Pacjenci apelują do ministra zdrowia w sprawie programów lekowych

Z analiz przeprowadzonych przez Fundację My Pacjenci oraz firmę EconMed wynika, że dostęp do leczenia w programach lekowych zależy od miejsca zamieszkania i możliwości finansowych ośrodka, a nie wyłącznie od wskazań medycznych. Pacjenci oczekują na świadczenie w długich, nieformalnych kolejkach, doświadczając konieczności pokonania wielu barier systemowych (np. kryteria wejścia do danego programu lekowego) oraz obaw jednostek ochrony zdrowia o finansowanie, co skutkuje niewłączaniem do programów kolejnych pacjentów spełniających kryteria kliniczne.  

Programy lekowe w ocenie pacjentów

Fundacja My Pacjenci przeprowadziła wywiady pogłębione z przedstawicielami 17 organizacji pacjenckich o zasięgu ogólnopolskim, reprezentujących różne obszary terapeutyczne (onkologia, neurologia, pulmonologia, nefrologia, hepatologia, okulistyka, kardiologia, reumatologia, dermatologia), z których wynika, że:

• Programy lekowe są symbolem nowoczesnej i wysoce skutecznych terapii, które diametralnie zmieniają jakość życia pacjentów. Dla wielu są one przełomowe – pozwalają wrócić do normalnego życia, zmniejszają objawy choroby, a niekiedy umożliwiają odstawienie wcześniejszych, bardziej obciążających leków.
• Występują nierówności w dostępie – bariery to głównie restrykcyjne kryteria włączenia oraz trudności  z dostępnością. Miejsce zamieszkania, kryteria kwalifikacji, wysokość kontraktu z NFZ oraz dostępność placówek decydują o szansie pacjenta na leczenie, znaczenie ma także czas, w jakim dany program zostaje zakontraktowany przez wojewódzki oddział NFZ.
• Ograniczenia dostępu wynikające z zagrożeń finansowych – luka finansowa NFZ i brak płatności za nadwykonania realnie ograniczają dostępność. Wysokie uznanie dla efektów terapii idzie w parze z niepokojem dotyczącym przyszłości programów lekowych. Pacjenci wyrażają obawy o stabilność finansowania. To kluczowy czynnik ryzyka dla ciągłości programów, jak również dla poczucia bezpieczeństwa i optymalnej terapii pacjentów.
• Potrzeba uproszczeń – konieczne jest zmniejszenie biurokracji, wprowadzenie bardziej elastycznych kryteriów oraz umożliwienie większej liczby świadczeń w trybie ambulatoryjnym.

Czy stać nas na zwiększenie dostępu pacjentów do programów lekowych?

Analiza ekonomiczna przeprowadzona przez EconMed wskazuje, że programy lekowe są jednym z najlepiej kontrolowanych kosztowo obszarów systemu, a wzrost liczby pacjentów nie powoduje niekontrolowanego wzrostu kosztów – nawet przy zwiększeniu dostępności wydatki pozostają poniżej ustawowego limitu 17 proc. budżetu na refundację. Oznacza to, że ograniczenia w dostępie do programów lekowych mają charakter systemowy, a nie finansowy.

O konieczności znoszenia barier i zwiększania dostępności programów lekowych traktują też inne liczne raporty przygotowywane przez środowisko pacjenckie – w ubiegłym tygodniu organizacje spotkały się, by wspólnie przedyskutować problem, czego efektem jest stworzony apel do decydentów.

– Oczekujemy systemu, który zapewni każdemu pacjentowi spełniającemu kryteria rzeczywisty i terminowy dostęp do leczenia w ramach programów lekowych. Kluczowe jest, aby pacjent miał zagwarantowaną ciągłość całego procesu terapeutycznego, a placówka pełne finansowanie jego kosztów: od diagnostyki, przez wizyty i monitorowanie, po ewentualną hospitalizację. Jednocześnie system powinien być stabilny i przewidywalny dla ośrodków, tak aby decyzje o włączeniu pacjenta do terapii mogły być podejmowane wyłącznie na podstawie wskazań medycznych, a nie wynikać z ograniczeń organizacyjnych czy finansowych – mówi Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.  

Ze sprawozdania Narodowego Funduszu Zdrowia za IV kwartał wynika, że w 2025 r. NFZ planował na programy lekowe wydać 15,288 mld zł, a wydał realnie 14,523 mld zł, czyli na tej pozycji „zaoszczędził” 765 mln złotych. Mimo tego, że fundusze były zarezerwowane w planie finansowym NFZ, poprzez wartość zawartych umów z podmiotami leczniczymi, blokował przyjmowanie kolejnych pacjentów. Szpitale realizowały świadczenia, kredytując NFZ – do dziś znaczna część nadwykonań dotyczących programów lekowych nie została zapłacona.

Apel w całości poniżej.

Przeczytaj także: „Miliardy złotych na programy lekowe. Resort podał liczby” i „Stan (nie)płatności za programy lekowe”.