Kiedy 16-latek może odmówić leczenia i co na to sąd

W przypadku małoletniego pacjenta w wieku co najmniej 16 lat zgodę na leczenie muszą wyrazić nie tylko jego rodzice lub opiekunowie, ale także on sam. Jeżeli wyniknie spór, sprawa trafi do sądu opiekuńczego, który może podjąć decyzję o wyrażeniu zgody zastępczej. Wyjątkiem są sytuacje zagrożenia zdrowia i życia.

Kwestię wyrażenia zgody przez małoletniego pacjenta szczegółowo regulują zapisy art. 17 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z nim pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych.

W praktyce oznacza to, że 16-latek ma prawo zgodzić się lub odmówić badania lub zabiegu, a także przyjęcia do szpitala, również psychiatrycznego. Nadal będzie wymagana jednak zgoda podwójna (różnica polega na tym, że w przypadku młodszych pacjentów wystarczy zgoda zastępcza).

Dziecko w badaniach klinicznych leku – do czego ma prawo?Wydawałoby się, że w sprawach tak poważnych jak zdrowie dziecka wyłączne zdanie mają rodzice. Prawdą jest, że decyzja rodziców czy opiekunów prawnych dotycząca udziału małoletniego w badaniach klinicznych jest punktem wyjścia, ale na tym się nie kończy. Nie wolno zapominać, że dziecko jest podmiotem, dlatego liczy się także jego głos.

Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego – którym jest najczęściej rodzic albo opiekun prawny, czasami kurator – całkowicie ubezwłasnowolnionego lub niezdolnego do świadomego wyrażenia zgody ma prawo do wyrażenia zgody w jego imieniu. W przypadku braku przedstawiciela ustawowego prawo to, w odniesieniu do badania, może wykonać opiekun faktyczny.

Pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, a także osoba ubezwłasnowolniona albo pacjent chory psychicznie lub upośledzony umysłowo, lecz dysponujący dostatecznym rozeznaniem, może wyrazić sprzeciw w zakresie udzielenia świadczenia zdrowotnego pomimo zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego.

W tego typu przypadkach sprawa jest kierowana do sądu opiekuńczego, który decyduje o tym, w jaki sposób rozstrzygnąć powstały spór. Co ważne, zgoda lub sprzeciw nie muszą być wyrażone na piśmie – w niektórych przypadkach wystarczy forma ustna albo nawet zachowanie sugerujące, że pacjent nie chce wykonania badania.

Małoletni pacjent w praktyce lekarskiejDziecko to wyjątkowy pacjent nie tylko dlatego, że samo co do zasady nie może podejmować decyzji, ale również dlatego, że z lekarskiego punktu widzenia sytuacja prawna dziecka jest decydująca w kolejnych aspektach udzielenia świadczenia, począwszy od wyrażenia zgody na nie, a skończywszy na udzieleniu informacji o stanie jego zdrowia.

RPP przypomina, że jeżeli w trakcie wykonywania zabiegu operacyjnego albo stosowania metody leczniczej lub diagnostycznej wystąpią okoliczności, których nieuwzględnienie groziłoby pacjentowi niebezpieczeństwem utraty życia, ciężkim uszkodzeniem ciała lub ciężkim rozstrojem zdrowia, a nie ma możliwości niezwłocznie uzyskać zgody, również dopuszczalne jest odejście od procedury.

W 2018 r. w Polsce przyjęty został dokument, który nie ma co prawda ścisłej mocy prawnej, ale powstał w celu popularyzowania najważniejszych praw przysługujących najmłodszym pacjentom, korzystającym ze świadczeń zdrowotnych udzielanych w szpitalach, sanatoriach czy uzdrowiskach.

Przeczytaj także: „Ofiary pseudomedycyny powinny same płacić za swoje leczenie”.