Pacjenci apelują do ministra zdrowia ws. programów lekowych

Fundacja My Pacjenci zainicjowała wspólny apel kilkudziesięciu organizacji pacjentów skierowany do minister zdrowia dotyczący programów lekowych, zwracając uwagę na konieczność zapewnienia rzeczywistego, równego i terminowego dostępu do leczenia.

Z analiz przeprowadzonych przez Fundację My Pacjenci oraz firmę EconMed wynika, że dostęp do leczenia w programach lekowych zależy od miejsca zamieszkania i możliwości finansowych ośrodka, a nie wyłącznie od wskazań medycznych. Pacjenci oczekują na świadczenie w długich, nieformalnych kolejkach, doświadczając konieczności pokonania wielu barier systemowych (np. kryteria wejścia do danego programu lekowego) oraz obaw jednostek ochrony zdrowia o finansowanie, co skutkuje niewłączaniem do programów kolejnych pacjentów spełniających kryteria kliniczne.

Programy lekowe w ocenie pacjentów

Fundacja My Pacjenci przeprowadziła wywiady pogłębione z przedstawicielami 17 organizacji pacjenckich o zasięgu ogólnopolskim, reprezentujących różne obszary terapeutyczne (onkologia, neurologia, pulmonologia, nefrologia, hepatologia, okulistyka, kardiologia, reumatologia, dermatologia), z których wynika, że:

Programy lekowe są symbolem nowoczesnej i wysoce skutecznych terapii, które diametralnie zmieniają jakość życia pacjentów. Dla wielu są one przełomowe – pozwalają wrócić do normalnego życia, zmniejszają objawy choroby, a niekiedy umożliwiają odstawienie wcześniejszych, bardziej obciążających leków.
Występują nierówności w dostępie – bariery to głównie restrykcyjne kryteria włączenia oraz trudności z dostępnością. Miejsce zamieszkania, kryteria kwalifikacji, wysokość kontraktu z NFZ oraz dostępność placówek decydują o szansie pacjenta na leczenie, znaczenie ma także czas, w jakim dany program zostaje zakontraktowany przez wojewódzki oddział NFZ.
Ograniczenia dostępu wynikające z zagrożeń finansowych – luka finansowa NFZ i brak płatności za nadwykonania realnie ograniczają dostępność. Wysokie uznanie dla efektów terapii idzie w parze z niepokojem dotyczącym przyszłości programów lekowych. Pacjenci wyrażają obawy o stabilność finansowania. To kluczowy czynnik ryzyka dla ciągłości programów, jak również dla poczucia bezpieczeństwa i optymalnej terapii pacjentów.
Potrzeba uproszczeń – konieczne jest zmniejszenie biurokracji, wprowadzenie bardziej elastycznych kryteriów oraz umożliwienie większej liczby świadczeń w trybie ambulatoryjnym.

Czy stać nas na zwiększenie dostępu pacjentów do programów lekowych?

Analiza ekonomiczna przeprowadzona przez EconMed wskazuje, że programy lekowe są jednym z najlepiej kontrolowanych kosztowo obszarów systemu, a wzrost liczby pacjentów nie powoduje niekontrolowanego wzrostu kosztów – nawet przy zwiększeniu dostępności wydatki pozostają poniżej ustawowego limitu 17 proc. budżetu na refundację. Oznacza to, że ograniczenia w dostępie do programów lekowych mają charakter systemowy, a nie finansowy.

O konieczności znoszenia barier i zwiększania dostępności programów lekowych traktują też inne liczne raporty przygotowywane przez środowisko pacjenckie – w ubiegłym tygodniu organizacje spotkały się, by wspólnie przedyskutować problem, czego efektem jest stworzony apel do decydentów.

– Oczekujemy systemu, który zapewni każdemu pacjentowi spełniającemu kryteria rzeczywisty i terminowy dostęp do leczenia w ramach programów lekowych. Kluczowe jest, aby pacjent miał zagwarantowaną ciągłość całego procesu terapeutycznego, a placówka pełne finansowanie jego kosztów: od diagnostyki, przez wizyty i monitorowanie, po ewentualną hospitalizację. Jednocześnie system powinien być stabilny i przewidywalny dla ośrodków, tak aby decyzje o włączeniu pacjenta do terapii mogły być podejmowane wyłącznie na podstawie wskazań medycznych, a nie wynikać z ograniczeń organizacyjnych czy finansowych – mówi Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.

Ze sprawozdania Narodowego Funduszu Zdrowia za IV kwartał wynika, że w 2025 r. NFZ planował na programy lekowe wydać 15,288 mld zł, a wydał realnie 14,523 mld zł, czyli na tej pozycji „zaoszczędził” 765 mln złotych. Mimo tego, że fundusze były zarezerwowane w planie finansowym NFZ, poprzez wartość zawartych umów z podmiotami leczniczymi, blokował przyjmowanie kolejnych pacjentów. Szpitale realizowały świadczenia, kredytując NFZ – do dziś znaczna część nadwykonań dotyczących programów lekowych nie została zapłacona.

Przeczytaj także: „Miliardy złotych na programy lekowe. Resort podał liczby” i „Stan (nie)płatności za programy lekowe”.