Spożycie napojów słodzonych cukrem a ryzyko raka żołądka – wyniki badania prospektywnego
123RF
Rak żołądka pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego i należy do najczęstszych przyczyn zgonów z powodu nowotworów na świecie.
Do dobrze ugruntowanych czynników ryzyka należą zakażenie Helicobacter pylori, starszy wiek, płeć męska, spożywanie alkoholu oraz palenie tytoniu. Znaczenie mają również czynniki żywieniowe, w tym większe spożycie produktów solonych i marynowanych oraz mięsa grillowanego lub wędzonego, a także mniejsze spożycie warzyw i owoców. Dotychczas związek między spożywaniem napojów słodzonych cukrem a zachorowaniem na raka żołądka pozostawał niejednoznaczny.
W badaniu opublikowanym w „Gastro Hep Advances” oceniono zależność między spożyciem napojów słodzonych cukrem (SSB, sugar-sweetened beverages) oraz napojów słodzonych substancjami intensywnie słodzącymi (ASB, artificially sweetened beverages) a występowaniem raka żołądka. Analizę przeprowadzono w dwóch dużych, prospektywnych kohortach amerykańskich: Nurses’ Health Study (NHS), obejmującej kobiety pracujące jako pielęgniarki, oraz Health Professionals Follow-up Study (HPFS), dotyczącej mężczyzn wykonujących zawody medyczne.
Do analizy włączono 112 284 uczestników, w tym 68 311 kobiet i 42 973 mężczyzn. Dane dotyczące sposobu żywienia zbierano za pomocą walidowanych kwestionariuszy częstości spożycia żywności, które uczestnicy wypełniali co 4 lata, natomiast informacje dotyczące stylu życia, stanu zdrowia i rozpoznawanych chorób aktualizowano co 2 lata. Obserwacja obejmowała okres od 1986 roku do 2021 roku w NHS oraz do 2022 roku w HPFS.
Za SSB uznawano napoje gazowane, poncze, lemoniadę oraz napoje sportowe zawierające dodatek cukru. Jedną porcję definiowano jako 8 uncji, czyli około 237 ml. Spożycie klasyfikowano od mniej niż jednej porcji miesięcznie do ponad jednej porcji dziennie. ASB obejmowały natomiast niskokaloryczne napoje gazowane zawierające substancje słodzące inne niż cukier. W analizach uwzględniono potencjalne czynniki zakłócające, między innymi spożycie mięsa czerwonego i przetworzonego.
W całym okresie obserwacji odnotowano 278 przypadków raka żołądka. U osób spożywających co najmniej jedną porcję SSB dziennie ryzyko zachorowania było ponaddwukrotnie większe niż u osób, które praktycznie nie spożywały tego rodzaju napojów. Współczynnik ryzyka (HR, hazard ratio) wyniósł 2,45 (95-proc. CI, confidence interval – przedział ufności, 1,49–4,04). Zależność była podobna u kobiet i mężczyzn. W analizie poszczególnych kohort również obserwowano zwiększone ryzyko raka żołądka przy większym spożyciu SSB: w NHS HR dla spożycia ponad jednej porcji dziennie wyniósł 3,04 (95-proc. CI 1,46–6,33), a w HPFS 1,99 (95-proc. CI 1,00–3,93).
Istotnym elementem analizy była ocena potencjalnej roli zakażenia H. pylori, będącego jednym z najważniejszych znanych czynników ryzyka raka żołądka. W podgrupie uczestników, u których dostępne były dane dotyczące przeciwciał IgG przeciwko H. pylori, nie wykazano związku między spożyciem SSB a częstością zakażenia. Nie stwierdzono również zależności między spożyciem ASB a zakażeniem H. pylori. Wyniki te wskazują, że obserwowanego związku między SSB a zachorowaniem na raka żołądka nie można wyjaśnić prostą zależnością między spożyciem tych napojów a częstością zakażenia H. pylori, choć możliwość wpływu tego czynnika nie została całkowicie wyeliminowana ze względu na ograniczoną dostępność danych dotyczących zakażenia.
Interesujące jest również to, że spożywanie ASB nie wiązało się ze zwiększoną częstością raka żołądka ani w analizie uwzględniającej wiek, ani po uwzględnieniu innych potencjalnych czynników zakłócających. Autorzy ocenili także spożycie fruktozy, będącej jednym z głównych składników cukrowych SSB, i stwierdzili dodatnią zależność między całkowitym spożyciem fruktozy a występowaniem raka żołądka, zarówno w całej badanej populacji, jak i wśród kobiet. Wynik ten może wspierać hipotezę dotyczącą udziału wysokiego spożycia cukrów w obserwowanej zależności, jednak nie pozwala określić mechanizmu przyczynowego.
Potencjalne mechanizmy biologiczne łączące regularne spożywanie SSB z ryzykiem nowotworzenia pozostają nieustalone. Autorzy wskazują między innymi na możliwość pośredniego wpływu poprzez zwiększenie masy ciała, insulinooporność, zaburzenia gospodarki hormonalnej, przewlekły stan zapalny, uszkodzenia DNA oraz zmiany mikrobioty jelitowej. Są to jednak hipotezy wymagające dalszej weryfikacji i na podstawie przedstawionego badania nie można wskazać konkretnego mechanizmu odpowiedzialnego za obserwowaną zależność.
Interpretacja wyników wymaga uwzględnienia charakteru badania. Jest to badanie obserwacyjne, dlatego wykazanie związku statystycznego nie oznacza potwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego. Nie można zatem stwierdzić, że spożywanie SSB bezpośrednio powoduje raka żołądka. Ponadto dostępne informacje dotyczące zakażenia H. pylori były ograniczone, a badacze nie dysponowali pełnymi danymi dotyczącymi między innymi lokalizacji anatomicznej raka żołądka, rodzinnego występowania tego nowotworu oraz wcześniejszego wykonywania endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Wyniki badania dostarczają nowych danych wskazujących na możliwy związek między częstym spożywaniem napojów słodzonych cukrem a zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka żołądka. Nie uzasadniają jednak traktowania SSB jako niezależnego, potwierdzonego czynnika rakotwórczego ani wyciągania wniosków dotyczących indywidualnego ryzyka pacjenta wyłącznie na podstawie spożycia tych napojów. Jednocześnie ograniczenie spożycia napojów zawierających znaczne ilości dodanych cukrów jest zgodne z dotychczasową wiedzą dotyczącą profilaktyki chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych. Konieczne są dalsze badania prospektywne, które pozwolą zweryfikować obserwowaną zależność i określić, czy ma ona charakter przyczynowy.
Przeczytaj także: „Eradykacja bakterii Helicobacter pylori zmniejsza ryzyko raka żołądka” i „Słodka porażka?”.
