Ważyć nie znaczy to samo
123RF
Dwie osoby mogą ważyć tyle samo i mieć identyczny wskaźnik BMI, a mimo to różnić się podatnością na zmiany w mózgu związane ze starzeniem. Duże badanie z udziałem ponad 18 tys. uczestników pokazuje, że decydujące znaczenie ma nie tylko ogólna ilość tkanki tłuszczowej, lecz przede wszystkim miejsce jej odkładania.
Od lat wiadomo, że otyłość zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju otępienia i innych chorób neurodegeneracyjnych. Coraz więcej analiz wskazuje jednak, że sam wskaźnik masy ciała nie oddaje w pełni tego zagrożenia, ponieważ znacznie ważniejsza jest lokalizacja depozytów tłuszczu.
Do takich wniosków doszli naukowcy z The Hong Kong Polytechnic University, którzy przeanalizowali dane zebrane w ramach brytyjskiego projektu UK Biobank. Jak podkreślają autorzy publikacji „Regional adiposity shapes brain and cognition in adults”1 w „Nature Mental Health”, jest to pierwsza praca na tak dużą skalę, w której jednocześnie zestawiono rozmieszczenie tkanki tłuszczowej z budową mózgu, jego sieciami połączeń oraz sprawnością procesów poznawczych.
W tym celu badacze porównali szczegółowe pomiary zawartości tłuszczu w poszczególnych partiach ciała z obrazami uzyskanymi z rezonansu magnetycznego. Pozwoliło to sprawdzić, czy poszczególne jego depozyty wiążą się z odmiennymi zmianami w układzie nerwowym.
Nie każdy tłuszcz szkodzi tak samo
Analizy wykazały, że tłuszcz zgromadzony w ramionach, nogach, tułowiu i jamie brzusznej wiąże się z różnymi wzorcami zmian strukturalnych i funkcjonalnych. Obejmują one odmienne obszary odpowiedzialne między innymi za pamięć, emocje, ruch czy funkcjonowanie pnia mózgu. Najbardziej niepokojące wyniki dotyczyły tkanki trzewnej (otaczającej narządy wewnętrzne) – był to jedyny jej rodzaj bezpośrednio związany z uszkodzeniami istoty białej.
Istota biała tworzy sieć połączeń między neuronami, umożliwiając sprawne przekazywanie sygnałów. Jej uszkodzenia wiążą się z chorobą małych naczyń mózgowych, naczyniowymi zaburzeniami poznawczymi i wyższym ryzykiem demencji.
Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie dowodzi jednoznacznie relacji przyczynowo-skutkowej. Autorzy wskazują jednak mechanizm, który może wyjaśniać zaobserwowaną zależność. Tłuszcz trzewny jest aktywny metabolicznie i wydziela liczne substancje prozapalne. Wywołany w ten sposób przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu może obejmować cały organizm, prowadząc do neuroinflamacji i uszkodzeń sieci nerwowej. Dla porównania, tkanka podskórna oraz ta odkładająca się w kończynach wydzielają znacznie mniej takich czynników. Wyniki te są spójne z wcześniejszymi doniesieniami, które wskazywały również na rolę zaburzeń gospodarki glukozowo-insulinowej w przyspieszonym starzeniu mózgu.
Ryzyko, które można zmniejszyć
Eksperci podkreślają, że większy obwód talii nie wyrokuje o nieuchronnym rozwoju otępienia. Wyniki wyraźnie jednak dowodzą, że lokalizacja tłuszczu stanowi znacznie precyzyjniejszy wskaźnik zagrożenia niż sam BMI.
– Regionalne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej jest czynnikiem ryzyka, który można modyfikować. Ograniczenie ilości tłuszczu trzewnego dzięki zmianom stylu życia może otworzyć nowe możliwości zapobiegania chorobom neurodegeneracyjnym – wyjaśnia prof. Anqi Qiu, neuroinformatyk z The Hong Kong Polytechnic University.
Naukowcy zaznaczają, że potrzebne są dalsze prace, które pozwolą potwierdzić związek przyczynowo-skutkowy oraz dokładniej wyjaśniać biologiczne tło tego zjawiska.
Przypis:
Tekst opublikowano na stronie internetowej Academii – portalu Polskiej Akademii Nauk.
Przeczytaj także: „Nowy test krwi określa ryzyko rozwoju choroby Alzheimera u osób zdrowych” i „Pamięć w mięśniach”.
