Złamana starość

Złamania biodra stają się coraz poważniejszym wyzwaniem medycznym i społecznym. Uraz ten prowadzi do utraty samodzielności, a w skrajnych przypadkach do trwałej niepełnosprawności lub śmierci. Jak wynika z artykułu przeglądowego „Hip Fractures: A Review opublikowanego”¹ w czasopiśmie „JAMA Network”, na świecie odnotowuje się rocznie ponad 14,2 mln takich przypadków.

– Profilaktyka złamań biodra jest kluczowa. Urazy te występują na tyle często, że stanowią jedną z głównych przyczyn zgonów oraz niepełnosprawności wśród osób starszych – podkreśla dr Douglas Kiel z Harvard Medical School, dyrektor ds. badań układu mięśniowo-szkieletowego w Marcus Institute for Aging Research i współautor opracowania.

Z danych zaprezentowanych w publikacji wynika, że w latach 2008–2017 w USA w ciągu pierwszego roku od doznania urazu zmarło 26,9 proc. mężczyzn i 18,5 proc. kobiet.

Czynniki ryzyka i mechanizm urazu

Jak zaznacza dr Kiel, do złamania dochodzi najczęściej z dwóch powodów. Pierwszym jest osłabienie tkanki kostnej wynikające z braku aktywności fizycznej, palenia tytoniu czy nadmiernego spożywania alkoholu. Drugim są bezpośrednie upadki.

– Największe zagrożenie stwarzają upadki na bok, podczas których dochodzi do uderzenia w okolicę biodra – wskazuje lekarz.

– W momencie urazu kończyna dolna często ulega rotacji zewnętrznej. Pacjent leżący na podłodze ma wówczas jedną nogę skręconą na zewnątrz i zgłasza ostry ból w pachwinie.

Wraz z wiekiem pogarszają się wzrok oraz koordynacja ruchowa. Sytuację dodatkowo pogarsza przyjmowanie niektórych leków – między innymi preparatów zmniejszających mineralizację kości (glikokortykosteroidów), selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI – selective serotonin reuptake inhibitors) czy inhibitorów pompy protonowej (PPI – proton pump inhibitors), stosowanych powszechnie w dolegliwościach układu pokarmowego.

– Początkowo zwracano uwagę na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, obecnie rzadziej stosowane. Jednak po wprowadzeniu grup SSRI okazuje się, że one również zwiększają ryzyko upadków, a w konsekwencji złamań – wyjaśnia dr Kiel.

O ile czynniki genetyczne odgrywają większą rolę w młodszym wieku, o tyle u seniorów decydujące znaczenie mają warunki środowiskowe, powtarzające się upadki oraz choroby współistniejące.

Diagnostyka i leczenie

Ekspert zwraca uwagę na rolę badań przesiewowych, zwłaszcza oceny gęstości mineralnej kości (densytometrii). Jest to jeden z najsilniejszych wskaźników prognostycznych ryzyka złamania.

– Każda osoba po 65. roku życia powinna poddać się takiemu badaniu. Dostępne są skuteczne terapie zwiększające gęstość kości, które pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko urazu – tłumaczy dr Kiel, podkreślając, że w gabinecie lekarskim warto wykonać również prosty test sprawnościowy: pacjent wstaje z krzesła, przechodzi kilka kroków i wraca na miejsce. Badanie to pozwala ocenić stabilność chodu, ewentualne zaburzenia równowagi lub osłabienie siły mięśniowej.

Leczenie operacyjne polega najczęściej na wymianie stawu biodrowego (alloplastyce) lub stabilizacji kości za pomocą zespoleń chirurgicznych. Równolegle wprowadza się farmakoterapię hamującą resorpcję kości oraz rehabilitację.

Z metaanalizy 26 badań (obejmującej niemal 300 tys. pacjentów), opisanej w tekście „Early mobilization within 24 to 48 h improves postoperative clinical outcomes in older adults with hip fracture: A systematic review and meta-analysis”² i opublikowanej w „Journal of Nursing Studies”, wynika, że ważna dla rokowana jest wczesna mobilizacja pacjenta. Uruchomienie chorego w ciągu 24–48 godzin od zabiegu – poprzez zmianę pozycji, pionizację, siadanie, naukę wstawania czy chód o kulach – zmniejsza śmiertelność, ogranicza powikłania pooperacyjne i przyspiesza powrót do sprawności. Oczywiście zakres ćwiczeń musi być dostosowany do stanu klinicznego oraz rodzaju przeprowadzonej operacji.

Przypisy:

1. www.jamanetwork.com/081126.
2. www.sciencedirect.com/03263.

Spadkowy trend w przyroście oczekiwanej długości życiaRewolucja długowieczności jest jednym z najbardziej namacalnych dowodów na to, że jakość naszego życia się poprawia. Jednak jego długość nie zwiększa się już tak szybko jak kiedyś, spowolnienie zaczęło się jeszcze przed pandemią COVID-19.

Przeczytaj także: „Kiedy na starość się nie je” i „Starość po nowemu”.