Szczepienia przeciw półpaścowi a ryzyko demencji: mechanizmy immunologiczne i dowody epidemiologiczne
123 RF
Klasyczny model rozwoju choroby Alzheimera, zorientowany niemal wyłącznie na gromadzenie złogów beta-amyloidu i białka tau w OUN, coraz częściej ustępuje miejsca koncepcjom uwzględniającym ogólnoustrojowe procesy zapalne oraz odporność wrodzoną i nabytą. Szczególne zainteresowanie budzą doniesienia epidemiologiczne wskazujące na potencjalny efekt neuroprotekcyjny rutynowych szczepień u dorosłych, ze szczególnym uwzględnieniem immunizacji przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca (VZV).
Najmocniejszych argumentów dostarczyła analiza walijskiego programu obejmującego ponad 280 000 osób. Do bezpłatnego szczepienia kwalifikowano seniorów poniżej 80. roku życia – o podaniu leku decydował wyłącznie wiek, a nie ich styl życia czy dbałość o zdrowie (healthy vaccinee bias).
W 7-letniej obserwacji podanie atenuowanej szczepionki wiązało się z 20-procentową redukcją względnego ryzyka nowego rozpoznania demencji (spadek bezwzględny o 3,5 punktu procentowego), a także ze spowolnieniem progresji choroby u osób ze zdiagnozowanym już otępieniem. Podobny sygnał przyniosły nowsze dane z kohorty amerykańskiej (ponad 300 000 osób po 65. roku życia), w której zastosowanie dwóch dawek rekombinowanej szczepionki z adiuwantem (Shingrix) wiązało się z 51-procentowym obniżeniem ryzyka rozpoznania demencji w obserwacji do 3 lat.
Umiarkowany efekt ochronny odnotowano także dla szczepień przeciw Tdap i RSV, co wskazuje na komponentę nieswoistej stymulacji immunologicznej (przypisywaną m.in. aktywacji odporności nieswoistej przez zawarte w preparatach adiuwanty).
Rozważane mechanizmy neuroprotekcji obejmują nie tylko bezpośrednie zapobieganie reaktywacji utajonego VZV w tkance nerwowej, lecz także systemową modulację zapalenia. Wskazuje się m.in. na rolę wskaźnika neutrofile/limfocyty (NLR) jako biomarkera zaburzeń homeostazy zapalnej sprzyjającej odkładaniu patologicznych białek w mózgu, a także na polimorfizmy genu NECTIN2, pośredniczącego we wnikaniu wirusów neurotropowych. Choć obecne badania obserwacyjne nie dowodzą jeszcze bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, dane te potwierdzają, że redukcja ogólnoustrojowego stanu zapalnego poprzez immunizację może stanowić istotny, modyfikowalny czynnik ryzyka neurodegeneracji w starzejącej się populacji.
Przeczytaj także: „Lekarze ze Słupska przeprowadzą pierwszą w Polsce operację wspomagającą leczenie alzheimera”, „Wczesne wykrycie choroby Alzheimera zmienia wszystko”, „Nocna stymulacja mózgu pomoże w walce z alzheimerem? Wyniki badań łódzkich naukowców”, „Nowa era alzheimera”





