Jaka jest faktyczna rola witaminy C w leczeniu infekcji?

Witamina C (kwas askorbinowy) od dekad stanowi przedmiot debaty medycznej i pozostaje jednym z najczęściej stosowanych środków „na odporność”. Mimo powszechnego przekonania pacjentów o jej skuteczności weryfikacja oparta na dowodach (EBM) wymagała rewizji faktycznych zaleceń do suplementacji. Obszerna metaanaliza Cochrane Library (29 badań, ponad 11 tys. uczestników), dostarcza jednoznacznych dowodów na temat skuteczności witaminy C w walce z przeziębieniem.

Kluczowy wniosek jest jednoznaczny: rutynowa, codzienna suplementacja witaminy C w populacji ogólnej nie zapobiega występowaniu przeziębień. W badaniach obejmujących szeroką grupę społeczną ryzyko względne zachorowania wyniosło 0,97, co oznacza brak istotnego efektu ochronnego. Masowe zalecanie witaminy C profilaktycznie przeciętnemu pacjentowi jest zatem postępowaniem nieuzasadnionym.

Istnieje jednak ważny wyjątek. Badania wśród osób poddanych krótkotrwałemu, ekstremalnemu wysiłkowi fizycznemu lub ekspozycji na zimno (maratończycy, narciarze) wykazały, że witamina C redukowała ryzyko zachorowania aż o połowę (RR 0,48). Stanowi to przesłankę do celowanej suplementacji u sportowców oraz osób pracujących fizycznie w niskich temperaturach.

Choć witamina C nie chroni przed zakażeniem, jej stała suplementacja modyfikuje przebieg choroby. U dorosłych czas trwania przeziębienia ulegał skróceniu średnio o 8 proc., a u dzieci o 14 proc. (przy dawce 1–2 g/dobę efekt u dzieci sięgał 18 proc.). Regularne przyjmowanie łagodziło również nasilenie objawów. Korzyści te dotyczą jednak wyłącznie profilaktyki ciągłej. Badania oceniające rozpoczęcie podawania witaminy dopiero po wystąpieniu objawów nie wykazały wpływu na czas trwania ani ciężkość infekcji. Popularna praktyka „uderzeniowych dawek” w pierwszym dniu choroby jest zatem nieskuteczna.

Rutynowa suplementacja w populacji ogólnej jest bezzasadna, z wyjątkiem osób narażonych na skrajny stres fizyczny i niskie temperatury. Stałe przyjmowanie witaminy może nieznacznie skracać czas choroby, jednak rozpoczynanie suplementacji dopiero po wystąpieniu objawów nie przynosi korzyści klinicznych.