Ciąg dalszy burzy wokół centrów zdrowia psychicznego

Pilotaż CZP ma trwać do końca tego roku. Kierownictwo Ministerstwa Zdrowia zdecydowało, że wypracowane w jego ramach rozwiązania staną się docelowym modelem opieki psychiatrycznej nad dorosłymi w Polsce. Dla wszystkich zaangażowanych w rozpowszechnianie tego modelu teoretycznie powinna być to dobra wiadomość.

Kiedy jednak resort zdrowia przedstawił nowy model funkcjonowania CZP, na znak protestu z Rady do spraw Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia zrezygnowało dziewięciu członków. Eksperci w wydanym oświadczeniu zarzucili ministerstwu odejście od kluczowych elementów reformy. Podkreślali, że proponowany model funkcjonowania i finansowania opieki psychiatrycznej dla dorosłych oznacza, że zamiast faktycznej reformy, resort wprowadzi jedynie korekty w systemie sprzed pilotażu CZP.

Odeszli z rady – poszło o CZPDziewięcioro ekspertów zrezygnowało z uczestnictwa w Radzie do spraw Zdrowia Psychicznego przy Ministerstwie Zdrowia – wyjaśnili, że to ich sprzeciw wobec przedstawionej propozycji dotyczącej funkcjonowania CZP. 

W Sejmie o pomysłach Ministerstwa Zdrowia na centra zdrowia psychicznego

Zarówno plany resortu, jak i reakcja części członków rady wywołały falę pytań i komentarzy, która dotarła do Sejmu. Na posiedzeniu odbywającym się od 27 do maja, w porządku obrad, na wniosek Lewicy, pojawił się punkt z informacją bieżącą Ministerstwa Zdrowia w sprawie dotychczasowego stanu działań Ministerstwa Zdrowia w zakresie wyzwań organizacyjnych i etapów wdrożenia systemowego modelu funkcjonowania centrów zdrowia psychicznego. W imieniu resortu wypowiadała się wiceminister Katarzyna Kęcka.

Przed jej wystąpieniem posłowie pytali między innymi o to, w jaki sposób w najbliższym czasie resort zamierza zapełniać białe plamy na obszarze Polski w dostępie do CZP, a także, jak będzie wyglądać opieka koorodynowana nad pacjentem psychiatrycznym w sytuacji rozdzielenia opieki środowiskowej od hospitalizacji i który podmiot w będzie odpowiadać za pacjenta w kryzysie psychicznym. 

Wiele emocji wywołał także protest części członków Rady do spraw Zdrowia Psychicznego wobec planów przedstawionych przez resort i ich rezygnacja z zasiadania w radzie.

Wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka stwierdziła, że posłowie mają nieprawdziwe lub niepełne informacje na temat planów resortu względem CZP.

– Mam wrażenie, że czytamy dwie różne rzeczy – powiedziała.

– Zdecydowana część z państwa opiera się też na doniesieniach medialnych, które nie mają nic wspólnego z prawdą – stwierdziła.

Powiedziała, że reforma przygotowywana jest z ekspertami i ze środowiskami pacjenckimi. 

– Chciałabym przypomnieć, że w Radzie ds. Zdrowia Psychicznego jeszcze miesiąc temu było 42 członków. Kłamstwem jest, że odeszła cała Rada ds. Zdrowia Psychicznego na znak protestu – podkreśliła.

Wiceminister Kęcka o CZP 

Wiceminister zdrowia tłumaczyła, że propozycje resortu korzystają z najlepszych doświadczeń pilotażu CZP.

– Mamy zintegrowanie wszystkich firm opieki psychiatrycznej, mamy w dalszym ciągu punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny, gdzie pacjent, który przychodzi w to miejsce, a jest w kryzysie (i taka jest ocena jego stanu), może natychmiast pilnie uzyskać potrzebną pomoc. Jeżeli jest to pacjent stabilny, który może poczekać, może być odesłany na dzień następny – mówiła.

Odniosła się też do kwestii finansowania opieki psychiatrycznej.

– Zostaje model bazowy, którym jest ten charakter populacyjny. Odzwierciedla to odpowiedzialność CZP za zapewnienie dostępności świadczeń dla całej populacji, niezależnie od poziomu zgłaszalności. Kolejną składową, która jest projektowana, to składowa funkcyjna, która odzwierciedla rzeczywiste obciążenie świadczeniodawcy, wynikające z liczby i struktury pacjentów objętych opieką (tzw. case mix) – mówiła Kęcka.

Tłumaczyła, że w ramach tej części mają być wyodrębnione różne kategorie pacjentów. Finansowanie ma też uwzględniać ich stan (podział na pacjentów powikłanych i niepowikłanych), co ma umożliwić różnicowanie kosztów opieki.

Kolejna składowa finansowania CZP ma być uzależniona od jakości udzielanych świadczeń, ma mieć charakter motywacyjny.

– Absolutnie będzie powiązana ze spełnieniem określonych składników jakościowych odnoszących się właśnie do ciągłości opieki, skuteczności działań terapeutycznych, bezpieczeństwa pacjenta oraz od doświadczeń pacjenta – powiedziała wiceminister.

Harmonogram wprowadzania nowych CZP i koszty

W Sejmie Kęcka mówiła też o harmonogramie wdrażania centrów oraz ich docelowej liczbie. W całej Polsce w ramach pilotażu powstało 118 CZP. W planach jest kolejnych 135 (po to, by działały również w miejscach, które dziś są białymi plamami). Wdrażanie nowego modelu ma się zakończyć w 2029 r.

– Jeśli chodzi o roczny koszt funkcjonowania CZP, to w tej chwili wynosi on ponad 2 mld 600 mln zł – powiedziała Kęcka. 

Przypomniała też o nakładach poniesionych w ostatnich latach na psychiatrię z programu FENiKS oraz z Funduszu Medycznego.

Podsumowując Kęcka stwierdziła, że resort chce by rozwiązania do tej pory funkcjonujące jako pilotaż CZP, stały się stałym elementem systemu ochrony zdrowia.

– Ten pilotaż pokazał nam, że zmniejszeniu uległa liczba hospitalizacji. Dlatego zależy nam na jego wdrożeniu – powiedziała.

Początek czy koniec – co z CZP?Kierownictwo Ministerstwa Zdrowia omówiło szczegóły zakończenia pilotażu centrów zdrowia psychicznego i zapowiedziało nowy, systemowy model funkcjonowania CZP, który ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Było dużo o jakości leczenia i finansowaniu. 

W mediach społecznościowych do wystąpienia Kęckiej odniósł się dr Tomasz Rowiński ze Szkoły Głównej Handlowej, z think tanku „SGH dla ochrony zdrowia”. Rowiński jest także członkiem Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia.

Jego posty na swoim profilu udostępniła również dr Anna Depukat, specjalistka psychiatrii ze Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie (także członkini rady).

Dr Rowiński odniósł się krytycznie do sejmowych wypowiedzi wiceminister Kęckiej.

– Nie wiem, jakie materiały czytali posłowie. Piszę na podstawie dokumentów, wypowiedzi i tego, co zostało publicznie przedstawione – zaczął, przypominając, że:

• Rada ds. Zdrowia Psychicznego negatywnie oceniła projekt zarządzenia prezesa NFZ wdrażającego ministerialny model – głosami ponad 20 do 3. Nie padła przy tym informacja, że z rady zrezygnowali wszyscy przedstawiciele pacjentów i rodzin.
• Zarządzenie prezesa NFZ wprowadzające sześciokrotnie większą liczbę produktów sprawozdawczych nie wzmacnia ciągłości opieki, koordynacji ani pracy z rodziną pacjenta. Służy czemuś innemu. Tylko nadal nie wiemy dokładnie czemu.
• Proponowany ryczałt nie jest ryczałtem populacyjnym w rozumieniu modelu bazowego CZP. Nie premiuje odpowiedzialności za społeczność lokalną ani realnej dostępności. To raczej ryczałt infrastrukturalny – na utrzymanie gotowości, nie na odpowiedzialność za zdrowie populacji. To zasadnicza zmiana filozofii pilotażu.
• Dziś oddziały całodobowe są finansowane w ramach ryczałtu. Jak będzie od 2027 r. – tego nadal nie wiemy. Pani Minister mówiła o finansowaniu szpitali osobodniami, czyli wprost: pacjent leży, szpital ma przychód. To jest zupełnie inna logika niż ograniczanie hospitalizacji przez silną opiekę środowiskową.
• W pilotażu CZP minimalne wymagania w części ambulatoryjnej to 40 etatów na 100 tys. mieszkańców. W propozycji MZ – 29,5 etatu. Koordynator w pilotażu jest funkcją w systemie opieki. W propozycji ministerstwa staje się stanowiskiem. Jeżeli jakość ma być „pilnowana przez koordynatora”, to trzeba jasno powiedzieć, ilu takich koordynatorów system realnie potrzebuje i z czego mają być finansowani.
• Być może wiceminister miała na myśli opiekę czynną. Problem w tym, że nowe zarządzenie NFZ zmienia jej definicję. Dla części CZP oznaczałoby to konieczność zatrudnienia nawet kilkunastu dodatkowych osób, tylko po to, aby sprostać nowym wymogom sprawozdawczym i organizacyjnym.
• Nie padły konkretne kwoty. A to właśnie sposób finansowania i poziom nakładów zdecydują, czy pójdziemy w stronę psychiatrii środowiskowej, czy wrócimy do modelu instytucjonalnego. Potrzebujemy finansowania zdrowia psychicznego na poziomie co najmniej 5,7 proc. wydatków na zdrowie. Jeśli je obniżymy, powtórzymy scenariusze krajów, które zamykały łóżka, ale nie zbudowały wystarczającej opieki w środowisku.
• Odpowiedzialność terytorialna w propozycji resortu wygląda raczej jak zwykły obszar kontraktowania. Bez jasnych zobowiązań wobec mieszkańców. Nie wiemy też, jakie regulacje prawne mają gwarantować „obowiązek przyjęcia mieszkańca”, skoro ryczałt ma być przede wszystkim ryczałtem infrastrukturalnym.
• Radykalna zmiana sposobu i wielkości finansowania będzie szokiem dla podmiotów leczniczych. A to one, nie resort i nie fundusz, faktycznie leczą ludzi w społecznościach lokalnych. Najwyżej pacjenci ponownie trafią do kilku równoległych kolejek — jak za starych, dobrych czasów psychiatrii sprzed reformy.
• Wiceminister powołała się na rekomendacje Zespołu ds. zmian systemowych w CZP. Tylko, że zespół zaproponował cały dom: fundamenty, ściany i dach. Kierownictwo resortu wyjęło ściany i mówi, że buduje dom.
• I wreszcie kwestia pieniędzy. W Sejmie padła kwota 2,6 mld zł przekazana na CZP. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym NFZ za 2025 r., przekazanym Radzie NFZ w uchwale nr 11/2026/V, na CZP wydano 2,2 mld zł. To nie jest drobna różnica techniczna. Może wiceminister mówiła brutto lub o planie na 2026 r. Ja piszę o kwocie netto (realne środki finansowe przekazane CZP w 2025 roku).

Podsumowując dr Rowiński stwierdził, że szczegóły mają znaczenie.

– Szczególnie wtedy, gdy mówimy o finansowaniu ochrony zdrowia, modelu opieki i bezpieczeństwie pacjentów – dodał.

Dyskusje dopiero się zaczyna

Wszystko wskazuje na to, że dyskusja w sprawie zmian w opiece psychiatrycznej nad dorosłymi będzie miała ciąg dalszy (zwłaszcza, że ich wdrażanie rozpisane jest na kilka lat).

Na tym etapie resort na X poinformowało, że wokół zmian w funkcjonowaniu centrów zdrowia psychicznego pojawia się wiele kontrowersji i nieprawdziwych informacji.

– Po zakończeniu pilotażu zostaną zachowane najważniejsze i najlepiej oceniane rozwiązania – te, które wzmacniają opiekę środowiskową – podkreślono w jednym postów poświęconych CZP.

– Cel: pacjent będzie miał lepszy dostęp do wysokiej jakości wsparcia w swoim środowisku, a do szpitala trafi tylko wtedy, kiedy będzie to już naprawdę konieczne i na możliwie krótko. W najbliższych dniach na profilach #MZ pojawi się cykl postów, które rozjaśnią nowe zasady dalszego funkcjonowania CZP i odniosą się do najczęstszych nieścisłości i mitów. Jeśli masz pytania dotyczące nowych zasad funkcjonowania CZP – napisz w komentarzu. Każde pytanie pomoże nam lepiej odpowiedzieć na wątpliwości i uporządkować informacje, które krążą w przestrzeni publicznej – napisał też resort.

Przeczytaj także: „Wszystko, co trzeba wiedzieć o nowych CZP”