odchodzące roczniki. W efekcie system stopniowo traci swoją stabilność, mimo że nie widać tego jeszcze w ogólnych statystykach (ryc. 7, tab. 5).

3.2. Bomba zegarowa

Dane OZZPiP z marca 2025 r. pokazują skalę wyzwań, z jakimi system ochrony zdrowia może zmierzyć się w ciągu najbliższych kilkunastu lat.

Spośród około 216 tys. pielęgniarek pracujących z pacjentem w 2023 r.:

• 44 tys. osiągnęły już wiek emerytalny i nadal pracują,
• 115 tys. osiągnie go do 2039 r.,
• jedynie 57 tys. należy do grup wiekowych, które do tego czasu nie wejdą w wiek emerytalny.
  

Oznacza to, że ponad połowa obecnej kadry może odejść z rynku pracy w ciągu 15 lat. Średni roczny odpływ szacowany jest na około 7700 osób.

Szczególnie widoczne jest to w danych z ostatnich lat. Między 2019 a 2023 rokiem całkowita liczba pracujących pielęgniarek wzrosła jedynie o mniej więcej 2 proc. – z 214,1 do 216,1 tys. W tym samym czasie liczba pielęgniarek w wieku produkcyjnym zmniejszyła się o ponad 9 tys., a liczba osób pracujących po osiągnięciu wieku emerytalnego wzrosła o ponad 11 tys.

Coraz wyraźniej rośnie także grupa pielęgniarek w wieku 70+. W ciągu czterech lat ich liczba zwiększyła się z 1,6 do 3,9 tys. (ryc. 8).

3.3. Polska na tle Europy. Wiek pielęgniarek

Starzenie się personelu pielęgniarskiego nie jest problemem wyłącznie Polski.

Z podobnym zjawiskiem mierzy się wiele państw europejskich, zwłaszcza w kontekście wydłużania aktywności zawodowej i rosnącej długości życia.

Polska wyróżnia się jednak na tle Europy Zachodniej szczególnie wysokim udziałem pielęgniarek pracujących po 65. roku życia. Według danych OECD osoby w tym wieku stanowią 7,5–8 proc. aktywnej zawodowo kadry pielęgniarskiej w Polsce (ryc. 9).

To poziom wyższy niż w większości analizowanych państw zachodnioeuropejskich. Dla porównania w Danii, mimo ustawowego wieku emerytalnego wynoszącego 67 lat, wskaźnik ten utrzymuje się na poziomie około 4 proc.

3.4. Młodzi nie wchodzą – zainteresowanie zawodem najniższe w OECD

Starzenie się kadry byłoby mniej dotkliwe, gdyby zawód pielęgniarki cieszył się dużym zainteresowaniem wśród młodych ludzi. Dane OECD z badania PISA 2022 pokazują jednak sytuację odwrotną.

Polska zajęła ostatnie miejsce wśród krajów OECD pod względem zainteresowania 15-latków pracą w pielęgniarstwie. Mniej niż 1 proc. młodzieży deklaruje chęć wyboru tej ścieżki zawodowej. Wśród chłopców wskaźnik ten wyniósł 0 proc.

Dane OZZPiP pokazują, że przekłada się to bezpośrednio na liczbę nowych osób wchodzących do zawodu. Liczba nowych praw wykonywania zawodu wydawanych osobom w wieku 20–25 lat pozostaje praktycznie niezmienna od kilku lat.

Jednocześnie rośnie średni wiek uzyskania prawa wykonywania zawodu z około 27 do około 31 lat. W praktyce oznacza to krótszy potencjalny okres aktywności zawodowej każdej nowej pielęgniarki (ryc. 10).

• Rozdział 4. Normy zatrudnienia i wskaźniki obsady
  

4.1. Czym są normy zatrudnienia i dlaczego mają znaczenie

Normy zatrudnienia pielęgniarek, określane w literaturze anglojęzycznej jako nurse-to-patient ratio, wskazują, ilu pacjentów powinno przypadać na jedną pielęgniarkę lub określoną liczbę personelu na danym oddziale.

Ich znaczenie wykracza daleko poza kwestie organizacyjne. Od poziomu obsady zależy bezpieczeństwo pacjentów, jakość opieki oraz ryzyko przeciążenia personelu. Badania przywoływane przez WHO i ICN wskazują, że wzrost obciążenia pielęgniarki o każde dodatkowe 10 proc. może zwiększać ryzyko zgonu wewnątrzszpitalnego o 28 proc., a ryzyko wypalenia zawodowego o 23 proc.

Wspólne stanowisko NRPiP, OZZPiP, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego i Polskiego Towarzystwa Położnych z 28 października 2025 r. podkreśla, że obowiązujące w Polsce normy mają charakter minimalny. Oznacza to, że wyznaczają najniższy dopuszczalny poziom obsady, poniżej którego bezpieczeństwo pacjentów może być zagrożone. Nie są normami optymalnymi, do których należy dążyć, lecz granicami, których przekraczać nie wolno.

Stanowiska różnych organizacji pracodawców podmiotów leczniczych, na przykład Polskiej Federacji Szpitali, postulują zmiany w obszarze norm zatrudnienia pielęgniarek poprzez elastyczne zarządzanie zasobami kadrowymi, w tym szczególnie pielęgniarek w zależności od stopnia obłożenia łóżek oraz wymaganego stanem pacjenta stopnia natężenia opieki. Istotny jest fakt, że decyzje w tym zakresie powinny podejmować zespołowo zarządy szpitali, z udziałem liderów pielęgniarstwa w szpitalu. Godnymi zainteresowania koncepcjami są także belgijski oraz włoski model norm zatrudnienia, które także odnoszą się do stopnia obłożenia łóżek wraz z zagwarantowaniem minimalnej obsady.

4.2. Polska regulacja – rozporządzenie i jego ograniczenia

Podstawę prawną norm zatrudnienia pielęgniarek w Polsce stanowi rozporządzenie ministra zdrowia z 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego, znowelizowane rozporządzeniem z 11 października 2018 roku. Normy są zintegrowane z porozumieniem zawartym 9 lipca 2018 r. między OZZPiP, NIPiP, Ministerstwem Zdrowia i NFZ.

Istotnym mankamentem systemu jest brak ustawowych norm dla psychiatrii, w tym obszarze do dziś stosuje się jedynie ogólne zasady wynikające z art. 50 ustawy o działalności leczniczej, mimo że strona rządowa zobowiązała się w porozumieniu z 2018 r. do wprowadzenia szczegółowych norm dla psychiatrii od września 2018 roku. Zobowiązanie to pozostaje niezrealizowane od ponad siedmiu lat (tab. 6).

4.3. Sprzeciw środowiska wobec obniżenia norm

W październiku 2025 r. Związek Województw RP wystąpił z inicjatywą zmiany minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek, postulując uzależnienie liczby etatów od wskaźnika wykorzystania łóżek na poziomie 70–85 proc. Wspólne stanowisko NRPiP, OZZPiP, PTP i PTPoł z 28 października 2025 r. odrzuciło tę propozycję jako pozbawioną podstaw merytorycznych i prawnych.

Środowisko pielęgniarek wskazało, że obowiązujące normy są już normami minimalnymi, a ich obniżenie bezpośrednio zagroziłoby bezpieczeństwu pacjentów. Co więcej, jak podkreśla stanowisko, normy te są nagminnie łamane, a ich przestrzeganie nie jest należycie kontrolowane przez odpowiedzialne instytucje.

Stanowisko wskazuje ponadto, że ratownicy medyczni i opiekunowie medyczni, których włączenie do norm sugerował Związek Województw, nie mogą zastępować pielęgniarek w zakresie świadczeń medycznych. Różnica kompetencyjna między tymi zawodami wynika wprost z przepisów ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej oraz ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Dane ICN IND 2025 uzupełniają ten obraz globalnym kontekstem: 64,2 proc. krajów objętych badaniem deklaruje, że ich system nie jest w stanie zapewnić bezpiecznej opieki z powodu niedoborów pielęgniarskich, a 61 proc. pielęgniarek na świecie zgłasza umiarkowane lub skrajne przeciążenie pracą.

• Rozdział 5. Wynagrodzenia – Polska na tle europy
  

5.1. Kontekst

Wysokość wynagrodzeń ma bezpośredni wpływ na to, czy młodzi ludzie decydują się wejść do zawodu, czy pielęgniarki pozostają w systemie oraz czy rozważają emigrację zarobkową. To jeden z kluczowych czynników wpływających na stabilność kadr medycznych.

Raport ICN International Nurses Day 2025 pokazuje, że w większości krajów objętych badaniem realne wynagrodzenia pielęgniarek praktycznie nie rosły od 2021 roku. 72,1 proc. państw odnotowało brak wzrostu lub jedynie symboliczne podwyżki po uwzględnieniu inflacji, a w ponad jednej trzeciej krajów realne wynagrodzenia spadły.

ICN zwraca również uwagę na koszt odchodzenia pielęgniarek z systemu ochrony zdrowia. Według szacunków utrata jednej pielęgniarki może generować roczne koszty sięgające nawet 36 918 USD, uwzględniając rekrutację nowego pracownika, szkolenie oraz utratę produktywności.

5.2. Wynagrodzenia w Polsce

W ostatnich latach wynagrodzenia pielęgniarek w Polsce wzrosły w sposób wyraźny i systemowy. Szczególnie istotne znaczenie miało powiązanie minimalnych wynagrodzeń zasadniczych z poziomem przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, co wprowadziło mechanizm corocznej waloryzacji płac.

Na tle wielu państw europejskich Polska należy dziś do grupy krajów, które relatywnie szybko zwiększały nominalne wynagrodzenia personelu pielęgniarskiego. Wzrost ten jest widoczny zarówno w minimalnych wynagrodzeniach ustawowych, jak i w rzeczywistych dochodach osiąganych przez pielęgniarki, obejmujących dodatki dyżurowe, specjalizacyjne oraz wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Obecny poziom wynagrodzeń należy ocenić jako istotnie wyższy niż jeszcze kilka lat temu, szczególnie w grupie pielęgniarek posiadających wyższe wykształcenie i specjalizacje zawodowe. Oznacza to stopniowe wzmacnianie ekonomicznej atrakcyjności zawodu oraz większe docenienie kompetencji wymaganych we współczesnym pielęgniarstwie.

Jednocześnie należy podkreślić, że wynagrodzenia pozostają jednym z elementów szerszego systemu warunków pracy. O długoterminowej stabilności kadr decydują również obciążenie pracą, liczba personelu, możliwości rozwoju zawodowego oraz bezpieczeństwo organizacyjne systemu ochrony zdrowia.

W 2025 r. minimalne wynagrodzenie zasadnicze pielęgniarki posiadającej tytuł magistra oraz specjalizację wynosiło około 10 544 zł brutto miesięcznie, a od lipca 2026 wzrośnie do 11 485 zł (+8,8 proc.). W praktyce rzeczywiste wynagrodzenia są bardzo często wyższe dzięki dodatkom, dyżurom, nadgodzinom czy dodatkowej pracy kontraktowej (tab. 7).

Polski system wynagrodzeń charakteryzuje się dużą różnicą pomiędzy płacą minimalną a faktycznymi zarobkami części personelu. To utrudnia bezpośrednie porównania z krajami Europy Zachodniej, gdzie struktura wynagrodzeń jest zazwyczaj bardziej stabilna i przewidywalna.

5.3. Wynagrodzenia nominalne – porównanie europejskie

Mimo wyraźnego wzrostu wynagrodzeń w ostatnich latach Polska nadal pozostaje poniżej poziomu płac oferowanych w krajach Europy Zachodniej i Skandynawii. Różnice są szczególnie widoczne w ujęciu międzynarodowym po przeliczeniu wynagrodzeń według parytetu siły nabywczej (PPP). Oznacza to, że nawet po uwzględnieniu kosztów życia wynagrodzenia pielęgniarek w Polsce pozostają wyraźnie niższe niż w Niemczech, Holandii, Wielkiej Brytanii czy krajach skandynawskich.

To właśnie ta różnica nadal pozostaje jednym z głównych czynników napędzających emigrację zarobkową polskich pielęgniarek (ryc. 11, tab. 8).

5.4. Wynagrodzenie pielęgniarki jako procent średniej krajowej

Sama wysokość wynagrodzenia nie oddaje w pełni atrakcyjności zawodu. Równie istotne jest to, jak płace pielęgniarek wyglądają w stosunku do innych profesji w danym kraju. W ujęciu relatywnym wynagrodzenie polskiej pielęgniarki plasuje się powyżej średniej krajowej (ok. 115 proc.), co jest wynikiem wzrostów nominalnych z lat 2019–2024 (ryc. 12).

• Rozdział 6. Tendencje. Przybywa czy ubywa? Co na to wpływa?
  

6.1. Scenariusz bazowy – bez interwencji

Prognozy wskazują, że bez istotnych zmian systemowych liczba pielęgniarek pracujących bezpośrednio z pacjentem będzie w Polsce stopniowo spadać.

Według analiz OZZPiP do 2039 r. liczba aktywnych zawodowo pielęgniarek może zmniejszyć się z około 216 tys. do 199 tys. osób. Jednocześnie zapotrzebowanie na świadczenia zdrowotne będzie rosło wraz ze starzeniem się społeczeństwa i wzrostem liczby chorób przewlekłych. Szacuje się, że do 2039 r. zapotrzebowanie na pielęgniarki wzrośnie o mniej więcej 16 proc., choć w zależności od scenariusza prognozy mówią o wzroście od 11 do 21 proc.

W efekcie luka kadrowa może zwiększyć się z obecnych około 156 tys. do nawet 262 tys. brakujących pielęgniarek. Aby osiągnąć poziom odpowiadający prognozowanej średniej OECD około 13 pielęgniarek na 1000 mieszkańców, Polska musiałaby dysponować mniej więcej 408 tys. pielęgniarek, czyli ponaddwukrotnie większą liczbą niż obecnie (ryc. 13).

6.2. Czynniki wpływające na podaż pielęgniarek

OZZPiP zidentyfikował siedem głównych dźwigni, które mogą zmienić trajektorię podaży pielęgniarek w Polsce. Ich potencjalny wpływ jest bardzo zróżnicowany:

• największy, zwiększenie kształcenia (90–180 tys. dodatkowych pielęgniarek do 2039 r.),
• najmniejszy, zapobieganie emigracji (poniżej 5 tys.).
  

Analizy OZZPiP wskazują siedem głównych, dźwigni, które mogą zmienić trajektorię podaży pielęgniarek w Polsce. Ich potencjalny wpływ jest bardzo zróżnicowany:

• największe znaczenie ma zwiększenie skali kształcenia nowych kadr.
  

Według prognoz mogłoby to przełożyć się nawet na dodatkowe 90–180 tys. pielęgniarek do 2039 roku. Oznacza to, że kluczowym wyzwaniem pozostaje przede wszystkim zwiększenie liczby osób wchodzących do zawodu oraz utrzymanie ich w systemie przez kolejne lata (tab. 9).

6.3. Trendy europejskie – kto rośnie, kto spada

Niedobory pielęgniarek nie są problemem wyłącznie Polski. Z podobnymi wyzwaniami mierzy się większość państw europejskich. Polska nie jest w Europie wyjątkiem, problem niedoborów pielęgniarskich dotyczy większości krajów UE. WHO State of the World’s Nursing 2025 potwierdza, że w 20 krajach wysokodochodowych liczba pielęgniarek odchodzących na emeryturę przewyższa już liczbę wchodzących do zawodu.

Poszczególne państwa reagują jednak na ten problem w różny sposób. Kraje skandynawskie utrzymują wysokie wskaźniki zatrudnienia dzięki atrakcyjnym warunkom pracy i konkurencyjnym wynagrodzeniom, przyciągając personel z innych części Europy, w tym z Polski. Niemcy od lat rozwijają intensywną rekrutację zagraniczną, szczególnie w krajach Europy Środkowej oraz Azji Południowo-Wschodniej. Z kolei Irlandia jako pierwszy kraj Unii Europejskiej wprowadziła ustawowe minimalne wskaźniki obsady pielęgniarskiej. Według dostępnych analiz rozwiązanie to zwiększyło atrakcyjność zawodu i ograniczyło odpływ personelu.

6.4. Globalny kontekst – 11 mln brakujących pielęgniarek

Deficyt pielęgniarek ma dziś charakter globalny. WHO szacuje, że do 2030 r. na świecie może brakować około 11 mln pielęgniarek. ICN podaje nieco niższe, ale nadal bardzo wysokie szacunki – około 5,9 mln. Dane WHO z 2025 r. wskazują, że świat dysponuje obecnie mniej więcej 29,8 mln pielęgniarek, jednak wzrost liczby personelu koncentruje się głównie w krajach wysokodochodowych. Państwa o niższych dochodach nadal zmagają się z poważnymi brakami kadrowymi.

Źródło: OZZPiP (2025), WHO State of the World’s Nursing 2025, ICN IND Report 2025, OECD Health at a Glance 2025

• Rozdział 7. Perspektywy legislacyjne. Projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej
  

7.1. Kontekst i główne założenia projektu

W maju 2026 r. Ministerstwo Zdrowia opublikowało projekt nowej ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej (projekt z 13 maja 2026 r.), która ma zastąpić obowiązującą od ponad dekady ustawę z 2011 r. Inicjatywa legislacyjna wynika z kilku równoległych procesów: postępującej akademizacji zawodu (w 2024 r. wykształcenie wyższe posiadało niemal 38 proc. aktywnych pielęgniarek), narastającej presji kadrowej opisanej w poprzednich rozdziałach raportu oraz konieczności wdrożenia aktualnych dyrektyw unijnych.

Projekt wprowadza cztery strukturalne zmiany.

Po pierwsze, każdy zawód uzyskuje odrębną, w pełni autonomiczną podstawę prawną.

Po drugie, formalizuje trójstopniowy model kompetencji: pielęgniarka ogólna, kwalifikowana i kliniczna.

Po trzecie, definiuje ustawowo kategorię pielęgniarki zaawansowanej praktyki zawodowej (APN), wymagając tytułu magistra, specjalizacji i co najmniej 10 lat doświadczenia, w tym 5 lat w danej dziedzinie.

Po czwarte, rozszerza zakres uprawnień zawodowych, przyznając pielęgniarkom z tytułem magistra lub specjalizacją samodzielne prawo ordynowania leków z określonej listy substancji, prawo stwierdzania zgonu w opiece paliatywnej i ratownictwie medycznym oraz ochronę prawną na poziomie funkcjonariusza publicznego.

Źródło: Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej z 13 maja 2026 r., Ministerstwo Zdrowia

7.2. Porównanie dotychczasowych przepisów z propozycjami projektu (tab. 10)

7.3. Kierunek zmian a standardy europejskie

Większość proponowanych rozwiązań wpisuje się w kierunki regulacyjne obecne w krajach zachodnioeuropejskich. Formalna instytucja APN funkcjonuje ustawowo m.in. w Irlandii, Holandii i Szwecji. Samodzielne ordynowanie leków przez pielęgniarki specjalistki jest standardem w Irlandii, Wielkiej Brytanii i Holandii. Prawo stwierdzania zgonu w opiece końca życia przyznają pielęgniarkom m.in. Dania i Wielka Brytania. Pod względem wymagań kształceniowych projekt utrzymuje zgodność z dyrektywą 2005/36/WE, a wdrożenie dyrektywy 2021/1883/UE usprawnia mobilność zawodową personelu spoza Unii Europejskiej.

Projekt koncentruje się na wymiarze kompetencyjno-prawnym i nie reguluje bezpośrednio ani norm zatrudnienia, ani wynagrodzeń. Ocena jego wpływu na sytuację kadrową opisaną w poprzednich rozdziałach pozostaje kwestią otwartą, zależną zarówno od ostatecznego kształtu uchwalonych przepisów, jak i od przyszłych rozporządzeń wykonawczych.

Źródło: Projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej z 13 maja 2026 r.; ICN International Nurses Day Report 2025; WHO State of the World’s Nursing 2025; OECD Health at a Glance 2025; dyrektywa 2005/36/WE

Autorzy:

• Gilbert Kolbe, RN, MSN, EMBA – magister pielęgniarstwa ze specjalizacją w anestezjologii i intensywnej terapii oraz absolwent studiów Executive MBA. Jako menedżer projektów w Polskiej Federacji Szpitali oraz dyrektor ds. rozwoju w Livo Health skutecznie łączy wieloletnie doświadczenie kliniczne z nowoczesnym zarządzaniem. Członek Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, który w swojej pracy doradczej koncentruje się na optymalizacji procesów oraz strategicznym wykorzystaniu potencjału kadr medycznych w nowoczesnych placówkach zdrowia.
• Dominik Lasocki – ekspert w zakresie zarządzania operacyjnego w ochronie zdrowia, specjalizujący się w projektowaniu i optymalizacji modeli organizacyjnych. Posiada doświadczenie w budowaniu struktur, wdrażaniu narzędzi zarządczych oraz realizacji projektów zwiększających efektywność i rentowność placówek medycznych. W swojej pracy łączy podejście strategiczne z praktyczną egzekucją, koncentrując się na długofalowej wartości organizacyjnej i jakości operacyjnej.
• Jarosław J. Fedorowski, prof. Univ, MD, PhD, MBA, FACP, FESC – prezes Polskiej Federacji Szpitali oraz gubernator Europejskiej Federacji Szpitali i Ochrony Zdrowia HOPE, skarbnik i członek Komitetu Wykonawczego Zarządu Światowej Federacji Szpitali IHF. Profesor uniwersytecki medycyny klinicznej z wieloletnim doświadczeniem klinicznym oraz akademickim zdobytym w USA, Polsce, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Specjalista chorób wewnętrznych, kardiologii oraz koordynowanej ochrony zdrowia. Jest ekspertem w dziedzinie ekonomiki zdrowia oraz autorem liczbych publikacji i prezentacji, który od lat skutecznie łączy świat medycyny klinicznej i nauki z praktyką biznesową w sektorze medycznym.

Wyższe studia zniszczyły zawód pielęgniarkiCo zrobić, by młodzi ludzie garnęli się do zawodu pielęgniarki? – Należy wrócić do szkół pielęgniarskich, skończyć z pielęgniarkami z wyższym wykształceniem i ich ogromnymi ambicjami – ocenia Andrzej Sokołowski, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Szpitali Prywatnych. 

Przeczytaj także: „Do pielęgniarstwa idą osoby po policji, straży pożarnej i kosmetologii” i „Zapaść w ochronie zdrowia. Winne pielęgniarki”.

Więcej tekstów o raporcie „Pielęgniarki w Polsce i Europie. Analiza porównawcza” po kliknięciu w poniższy baner.