Grypa – jak uniknąć powikłań płucnych i sercowych?
| Tagi: | grypa, zachorowanie, powikłania, szczepienia, szczepienia przeciwko grypie, płuca, serce, mózg, leczenie grypy, Lidia Brydak |
Szczepienia przeciwko grypie zmniejszają ryzyko zachorowania niemal do zera, ale głównie dlatego, że możemy uniknąć groźnych powikłań. Grypa nie stanowi wyjątku. Leczona objawowo najczęściej samoistnie ustępuje, szczególnie gdy organizm jest dojrzały i silny. U części pacjentów może wyniszczyć jednak płuca, oskrzela, rzadziej serce czy mózg.
Na świecie co roku grypę przechodzi około miliarda osób, w tym nawet 5 mln choruje ciężko, a umiera 290–650 tys.
W Polsce w ubiegłym sezonie 2024/2025 na grypę zachorowało 2 mln osób, a ok. 25 tys. hospitalizowano. Prawie tysiąc osób umarło, głównie starszych oraz z chorobami przewlekłymi. Wykonano też ok. 2 mln szczepień, co oznacza że tylko 5 proc. uprawnionych do szczepień je przyjęło.
Siła wirusa A
Sezon 2025/2026 pokazuje także siłę wirusa, głównie A, choć początek tego roku wydaje się w liczbach bardziej optymistyczny, gdy porównamy trzy pierwsze jego tygodnie z analogicznym okresem roku poprzedniego.
Odpowiednio w pierwszym tygodniu, licząc na 100 tys. mieszkańców, grypę rozpoznano – na podstawie testu lub objawów klinicznych (kod J10, J11) – u 91 osób; w drugim – u 69; w trzecim – u 138. W analogicznym okresie 2025 r. zachorowało: 151 osób na 100 tys. w pierwszym; w drugim 136; w trzecim 239. Jeśli chodzi o szczepienia, to od sierpnia 2025 do stycznia 2026 r. zaszczepiło się 2,2 mln osób wobec 1,7 mln w poprzednim sezonie, licząc od sierpnia 2024 do stycznia 2025 r.
Aby odróżnić grypę od przeziębienia, należy po pierwsze wykonać test, który potwierdzi obecność wirusa, a jeśli taka opcja z jakiegoś powodu jest niemożliwa, to wskazują na nią objawy kliniczne.
– Kliniczny obraz grypy obejmuje: nagłe wystąpienie choroby, gorączkę powyżej 39 stopni C trwającą 1–2 dni, dreszcze, bóle głowy, stawów, mięśni, znaczne osłabienie, zajęcie układu oddechowego objawiające się kichaniem, zapaleniem błony śluzowej nosa, bólem gardła, suchym napadowym kaszlem, poczuciem ogólnego rozbicia – wylicza prof. dr hab. Lidia Brydak, kierownik Zakładu Badania Wirusów Grypy, Krajowego Ośrodka ds. Grypy, Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH.
Grypa nie oszczędza płuc
Choroby nie należy lekceważyć. Pomaga leczenie objawowe, antywirusowe w konsultacji z lekarzem oraz pozostanie w domu do czasu wyleczenia. Dorosły może zarażać przez 3–5 dni od objawów; dziecko – dłużej, bo 7 dni. Szczepienie nie gwarantuje tego, że nie zachorujemy, ale objawy powinny być łagodniejsze i szybciej ustąpić. Powikłania bywają poważne, łącznie ze śmiertelnymi przypadkami.
Wirus grypy może dotknąć poważnie układ oddechowy. Dojść może do pierwotnego wirusowego zapalenia płuc lub wtórnego bakteryjnego, zapalenia oskrzeli i oskrzelików. Zaostrzyć mogą się przewlekłe choroby płuc (astma czy POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc), czasem potrzebne jest wsparcie intensywnej terapii w ostrej niewydolności oddechowej.
„Pierwsze rozstrzygające dowody na to, że wirus grypy może powodować zapalenie płuc, pojawiły się w czasie pandemii od 1958 do 1959 roku. Pacjenci z pierwotnym zapaleniem płuc stanowili 18 proc. osób przyjętych do szpitali z dowodami na dolne powikłania oddechowe grypy. Wszyscy byli w wieku ponad 45 lat, mieli podstawową chorobę serca i klasyczne objawy grypy, w tym wysoką gorączkę, suchy kaszel i ból mięśni. Wkrótce wszyscy wydawali się poważnie chorzy, z ekstremalną dusznością i sinicą” – opisują lekarze z Tufts University School of Medicine w Bostonie.
Grypa może być groźna dla serca
Naukowcy zwracają uwagę, że co prawda grypa zazwyczaj wpływa na drogi oddechowe, to liczne badania obserwacyjne konsekwentnie wiążą grypę z powikłaniami sercowymi.
– Solidne dane obserwacyjne potwierdzają związek między zakażeniem grypą a ostrym zawałem mięśnia sercowego a śmiercią – wskazują autorzy kompleksowego przeglądu pt. „Grypa i jej powikłania sercowo-naczyniowe”.
Ponadto grypa może zaostrzać problemy z sercem, np. chorobę niedokrwienną serca czy jego niewydolność. Może wywołać zarówno zapalenie osierdzia, jak i zapalenie mięśnia sercowego.
Powikłania neurologiczne grypy należą do rzadziej występujących, jednak zdarzają się ostre, niezapalne encefalopatie (zespół Reye’a), zapalenie mózgu i szpiku, aseptyczne zapalenie opon miękkich, drgawki, zaburzenia świadomości.
Do rzadkich powikłań grypy wymienianych w literaturze klinicznej należy też uszkodzenie mięśni szkieletowych czy zaburzenia krzepnięcia i sepsa.
