Zanim stan pacjenta stanie się krytyczny
Jak Zespół Wczesnego Reagowania pozwala wcześniej wychwycić pogorszenie stanu chorego i dlaczego sprawny przepływ informacji ma w tym procesie kluczowe znaczenie.
Wypadek. Upadek. Zawał. Zatrzymanie krążenia. W ratownictwie moment zagrożenia jest wyraźny – wezwanie, kod pilności, sygnały świetlne i dźwiękowe, presja czasu. Załoga karetki podejmuje medyczne czynności ratunkowe i transportuje pacjenta do szpitala.
W szpitalu pogorszenie stanu chorego często wygląda zupełnie inaczej. Nie zawsze zaczyna się od alarmu. Zmiany mogą pojawiać się stopniowo – rośnie częstość oddechów, zmienia się tętno, spada saturacja, pogarsza się stan świadomości. Pojedynczo nie zawsze oznaczają sytuację krytyczną. Obserwowane razem i w czasie mogą jednak pokazać, że stan pacjenta zaczyna się pogarszać.
Właśnie tutaj zaczyna się rola Zespołu Wczesnego Reagowania (ZWR) – swoistego „pogotowia ratunkowego” działającego w murach szpitala. Jego zadaniem jest identyfikacja pacjentów zagrożonych nagłym pogorszeniem stanu zdrowia, ocena ich stanu i odpowiednio wczesna interwencja. Celem jest ustabilizowanie pacjenta na oddziale, a jeśli wymaga tego jego stan – przyspieszenie przekazania do Oddziału Intensywnej Terapii.
Zauważyć zmianę odpowiednio wcześnie
Jednym z narzędzi wspierających wczesną identyfikację pogorszenia stanu pacjenta są skale wczesnego ostrzegania. W Polsce stosowana jest między innymi National Early Warning Score 2 (NEWS2), opracowana przez Royal College of Physicians i wykorzystywana w brytyjskim NHS.
NEWS2 pozwala ocenić stan pacjenta na podstawie podstawowych parametrów życiowych i przypisać im odpowiednią punktację. Jej wzrost jest sygnałem wymagającym zwiększenia czujności i po przekroczeniu określonego progu – podjęcia odpowiednich działań. Pomaga również określić częstotliwość dalszego monitorowania pacjenta.
Znaczenie takiego podejścia wykracza jednak poza samą punktację. Chodzi o stworzenie systemu, w którym zmiana stanu pacjenta zostanie odpowiednio wcześnie zauważona, informacja dotrze do właściwych osób, a zespół będzie mógł szybko ocenić sytuację i zareagować.
Takie podejście znajduje odzwierciedlenie również w standardach akredytacyjnych dla szpitali. Standard ZŻ 7 dotyczy funkcjonowania systemu wczesnego reagowania na zagrożenie nagłym pogorszeniem stanu zdrowia. ZŻ 7.1 odnosi się do systemu wczesnej identyfikacji pacjentów zagrożonych takim pogorszeniem, natomiast ZŻ 7.2 – do funkcjonowania interwencyjnego Zespołu Wczesnego Reagowania.
Od pomiaru do reakcji
Samo wykonanie pomiaru to dopiero początek. W dużym szpitalu każdego dnia powstaje ogromna liczba danych dotyczących pacjentów. Informacja wskazująca na pogorszenie stanu jednego z nich musi zostać zauważona, trafić do właściwego zespołu i pozwolić mu szybko ocenić sytuację.
Przy tradycyjnym sposobie pracy parametry życiowe są mierzone, zapisywane w dokumentacji, a wynik NEWS2 obliczany przez personel. Następnie informacja o pacjencie wymagającym oceny musi zostać przekazana dalej. Każde ręczne przepisanie wyniku, kolejny telefon czy konieczność sprawdzenia danych w kilku miejscach to dodatkowa czynność wykonywana przez personel i kolejne miejsce, w którym informacja może zostać opóźniona.
Dlatego w organizacji pracy ZWR coraz większe znaczenie ma automatyzacja tego procesu. Zintegrowany mobilny monitor może przesłać zmierzone parametry życiowe bezpośrednio do szpitalnego systemu informacyjnego (HIS), a wynik NEWS2 obliczyć automatycznie.
To właśnie na tym etapie technologia może realnie wesprzeć pracę zespołu – nie zastępując oceny klinicznej, ale skracając drogę informacji od pomiaru do osoby, która powinna na nią zareagować.
Taką rolę odgrywa moduł ZWR w HosPanel™ ECO, systemie rozwijanym przez eTrust Medical z myślą o dostępie do informacji o pacjencie bezpośrednio tam, gdzie pracuje personel. Dane zapisane w HIS są przetwarzane i prezentowane zespołowi ZWR na mobilnym urządzeniu. Zespół otrzymuje informację o pacjencie, jego lokalizacji oraz aktualnym wyniku NEWS2.
Informacja potrzebna jeszcze przed wejściem na oddział
Wyobraźmy sobie pacjenta hospitalizowanego na oddziale chorób wewnętrznych, który uzyskuje 8 punktów w skali NEWS2. Informacja trafia do ZWR.
Sam wynik nie wystarcza jednak do oceny sytuacji. Zespół potrzebuje kontekstu: wcześniejszych parametrów i ich trendu, wyników badań laboratoryjnych i obrazowych, zleceń, obserwacji oraz informacji dotyczących dotychczasowego przebiegu hospitalizacji.
Dostęp do tych danych na tablecie pozwala członkom ZWR zapoznać się z sytuacją pacjenta jeszcze w drodze na oddział.
Po przybyciu do chorego zespół dokonuje badania i podejmuje decyzję dotyczącą dalszego postępowania. Obniżona saturacja, przyspieszony oddech i tachykardia u pacjenta z infekcją mogą wskazywać na rozwijającą się sepsę. Odpowiednio wczesne rozpoznanie sytuacji i wdrożenie leczenia może zapobiec dalszemu pogorszeniu stanu chorego, w tym rozwojowi wstrząsu septycznego.
Właśnie dlatego w ZWR tak istotny jest nie tylko sposób powiadamiania o pacjencie, ale również dostęp do informacji potrzebnych do jego oceny. Przy dużej liczbie interwencji komunikacja oparta wyłącznie na połączeniach telefonicznych może być niewystarczająca. System wspierający proaktywne wyszukiwanie pacjentów pozwala zespołowi zobaczyć tych, którzy wymagają uwagi, bez oczekiwania wyłącznie na telefon z oddziału.
ZWR to więcej niż interwencja
Zakres działania Zespołu Wczesnego Reagowania może być szeroki. Obejmuje ocenę pacjentów osiągających określony próg NEWS2, interwencje w stanach zagrożenia życia, wsparcie zespołów resuscytacyjnych czy opiekę nad pacjentami po wypisie z oddziału intensywnej terapii. ZWR może również uczestniczyć w szkoleniu personelu z zakresu rozpoznawania i postępowania w stanach zagrożenia życia.
Dlatego skuteczność zespołu zależy nie tylko od szybkości pojedynczej interwencji. Znaczenie ma sposób organizacji procesu: od prawidłowego wykonania pomiarów, przez identyfikację pacjenta i przepływ informacji, po interwencję oraz jej udokumentowanie.
HosPanel™ ECO wspiera ten proces również przy łóżku chorego. Dzięki integracji z HIS członek zespołu może mieć dostęp do informacji o pacjencie oraz uzupełnić kartę interwencji, zlecić badania laboratoryjne i obrazowe czy konsultację specjalistyczną bez konieczności odkładania tych czynności do momentu powrotu do stanowiska komputerowego.
Uzupełnieniem mobilnego dostępu do danych jest cyfrowa tablica oddziałowa. Zespół może zobaczyć na niej pacjentów przypisanych do poszczególnych sal wraz z informacjami istotnymi z punktu widzenia codziennej pracy, między innymi aktualnym wynikiem NEWS2, informacją o izolacji czy przeprowadzonej interwencji ZWR. Dzięki temu nie trzeba odtwarzać aktualnej sytuacji pacjentów z kilku źródeł ani ręcznie aktualizować informacji na tradycyjnej tablicy.
Dobrze zorganizowany system wczesnego reagowania przynosi korzyść na kilku poziomach. Dla pacjenta oznacza większą szansę na zauważenie pogorszenia stanu, zanim dojdzie do sytuacji krytycznej. Dla personelu – jasne zasady reagowania i łatwiejszy dostęp do informacji potrzebnych podczas interwencji. Dla szpitala – uporządkowany proces obejmujący monitorowanie pacjenta, identyfikację zagrożenia, reakcję zespołu i dokumentowanie podjętych działań.
Technologia może dodatkowo skrócić drogę pomiędzy tymi etapami: ograniczyć ręczne przepisywanie wyników, automatycznie przekazywać dane z pomiarów i udostępniać zespołowi informacje o pacjencie w jednym miejscu. Nie zastępuje przy tym personelu ani jego oceny klinicznej – pozwala wykorzystać jego czas tam, gdzie jest najbardziej potrzebny: przy pacjencie.
System zaczyna się od ludzi
Technologia jest jednak tylko jednym z elementów dobrze funkcjonującego ZWR.
Wdrożenie rozpoczyna się od przygotowania oddziałów do współpracy z zespołem: wyjaśnienia, czym jest ZWR, jakie ma zadania i kiedy powinien zostać uruchomiony. Istotne jest również przeszkolenie personelu w zakresie prawidłowego stosowania NEWS2 oraz ustalenie zasad przepływu informacji i odpowiedzialności.
Docelowo ocena ryzyka pogorszenia stanu pacjenta nie powinna być dodatkową czynnością wykonywaną „dla ZWR”, lecz elementem codziennej pracy – podczas przyjęcia chorego, zmiany dyżuru, raportu pielęgniarskiego i lekarskiego czy przekazywania pacjenta pomiędzy oddziałami.
Dobrze funkcjonujący Zespół Wczesnego Reagowania nie zaczyna pracy w chwili dramatycznego alarmu, lecz wcześniej – wtedy, kiedy pierwsze dane pokazują, że z pacjentem zaczyna dziać się coś niepokojącego.
I właśnie w tym miejscu spotykają się doświadczenie personelu, dobrze zorganizowany proces i technologia, która pozwala potrzebnej informacji dotrzeć tam, gdzie może zostać wykorzystana.
Praktycznej stronie funkcjonowania ZWR poświęcimy również najbliższy webinar eTrust Medical. Do rozmowy zaprosiliśmy mgr. Macieja Czernichowskiego, odpowiedzialnego za ZWR w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku. Wspólnie przyjrzymy się organizacji pracy zespołu, doświadczeniom z codziennej praktyki oraz roli technologii w całym procesie – od identyfikacji pacjenta do interwencji. Szczegóły wydarzenia pojawią się wkrótce w kanałach eTrust Medical.
Bibliografia
- National Institute for Health and Care Research (NIHR). Standardised NHS scoring improves patient safety. London: NIHR; 2025.
- Royal College of Physicians. National Early Warning Score (NEWS) 2: Standardising the assessment of acute-illness severity in the NHS. London: RCP; 2017.
- Minister zdrowia. Standardy akredytacyjne dla działalności leczniczej w rodzaju całodobowe i stacjonarne świadczenia zdrowotne – szpitalne. Obwieszczenie ministra zdrowia z 6 września 2024 r.
