Będą zmiany w udostępnianiu danych medycznych? Raport pokazał braki

Prezes UODO Mirosław Wróblewski podczas premiery raportu „Mapa źródeł danych medycznych w Polsce” powiedział, że obowiązujące przepisy wydają się już anachroniczny.

Inicjatywa UODO to efekt uwag zgłaszanych przez środowisko

Jak czytamy w raporcie, inicjatywa UODO może stać się jednym z kluczowych punktów zwrotnych dla rozwoju polskiej nauki i medycyny. Jesienią 2025 r. prezes urzędu wystąpił do ministerstwa zdrowia i ministerstwa nauki z propozycją nowelizacji przepisów dotyczących wykorzystania dokumentacji medycznej w badaniach naukowych – co jest odpowiedzią na wieloletnie postulaty środowisk akademickich i klinicznych, które od dawna wskazują na bariery prawne hamujące innowacje i postęp terapeutyczny.

Co w tej chwili dzieje się z tą inicjatywą?

Czy przybrała już formę konkretnego projektu?

– To wystąpienie wynikło z analizy uwag zgłaszanych nam przez naukowców, przez lekarzy, przez badaczy, przez Agencję Badań Medycznych. Chodzi o to, aby – mówiąc w wielkim skrócie – uwolnić potencjał danych medycznych przy zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony danych osobowych – odpowiadał Mirosław Wróblewski.

Wyjaśnił, że art. 26 ust. 4 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta, i zawarte w nim wymagania dotyczące anonimizacji, powoduje dylematy na przykład ze strony szpitali. W efekcie dane, którymi dysponują, nie są udostępniane.

Prezes UODO przypomniał, że aktualne możliwości techniczne umożliwiają np. pseudnimizację danych przez ich odpowiednie zakodowanie. W niektórych przypadkach (np. w przypadku badań prowadzonych w obszarze nauk onkologicznych) może to umożliwić „powrót” do pacjenta, który mógłby być leczony szybciej i lepiej.

Prezes UODO: Widziałbym potrzebę pilnej nowelizacji

– Obowiązujące krajowe przepisy wydają się już anachroniczny, mówiąc delikatnie – stwierdził Mirosław Wróblewski.

– Jest to też wyzwanie przyszłości – wdrożenie przepisów dotyczących Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych, czyli EHDS. Wydaje się, że oczywiście kluczowa jest kwestia zaufania społecznego, zaufania ze strony pacjentów, ze strony lekarzy. Dlatego w tej sprawie konsultujemy się ze wszystkimi środowiskami – zapewnił.

– Mogę powiedzieć, że otrzymałem pozytywne odpowiedzi w tym zakresie zarówno ze strony Ministra Zdrowia, jak i Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. I deklarację podjęcia nowelizacji. Osobiście powiem, że widziałbym potrzebę pilnej nowelizacji, bo nie ma na co czekać. Myślę, że raport „Mapa źródeł danych medycznych w Polsce” także udowadnia potencjał danych, który powinniśmy wykorzystać już teraz – dodał.

Prezes podkreślił, że celem podjętych rozmów i współpracy z resortami (przede wszystkim z resortem zdrowia) ma być wypracowanie takich rozwiązań, które jednocześnie pozwolą wykorzystać potencjał tych danych, ale też zapewnią najwyższe potrzebne gwarancje dla pacjentów, przede wszystkim uniemożliwiające ich identyfikację.

– Jestem przekonany, że jesteśmy w stanie to osiągnąć na poziomie legislacyjnym. Mam nadzieję, że jest to kwestia najpóźniej tego roku, ażeby powstała już konkretna inicjatywa legislacyjna – poinformował Mirosław Wróblewski.

Art. 26 ust. 4 ustawy o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta w obecnym brzmieniu stanowi, że dokumentacja medyczna może być udostępniona także szkole wyższej lub instytutowi badawczemu do wykorzystania w celach naukowych, bez ujawniania nazwiska i innych danych umożliwiających identyfikację osoby, której dokumentacja dotyczy.

Danych pacjentów nie odczytają przypadkowe osobyW Ministerstwie Zdrowia pracują nad nowelizacją ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej, wycofało się jednak ze zmian dotyczących dostępu do danych osobowych pacjentów.

Raport „Mapa źródeł danych medycznych w Polsce” został przygotowany przez Naukową Fundację Polpharmy oraz AI One Health. Autorzy postawili sobie za cel odpowiedź na pytania: jakimi danymi medycznymi realnie dysponuje polski system ochrony zdrowia i w jakich warunkach mogą one wspierać pacjentów, lekarzy, naukę i politykę zdrowotną.

W opracowaniu między innymi zidentyfikowano kluczowe typy danych oraz opisano strukturę ich gromadzenia, zarządzania i udostępniania. Według autorów opracowanie pokazuje, że mimo rosnącej ilości danych medycznych, ich potencjał pozostaje w dużej mierze niewykorzystany z powodu fragmentaryczności systemu, braku interoperacyjności oraz niejednoznacznych ram prawnych.

– Z jednej strony chcieliśmy zrobić swego rodzaju „zdjęcie” aktualnej rzeczywistości – tego, jak obecnie wygląda sytuacja z danymi medycznymi w Polsce; dokonać inwentaryzacji tego, co już mamy, co stanowi nasz fundament. Z drugiej strony chcieliśmy w tym raporcie podać pewne wskazówki dla ekosystemu nauka – biznes – administracja publiczna, które mogą spowodować, że zbiory danych medycznych które są w tej chwili fragmentaryczne i szczątkowe, mogą stać się jednym, zintegrowanym systemem o wysokiej jakości, który będzie wspierał polską naukę, polskich lekarzy, farmaceutów i polskich pacjentów – mówił Krzysztof Kurowski, wiceprezes Naukowej Fundacji Polpharmy.

– Przede wszystkim powinniśmy wyjść z tego marazmu posiadania danych, do maksymalnego wykorzystania ich potencjału – postulowała Aneta Sieradzka, prezeska fundacji AI One Health.

Wyjaśniłą, że naszą bolączką jest silosowość danych.

– W Polsce nagromadziliśmy bardzo o dużo danych medycznych. Należałoby się skupić na trzech filarach, które muszą działać równolegle: filar technologiczny, legislacyjny, ale tu dodałabym jeszcze jeden – organizacyjny, który też jest bardzo ważny. Patrząc z perspektywy filara technologicznego, to tutaj bolączką w Polsce jest brak interoperacyjności systemów. Ta interoperacyjność oznacza, że różne systemy powinny się ze sobą „rozmawiać”. Dzisiaj polskie dane medyczne bardzo słabo się ze sobą komunikują – wyjaśniła.

W wydarzeniu uczestniczyli też Grzegorz Wrona i Jarosław Protasiewicz – specjaliści zaangażowani w prace nad nowoczesnym wykorzystaniem danych medycznych w Polsce.

Przeczytaj także: „Raportowanie niech się stanie, a nie pozorne oszczędzanie”.