Leki OTC z kodeiną pod niespecjalnym nadzorem

Produkty OTC (ang. Over-The-Counter) to leki dostępne bez recepty, przeznaczone do samoleczenia lekkich dolegliwości, takich jak przeziębienie, ból, problemy trawienne czy alergie. Wśród nich są preparaty zawierające kodeinę. Stosowana zgodnie z przeznaczeniem medycznym działa przeciwbólowo i przeciwkaszlowo.

– Niestety bywa również nadużywana, co stanowi realne zagrożenie zdrowotne. Kodeina jest substancją opioidową, której niewłaściwe stosowanie wiąże się z ryzykiem uzależnienia, nadużywania oraz ciężkich działań niepożądanych, w tym depresji oddechowej – podkreślił główny inspektor farmaceutyczny Łukasz Pietrzak.

Ryzyko toksyczności opiatowej

W organizmie substancja częściowo przekształca się w morfinę. Szybkość tego procesu różni się między ludźmi. U osób z tzw. ultraszybkim metabolizmem – szczególnie u dzieci – po przyjęciu standardowych dawek kodeiny mogą powstawać wyższe niż oczekiwane stężenia morfiny we krwi, co zwiększa ryzyko objawów toksyczności opioidowej.

Łukasz Pietrzak, komentując prowokację dziennikarską TVN z wyemitowanego w lutym materiału, w którym 16-latka kupowała w aptekach bez kontroli wieku leki zawierające kodeinę, wskazał, że problem nie wynika z braku prawa, lecz z jego niewystarczającego egzekwowania.

Prawo jest, ale niewystarczająco egzekwowane

W 2017 roku wprowadzono ograniczenia w jednorazowej sprzedaży leków zawierających kodeinę. Limity w praktyce sprowadzają się do tego, że pacjent podczas pojedynczej transakcji może kupić nie więcej niż jedno opakowanie leku.

Ponadto produkty OTC zawierające tę substancję są dostępne wyłącznie w aptekach i punktach aptecznych. Nie można ich kupić na stacji benzynowej ani w markecie. Ma to gwarantować nadzór personelu fachowego nad ich wydawaniem.

Łukasz Pietrzak przypomniał przepisy art. 71a Prawa farmaceutycznego, wskazujące jasno, że zgodnie z prawem nie wolno wydać bez recepty osobie niepełnoletniej leku zawierającego kodeinę.

– Farmaceuta lub technik farmaceutyczny musi odmówić wydania takiego leku osobie poniżej 18. roku życia. Nie powinien go wydać również wtedy, gdy uzna, że lek może zostać użyty w celach pozamedycznych albo może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia – wskazał.

Natomiast wydając lek osobie dorosłej, powinien poinformować pacjenta, że produkt zawiera substancję psychoaktywną, przekazać informacje o dawkowaniu i wyjaśnić możliwe zagrożenia oraz działania niepożądane.

Za naruszenie przepisów przewidziane są sankcje

Łukasz Pietrzak dodał, że za naruszenie tych obowiązków przewidziane są sankcje finansowe wynikające z art. 129e ustawy Prawo farmaceutyczne – nawet do 500 tys. zł. Przy ustalaniu wysokości kary brane są pod uwagę m.in. czas trwania naruszenia, jego skala, okoliczności sprawy oraz to, czy podobne naruszenia zdarzały się wcześniej.

Według danych Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego w Polsce rocznie sprzedaje się około 10 mln opakowań leków zawierających kodeinę. Na rynku są dostępne także preparaty wieloskładnikowe, w których kodeina kojarzona jest z paracetamolem. W sytuacjach ich nadużywania równie istotnym zagrożeniem jest ryzyko zatrucia paracetamolem.

Przeczytaj także: „Zmiany w mózgu u uzależnionych nastolatków – przyczyna czy skutek?”, „Młody człowiek uzależnia się szybciej”, „Nielegalny handel lekami zaczyna się od legalnej recepty”.