102 gminy bez ani jednego psychologa w szkole

Analiza została przygotowana na podstawie danych przekazanych przez około 90 proc. gmin w Polsce, co pozwala uchwycić skalę braków kadrowych na stanowisku psychologa w skali kraju.

Świętokrzyskie z największymi brakami

Największy poziom braków kadrowych na stanowisku psychologa odnotowano w województwie świętokrzyskim – 23,3 proc., podlaskim – 18,98 proc. i zachodniopomorskim – 15,5 proc.

Najniższy poziom braków odnotowano natomiast w województwie kujawsko-pomorskim – 7,44 proc. śląskim – 8,26 proc. i pomorskim – 9,01 proc.

We wszystkich tych regionach poziom braków jest niższy od średniej krajowej wynoszącej 11,81 proc.

– Tak duże różnice regionalne pokazują, że dostęp dzieci i młodzieży do pomocy psychologicznej nadal zależy od miejsca zamieszkania. Nie powinno być tak, że możliwość uzyskania wsparcia zależy od tego, w jakim województwie czy gminie uczeń chodzi do szkoły. Te dane pokazują, gdzie potrzebne są dalsze działania, aby wyrównać dostęp do specjalistów – mówi Dominik Kuc, ekspert Instytutu Psychiatrii i Neurologii, autor badania.

W podstawówkach trudniej o psychologa niż w szkołach ponadpodstawowych

W szkołach podstawowych braki sięgają 12,88 proc. podczas gdy w szkołach ponadpodstawowych ten odsetek wynosi 8,79 proc. Oznacza to, że młodsi uczniowie rzadziej mogą liczyć na dostęp do psychologa w swojej szkole.

–Potrzeba wsparcia specjalistycznego dotyczy ok. 20 –25 proc. uczniów, którzy w perspektywie całej 12-letniej edukacji szkolnej mają różne trudności, problemy, kryzysy i zaburzenia. Niewielka grupa uczniów wymaga ciągłej opieki specjalistycznej. Pedagog i psycholog szkolny są najbliżej uczniów, w zasięgu ich ręki. Stąd ich codzienna praca w szkole jest bardzo dobrą inwestycją w zdrowie psychiczne młodych ludzi – mówi dr hab. Krzysztof Ostaszewski, prof. IPiN.

102 gminy bez ani jednego psychologa szkolnego

W 102 gminach w Polsce nie pracuje ani jeden psycholog szkolny. Takich „białych plam” najwięcej jest w woj. podlaskim – aż 17 gmin, zachodniopomorskim – 15 gmin i mazowieckim – 15 gmin. To pokazuje, że mimo wyraźnego wzrostu liczby psychologów w szkołach w ostatnich latach, ich dostępność nadal nie jest równomierna w całym kraju.

– Realizując zadania Narodowego Programu Zdrowia w Instytucie Psychiatrii i Neurologii, wdrażamy w szkołach w całej Polsce oparty na naukowych dowodach program zapobiegania zachowaniom samobójczym. Odbiorcami tych działań są nie tylko dzieci i młodzież, ale również kadra szkolna. Prowadzimy także szkolenia skierowane do nauczycieli i szkolnych specjalistów. Chcemy, aby osoby pracujące z młodzieżą wiedziały, jak rozpoznawać sygnały kryzysu i jak właściwie reagować – mówi Milena Markiewicz, ekspertka IPiN.

Nie każdy uczeń od razu powie, że potrzebuje pomocy

Z perspektywy uczniów ważna jest nie tylko sama obecność psychologa, ale również to, czy łatwo jest zrobić pierwszy krok i poprosić o pomoc. Psycholog dostępny w szkole może być osobą, do której można przyjść wtedy, gdy problem dopiero się zaczyna – zanim uczeń zostanie z nim sam.

– Czasem młoda osoba sama nie wie jeszcze, co się z nią dzieje. Może też bać się powiedzieć o tym rodzicom czy nauczycielom. Dlatego ważne jest, żeby w szkole była osoba, do której można po prostu przyjść i powiedzieć: Nie wiem, co się ze mną dzieje, ale potrzebuję z kimś porozmawiać. I żeby nie trzeba było długo szukać pomocy – mówi Kamila Wnuk, przedstawicielka Młodzieżowego Sejmiku Województwa Mazowieckiego.

Co dalej? Eksperci wskazują cztery najważniejsze kierunki

Najnowsze dane pokazują poprawę w dostępności psychologów w szkołach, ale jednocześnie wskazują obszary, które nadal wymagają działania.

Eksperci IPiN wskazują przede wszystkim na:

• psycholog w każdej szkole – szczególnie tam, gdzie dziś nie ma ani jednego specjalisty
• wyrównanie różnic regionalnych – tak aby miejsce zamieszkania nie decydowało o dostępie do pomocy
• większy dostęp do psychologów w szkołach podstawowych, gdzie braki są większe niż w szkołach ponadpodstawowych
• rozwój profilaktyki i kompetencji pracowników oświaty, aby pierwsze sygnały problemów u uczniów były zauważane i odpowiednio wcześnie otrzymywali pomoc specjalistyczną.

Poprawa jest ważnym sygnałem, ale dane pokazują, że przed systemem wciąż stoi konkretne zadanie: zapewnić każdemu uczniowi dostęp do psychologa, niezależnie od tego, gdzie mieszka i do jakiej szkoły chodzi.

Gdzie szukać wsparcia?

Ekpserci apeluja też do samych zaintersowanych  – dzieci i młodzieży. Mówią: Jeśli przeżywasz trudności i myślisz o odebraniu sobie życia lub chcesz pomóc osobie zagrożonej, pamiętaj, że możesz skorzystać z bezpłatnych numerów pomocowych dostępnych przez całą dobę:

• 800 70 22 22– Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo)
• 116 123– Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo)
• 116 111– Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl)
• 800 12 12 12– Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo)
• 800 100 100– Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka)
• 112–Numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia

Psycholog bez motywacji do pracy w szkole?Co trzecia szkoła nie zapewnia uczniom opieki psychologicznej – brakuje specjalistów, którzy pracując w zawodzie, wybierają lepiej opłacalne warunki zatrudnienia. 

Przeczytaj także: „Nieufność wobec szczepień ma źródła psychologiczne. „Nie same fakty naukowe są tu kluczowe”, „Brakuje opieki psychologicznej w transplantologii ►”