2. Cockbain AJ, Volpato M, Race AD, et al. Anticolorectal cancer activity of the omega-3 polyunsaturated fatty acid eicosapentaenoic acid. Gut. 2014;63(11):1760–1768. doi: 10.1136/gutjnl-2013-306445.
Wpływ kwasu eikozapentaenowego na przeżycie chorych z rakiem jelita grubego – wyniki badania EMT2
123RF
Resekcja przerzutów raka jelita grubego do wątroby daje szansę na wieloletnie przeżycie, jednak ryzyko nawrotu choroby pozostaje wysokie. Poszukiwanie metod poprawiających wyniki leczenia chirurgicznego obejmuje również ocenę substancji o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym. Jedną z nich jest EPA, wielonienasycony kwas tłuszczowy z rodziny omega-3, którego aktywność przeciwnowotworową wykazano we wcześniejszych badaniach przedklinicznych i obserwacyjnych. Wyniki badania II fazy wskazywały ponadto na możliwość poprawy przeżycia u chorych otrzymujących EPA.
EMT2 było wieloośrodkowym, randomizowanym badaniem III fazy, przeprowadzonym metodą podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo. Do badania włączono 418 pacjentów zakwalifikowanych do resekcji przerzutów raka jelita grubego do wątroby z intencją radykalną, leczonych w 13 brytyjskich ośrodkach chirurgii wątroby i dróg żółciowych. Uczestników przydzielono do grupy otrzymującej EPA w dawce 4 g na dobę, lub placebo zawierającego olej mineralny. Leczenie rozpoczynano co najmniej dzień przed operacją i planowano kontynuować przez 2–4 lata, również w przypadku progresji choroby nowotworowej. Pozostałe metody leczenia onkologicznego były porównywalne w obu grupach, a chemioterapię uzupełniającą zastosowano u 20 proc. pacjentów w każdej z nich.
Jednym z najważniejszych wyników badania była poprawa przeżycia całkowitego (overall survival, OS), stanowiącego kluczowy drugorzędowy punkt końcowy. Szacowany 5-letni OS wyniósł 62 proc. w grupie otrzymującej EPA w porównaniu z 45,1 proc. w grupie placebo. Stosowanie EPA wiązało się ze zmniejszeniem względnego ryzyka zgonu o 32 proc. (współczynnik ryzyka [hazard ratio, HR] 0,68; 95-proc. przedział ufności [confidence interval, CI] 0,48–0,96; p = 0,03). Mediana OS nie została osiągnięta w grupie EPA, natomiast w grupie kontrolnej wyniosła 59 miesięcy. Korzyść w zakresie przeżycia potwierdzono również w analizie obejmującej pacjentów leczonych zgodnie z protokołem badania (HR 0,60; 95-proc. CI 0,36–0,99).
Wyniki pozostały zbliżone po uwzględnieniu różnic w częstości występowania cukrzycy, którą na początku badania rozpoznano u 16 proc. pacjentów w grupie EPA i 8 proc. w grupie placebo. Podobne rezultaty uzyskano także w innych analizach oceniających stabilność wyników. Nie wykazano natomiast istotnej statystycznie poprawy przeżycia wolnego od progresji choroby (progression-free survival, PFS), które stanowiło pierwszorzędowy punkt końcowy badania. Mediana PFS wyniosła 13,5 miesiąca w grupie EPA oraz 12,9 miesiąca w grupie placebo (HR 0,89; 95-proc. CI 0,70–1,13; p = 0,33).
Istotnym aspektem badania była również ocena bezpieczeństwa długotrwałego stosowania EPA. Leczenie było dobrze tolerowane, a częstość działań niepożądanych nie była większa niż w grupie placebo. Nie stwierdzono również zwiększonej częstości krwawień ani migotania przedsionków, które należą do potencjalnych powikłań związanych ze stosowaniem dużych dawek kwasów tłuszczowych omega-3. Terapia nie wpływała negatywnie na jakość życia pacjentów, co ma szczególne znaczenie w przypadku leczenia planowanego na kilka lat.
Rozbieżność pomiędzy istotną poprawą OS a brakiem istotnego wydłużenia PFS stanowi ważny element interpretacji wyników EMT2. Autorzy badania wskazują, że korzystny wpływ EPA na przeżycie może być związany nie tylko z bezpośrednim działaniem przeciwnowotworowym, lecz także z oddziaływaniem na ogólnoustrojową odpowiedź organizmu na chorobę nowotworową. Rozważany jest między innymi potencjalny wpływ EPA na procesy związane z kacheksją nowotworową, obejmującą utratę masy ciała, zmniejszenie apetytu i przewlekłe osłabienie. Możliwe znaczenie mają również mechanizmy immunologiczne, jednak ich udział w obserwowanej poprawie przeżycia wymaga dalszych badań.
Interpretując wyniki, należy uwzględnić specyfikę populacji chorych poddawanych resekcji przerzutów do wątroby. W tej grupie PFS nie jest tak dobrze ugruntowanym wskaźnikiem pozwalającym przewidywać OS jak w przypadku niektórych innych sytuacji klinicznych. Znaczenie mogą mieć także rodzaj leczenia zastosowanego po nawrocie, lokalizacja kolejnych zmian przerzutowych oraz biologiczna i molekularna charakterystyka nowotworu. Dane dotyczące tych czynników mogłyby pomóc w wyjaśnieniu, dlaczego wydłużeniu przeżycia całkowitego nie towarzyszyła porównywalna poprawa kontroli choroby.
Wyniki badania EMT2 wskazują na potencjalne zastosowanie EPA jako uzupełnienia leczenia okołooperacyjnego i pooperacyjnego u chorych poddawanych resekcji przerzutów raka jelita grubego do wątroby. Obserwowana poprawa 5-letniego przeżycia całkowitego, przy dobrej tolerancji terapii, ma istotne znaczenie kliniczne. Należy jednak podkreślić, że nie osiągnięto pierwszorzędowego punktu końcowego badania, a korzyść w zakresie OS wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach klinicznych. Na obecnym etapie wyniki EMT2 nie stanowią wystarczającej podstawy do rutynowego wprowadzenia EPA do postępowania okołooperacyjnego w tej grupie pacjentów.
Przeczytaj także: „Utraprzetworzona żywność a rak jelita. Amerykańskie badania zaskoczyły”, „Zakażenie Helicobacter pylori a rak jelita grubego: czy eradykacja może ograniczyć zachorowalność?” i „Rak jelita grubego u młodych dorosłych – powszechnie stosowany herbicyd nowym czynnikiem ryzyka”.
