Klimat przeciw diabetologii

Fale upałów stanowią coraz poważniejsze wyzwanie dla ratownictwa i medycyny diabetologicznej. Wysoka temperatura nie tylko zaburza kontrolę glikemii, ale również destabilizuje działanie leków oraz wyrobów medycznych. W czasie postępującego ocieplenia klimatu edukacja pacjentów i zabezpieczenie łańcucha chłodniczego stają się ważną częścią terapii.

Ekstremalne temperatury coraz częściej zagrażają zdrowiu mieszkańców Europy. O ile wysokie wartości na termometrach odbijają się na kondycji osób młodych i zdrowych, o tyle dla chorujących przewlekle stanowią bezpośrednie zagrożenie życia.

Eksperci w najnowszym raporcie „Lancet Countdown Europe 2026”¹ niemal na całym kontynencie odnotowuje się wzrost liczby zgonów przypisywanych ekspozycji na upały – w samym 2024 r. szacowano ją na około 62 tysiące. Zwiększa się nie tylko średnia temperatura, ale i częstotliwość występowania niebezpiecznych fal gorąca.

W latach 2015–2024 liczba dobowych ostrzeżeń zdrowotnych dotyczących ekstremalnych upałów w Europie wzrosła o 318 proc. w porównaniu z okresem 1991–2000 (z jednego dobowego ostrzeżenia rocznie do średnio 4,3). Wskazuje to na gwałtowne wydłużanie się okresów o najwyższym ryzyku śmiertelności.

Wpływ wysokiej temperatury na organizm i insulinoterapię

Wzrasta również wskaźnik powikłań u pacjentów diabetologicznych. Metaanaliza „Impact of short-term exposure to extreme temperatures on diabetes mellitus morbidity and mortality? A systematic review and meta-analysis”² przeprowadzona przez X. Songa i współpracowników (opublikowana na łamach „Environmental Science and Pollution Research”) wykazała, że krótkotrwała ekspozycja na ekstremalne temperatury wiąże się ze wzrostem śmiertelności z powodu cukrzycy o 13,9 proc. oraz ze zwiększeniem zachorowalności o 1,2 proc.

Upał oddziałuje na proces leczenia dwotorowo – poprzez zaburzenia fizjologiczne oraz niszczenie infrastruktury terapeutycznej:

• Fizjologia organizmu: Wysoka temperatura nasila wydzielanie potu i zmienia przepływ krwi w naczyniach podskórnych. W połączeniu z odwodnieniem zmiany te obciążają układ krążenia oraz modyfikują wrażliwość tkanek na insulinę i tempo jej wchłaniania.
• Właściwości farmakologiczne leków: Insulina jest hormonem białkowym podatnym na denaturację pod wpływem ciepła. Przed otwarciem wymaga przechowywania w warunkach chłodniczych, a po rozpakowaniu musi zostać zużyta w ciągu czterech tygodni. Narażenie jej na temperaturę przekraczającą 30 st. C prowadzi do nieodwracalnej utraty właściwości leczniczych.
• Trwałość wyrobów medycznych: Nadmierna potliwość skóry u pacjentów korzystających z ciągłego podawania leku (np. za pomocą pompy insulinowej w cukrzycy typu 1) osłabia przyczepność sensorów glikemii oraz wkłuć.
  

Wyższe ryzyko hipoglikemii u seniorów

Jak wskazali autorzy opracowania „Diabetes in a warming world”³ opublikowanego w czasopiśmie „The Lancet Diabetes & Endocrinology”, niekorzystne warunki pogodowe i niestabilność łańcucha chłodniczego bezpośrednio obniżają skuteczność terapii. Badania przeprowadzone w USA oraz na Tajwanie dowiodły, że wyższe temperatury wiążą się z podwyższonym ryzykiem hipoglikemii u starszych pacjentów przymujących insulinę – niezależnie od typu schorzenia.

Osoby w podeszłym wieku są szczególnie narażone na skutki ekstremalnych upałów ze względu na upośledzone mechanizmy termoregulacji, obecność chorób współistniejących oraz wchodzenie w interakcje z innymi stosowanymi lekiem farmaceutykami.

Wyzwania dla systemu ochrony zdrowia

Choć dotychczasowe analizy relacji między upałami a cukrzycą opierają się głównie na badaniach obserwacyjnych i wymagają dalszego uwzględnienia różnic płciowych czy zależności czasowych, wnioski dla praktyki klinicznej są jednoznaczne. W warunkach stałego wzrostu zachorowań na cukrzycę oraz postępujących zmian klimatycznych konieczne są natychmiastowe działania edukacyjne. Pacjenci muszą być precyzyjnie instruowani w zakresie zasad bezpiecznego przechowywania insuliny oraz monitorowania glikemii podczas gorących miesięcy.

Przypisy:

1. www.lancetcountdown.org/2026.
2. www.link.springer.com/14568-0.
3. www.id.elsevier.com/252900217.

Upały są obciążeniem dla sercaEkspozycja na wysokie temperatury nie tylko zwiększa ryzyko wyczerpania i udaru cieplnego, ale stanowi też poważne zagrożenie dla układu krążenia. Zmusza go do intensywniejszej pracy, co podnosi ryzyko zawałów, arytmii (nieregularnego bicia serca) oraz niewydolności mięśnia sercowego.

Przeczytaj także: „Nagły skok temperatury to realne ryzyko dla zdrowia”, „Leki i słońce to może być kiepskie połączenie” i „Upały grożą odwodnieniem nie tylko seniorom”.