Gimnastyka w pigułce
123RF
Wysiłek fizyczny wyzwala w organizmie kaskadę sygnałów chemicznych hamujących apetyt. Badacze wykorzystali ten mechanizm do stworzenia doustnego leku, który ma imitować biologiczne efekty treningu. Dobre wyniki pierwszej fazy badań otwierają możliwość wdrożenia nowego schematu leczenia otyłości, skierowanego na utrzymanie uzyskanych efektów terapeutycznych.
- Naukowcy zidentyfikowali związek (Lac-Phe), który po intensywnym treningu hamuje łaknienie. Na jego bazie stworzono cząsteczkę ENV-308 w formie codziennej tabletki
- Pierwsze testy na ludziach bez działań niepożądanych – preparat przeszedł pierwszą fazę badań klinicznych i wykazał wysoki profil bezpieczeństwa i jest znacznie lepiej tolerowany przez układ pokarmowy niż popularne leki z grupy GLP-1
- Nowa cząsteczka ma pomagać w utrzymaniu wagi oraz chronić masę mięśniową po zakończeniu kuracji odchudzającymi
Wysiłek fizyczny wyzwala w organizmie kaskadę sygnałów chemicznych. Jeden z nich stał się przyczynkiem do stworzenia nowego leku, który ma wspomagać kontrolowanie masy ciała.
Podczas aktywności ruchowej organizm nie tylko zużywa więcej energii. Mięśnie oraz inne tkanki wydzielają wówczas cząsteczki wpływające na apetyt, metabolizm i funkcjonowanie narządów wewnętrznych. Naukowcy od lat badają, czy te sygnały biologiczne można wykorzystać w leczeniu otyłości i innych zaburzeń metabolicznych.
Jednym z kluczowych związków jest N-laktoilo-fenyloalanina (N-lactoyl-phenylalanine, w skrócie Lac-Phe), której stężenie gwałtownie rośnie po intensywnym treningu. W przełomowym badaniu z 2022 r. opublikowanym w czasopiśmie „Nature” w tekście „An exercise-inducible metabolite that suppresses feeding and obesity”1 wykazano, że podawanie Lac-Phe otyłym myszom hamowało ich łaknienie, prowadząc do wyraźnego spadku masy ciała oraz redukcji tkanki tłuszczowej – i to bez konieczności zwiększania aktywności fizycznej czy dobowego wydatku energetycznego zwierząt.
Wyzwanie farmakologiczne i sztuczna inteligencja
Naturalnie występująca cząsteczka Lac-Phe ma jednak istotną wadę: jest błyskawicznie metabolizowana i usuwana z organizmu. Aby obejść tę barierę, biotechnologiczna firma Enveda stworzyła cząsteczkę ENV-308. Wykazuje ona analogiczne działanie biologiczne, lecz odznacza się znacznie dłuższą stabilnością, co umożliwia podawanie jej raz dziennie w formie doustnej tabletki. Kandydat na lek został wyselekcjonowany przy użyciu autorskiego systemu sztucznej inteligencji, służącego do identyfikacji aktywnych biologicznie związków występujących w naturze.
Portal Gizmodo poinformował, do badania pierwszej fazy klinicznej włączono 88 zdrowych ochotników, którym podawano zróżnicowane dawki ENV-308. Głównym celem tego etapu było określenie profilu bezpieczeństwa, tolerancji oraz parametrów farmakokinetycznych (wchłaniania, dystrybucji i eliminacji cząsteczki z organizmu).
Zgodnie z oficjalnym komunikatem prasowym firmy Enveda podczas prób nie odnotowano poważnych zdarzeń niepożądanych. Żaden z uczestników nie przerwał terapii ani nie wymagał modyfikacji dawkowania. Producent zwraca uwagę na bardzo dobrą tolerancję ze strony przewodu pokarmowego – co stanowi istotną przewagę względem leków z grupy agonistów receptora GLP-1, w przypadku których nudności, wymioty czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe są częstą przyczyną rezygnacji z leczenia przez pacjentów.
Wpływ na stężenie leptyny
Podczas badania oceniano również poziom leptyny – hormonu wytwarzanego głównie przez tkankę tłuszczową, odpowiadającego za regulację łaknienia i informującego ośrodkowy układ nerwowy o zasobach energetycznych. U osób zmagających się z otyłością stężenie leptyny jest zazwyczaj podwyższone, przy czym dochodzi u nich do rozwoju tzw. leptynooporności (zmniejszonej wrażliwości tkanek na ten sygnał).
Po podaniu ENV-308 odnotowano spadek stężenia leptyny we krwi uczestników. Najwyższym stopniem redukcji odznaczały się osoby, u których wyjściowy poziom tego hormonu był najwyższy. Przedstawiciele spółki Enveda uznają ten wynik za pierwszy dowód na wywoływanie efektu biologicznego u ludzi. Należy jednak pamiętać, że sam spadek stężenia leptyny nie stanowi jeszcze twardego dowodu na redukcję apetytu czy spadek wagi – pierwsza faza badań klinicznych nie służy do weryfikacji skuteczności terapeutycznej.
Wsparcie po odstawieniu leków GLP-1
Twórcy cząsteczki nie pozycjonują jej jako zamiennika aktywności fizycznej. Głównym założeniem jest wykorzystanie ENV-308 jako wsparcia w utrzymaniu efektów odchudzania, szczególnie po zakończeniu kuracji analogami GLP-1. Efekt odbicia (ponowny przyrost masy ciała po zaprzestaniu przyjmowania GLP-1) stanowi obecnie jedno z największych wyzwań w diabetologii i bariatrii. W modelach zwierzęcych ENV-308 pomagał zapobiegać powrotowi do dawnej wagi oraz ograniczał utratę beztłuszczowej masy mięśniowej.
– Wiele korzyści wynikających z treningu można powiązać z chemicznymi przekaźnikami uwalnianymi w organizmie. ENV-308 to nasza próba przeniesienia chemii ćwiczeń do postaci codziennej tabletki – wyjaśnia dr Viswa Colluru, założyciel i dyrektor generalny firmy Enveda.
Przedsiębiorstwo planuje rozpoczęcie drugiej fazy badań klinicznych z udziałem pacjentów, którzy odstali lub planują odstawić leczenie GLP-1. Dopiero ten etap pozwoli na obiektywną ocenę zmian masy ciała, składu tkanek oraz wskaźników zdrowia metabolicznego. Równolegle prowadzone są analizy nad potencjałem zastosowania ENV-308 w innych wskazaniach, w których aktywność fizyczna wykazuje działanie terapeutyczne, między innymi w profilaktyce migren oraz w nieswoistych zapaleniach jelit (NZJ).
Przypis:
Tekst opublikowano na stronie internetowej Academii – portalu Polskiej Akademii Nauk.
Przeczytaj także: „Post z widokiem na skutki?” i „Chleb nasz szkodliwy”.
