Finanse to nie wszystko. Zacznijmy od strategii

Prof. Maciej Banach, przewodniczący Think-Tanku „Innowacje dla Zdrowia”, podczas debaty eksperckiej, która odbyła się 24 lutego podsumował najważniejsze wątki w kontekście kryzysu polskiego systemu ochrony zdrowia.

Aktualna sytuacja polskiego SOZ

Kluczowym problemem jest chroniczne niedofinansowanie sektora publicznego. Polska na ochronę zdrowia w 2025 r. przeznaczyła 6,8 proc. PKB, co przy unijnej średniej na poziomie 8–9 proc. generuje roczną lukę finansową rzędu 45 mld zł. Aby dojść do 7 proc. PKB w 2030 r. nakłady musiałyby rosnąć realnie o 6-7 proc. rocznie. 

Po drugie – lawinowy wzrost kosztów pracy. Dynamika wzrostu wynagrodzeń sięgająca 10–12 proc. znacząco przewyższa tempo wzrostu PKB, które oscyluje wokół 3–4 proc. W dłuższej perspektywie taki rozdźwięk jest bardzo trudny do utrzymania. 

Po trzecie – finansowanie Narodowego Funduszu Zdrowia, które rośnie znacznie wolniej niż wydatki płacowe. Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia pochłonie dodatkowe 12 mld zł do 2028 r.

Kolejnym problemem jest kończący się strumień środków unijnych, w tym funduszy z KPO. W latach 2027–2030 do polskiego systemu ochorny zdrowia wpłynie o 4 mld zł mniej z funduszy UE. 

– Szacowany deficyt kapitałowy szpitali w tym okresie to nawet na około 25 miliardów złotych. Będzie on szczególnie dotkliwy dla placówek, które wymagają stałych inwestycji w infrastrukturę, sprzęt i modernizację – wskazał prof. Banach. 

Do tego dochodzi kwestia długów i zobowiązań placówek medycznych. Łączne zobowiązania sięgają około 20 miliardów złotych, z czego 6 miliardów to zobowiązania wymagalne.

– Mówimy o problemie, o którym dyskutuje się od lat, ale który nadal nie doczekał się systemowego rozwiązania. I tu pozwolę sobie na osobistą uwagę: czasem kluczowe są decyzje – nie tylko środki finansowe – przyznał profesor.

Istotnym elementem są także drogie terapie i nowoczesne technologie medyczne, w tym programy lekowe, których koszty sięgają kilku miliardów złotych rocznie.

Wreszcie – demografia.

– Starzenie się społeczeństwa wpływa na system w dwojaki sposób. Z jednej strony maleje liczba osób aktywnych zawodowo, odprowadzających składki. Dlatego obecnie mamy system hybrydowo-składkowy, który będzie się pogłębiał. Z drugiej – rośnie liczba pacjentów z wielochorobowością, co istotnie zwiększa koszty świadczeń zdrowotnych. Szacuje się, że w najbliższych latach trzeba będzie przeznaczyć dodatkowe 10 mld zł na opiekę nad tymi pacjentami – mówił prof. Banach.

Kryzys ma charakter wielowymiarowy

– Dziś w Polsce zbyt często odpowiadamy na problemy systemowe działaniami, które są jedynie „łatkami”, a nie realnymi rozwiązaniami. W ochronie zdrowia zaczynamy od narzędzi, zamiast od diagnozy – powiedziała uczestnicząca w debacie ekonomistka Anna Gołębicka z Centrum im. Adama Smitha.

– Powinniśmy zadać sobie pytanie, z jakiego punktu startujemy, jakie mamy problemy i skąd one się biorą, jak wygląda nasza mapa potrzeb zdrowotnych, gdzie są luki i deficyty? Dopiero kolejnym krokiem powinno być określenie, dla kogo projektujemy system – mówiła Gołębicka.

Następnie należy wspólnie wypracować rozwiązanie, nazwać je, uzgodnić z wszystkimi stronami i konsekwentnie wdrażać.

– Tymczasem mam wrażenie, że funkcjonujemy w modelu „jury i ofiary” - wszyscy zastanawiamy się co zrobić, żeby system był lepszy, a pacjent albo jest jego ofiarą, albo recenzuje. A przecież lekarzy w Polsce jest około 150 tysięcy, a obywateli około 37 milionów. To pokazuje skalę proporcji i odpowiedzialności. Ochrona zdrowia nie jest wyłącznie zadaniem państwa - to wspólna odpowiedzialność pacjentów, lekarzy, pielęgniarek i całego społeczeństwa – powiedziała Gołębicka.

Zmiana koncentracji 

Dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dziekan Centrum Kształcenia Podyplomowego, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego w Warszawie podkreśliła, że fundamentalną funkcją jest profilaktyka. To ona w największym stopniu decyduje o długofalowych efektach zdrowotnych i stabilności systemu. Istotne jest także rozwinięcie funkcji opiekuńczych i dbałość o dobrostan pacjenta, gdyż „efekty zdrowotne trzeba utrwalać”.

– To trochę jak z infrastrukturą drogową – można zbudować autostrady, ale jeśli nie będziemy ich regularnie remontować, przestaną wspierać rozwój społeczno-gospodarczy. System ochrony zdrowia działa podobnie: samo „naprawienie” pacjenta nie wystarczy, potrzebna jest ciągłość opieki i podtrzymywanie efektów leczenia. Tymczasem dziś koncentrujemy się głównie na medycynie naprawczej. Mechanizmy finansowania i taryfikacji premiują leczenie pacjentów w zaawansowanych stadiach choroby. Najwięcej pieniędzy i najlepszą wycenę mamy przy wysokospecjalistycznych procedurach – powiedziała Gałązka-Sobotka.

Zdaniem dr Marii Libury z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie w kwestii finansowania ochrony zdrowia należy mówić o systematycznym zwiększaniu środków – nie do poziomu 7 proc. PKB, lecz co najmniej 9 proc. PKB.

– Nawet taki poziom pozostawałby poniżej średniej unijnej, a więc byłby jedynie absolutnym minimum, od którego należałoby rozpocząć odbudowę systemu – zaznaczyła dr Libura.

Sama wysokość nakładów to za mało.

– Musimy zmienić sposób finansowania ochrony zdrowia. Obecny model opiera się na opodatkowaniu pracy – staje się anachroniczny w gospodarce, która dynamicznie się automatyzuje. Coraz większą rolę odgrywają algorytmy, sztuczna inteligencja i kapitał, a coraz mniejszą tradycyjnie rozumiana praca ludzka – tłumaczyła eksperta.

W jej ocenie, nie można dłużej finansować systemu wyłącznie z obciążeń nakładanych na dochody z pracy osób fizycznych. W finansowanie ochrony zdrowia muszą zostać włączone również dochody kapitałowe. A to oznacza konieczność radykalnej przebudowy obecnego mechanizmu poboru składki.

Brak spójnej wizji 

– Ciężko jest dyskutować o finansowaniu ochrony zdrowia i proponowaniu konkretnych nakładów, jeśli nie wiemy, jakie cele chcemy osiągnąć. Być może społeczeństwo uważa, że wydajemy wystarczająco i osiągamy wystarczająco. Podejmowane w ostatnim czasie decyzje polityczne na to by wskazywały – nie ma woli i chęci, żeby wydawać więcej na ochronę zdrowia – powiedział Krzysztof Zdobylak, ekspert do spraw transformacji systemu ochrony zdrowia.

– Musimy patrzeć nie tylko na finanse, ale także na efektywność tego systemu, bo nie można mieć żadnej wątpliwości, że z obecnego systemu, biorąc pod uwagę nakłady kadrowe i zasoby infrastrukturalne, powinniśmy osiągnąć zdecydowanie więcej – wskazał ekspert.

Podkreślił również, że w polskim systemie „nie ma kompetencji do zarządzania zmianą, nie mówiąc już o wspieraniu jej jakąkolwiek komunikacją i analizą danych”.

– Nasz system stał się systemem składkowo-podatkowym i nie jesteśmy w stanie nim zarządzać – nie ma żadnej wizji i celu – stwierdził Zdobylak.

W debacie „Kryzys finansowy w polskim systemie ochrony zdrowia” wzięli udział również:

• Joanna Szyman, Neo Hospital,
• prof. Krystian Wita, konsultant wojewódzki w dziedzienie kardiologii,
• Krzysztof Kopeć, Krajowi Producenci Leków,
• prof. Jerzy Hausner, przewodniczący Rady Programowej Open Eyes Economy Summit,
• prof. Piotr Rutkowski, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego,
• dr Jarosław Bułka, Główny Miejski Strateg ds. Informatyzacji Gminy Miejskiej Kraków ,
• dr Michał Sutkowski, Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce,
• gen. prof. Grzegorz Gielerak, Dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego.

Lekarze wspierają zarządzającychPrezydium Naczelnej Rady Lekarskiej popiera dyrektorów i samorządowców. Chodzi o zaplanowany na 3 marca protest organizowany przez Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych i Związek Powiatów Polskich.

Przeczytaj także: „Stan (nie)płatności za programy lekowe”, „Zasady funkcjonowania ochrony zdrowia trzeba ułożyć od nowa ”