Profilaktyka i edukacja – przełom w podejściu do zdrowia

Wprowadzenie w Senacie w 2025 r. Roku Edukacji i Profilaktyki Zdrowotnej spełniło swoją funkcję – prewencją zainteresowali się nie tylko medycy, ale także decydenci i społeczeństwo. Dbanie o zdrowy styl życia staje się wreszcie priorytetem, o czym świadczy to, że tematem profilaktyki zdrowotnej w tym roku zajmie się Sejm.

• W Senacie RP 15 stycznia odbyła się konferencja na zakończenie obchodów Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki „Zadbajmy o dobrostan – podsumowanie”
• Obecna podczas uroczystości minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda podkreśliła, że dzięki działaniom Senatu w obszarze profilaktyki przestaliśmy działać doraźnie „od akcji do akcji”, ale prewencja staje się nawykiem społeczeństwa. – Zdrowie jest już dzisiaj naszym dobrem powszechnym – podkreśliła
• Minister edukacji Barbara Nowacka zaznaczyła, że wszyscy potrzebujemy edukacji w obszarze zdrowia. – Dla każdego myślącego człowieka jest oczywiste, że zdrowe społeczeństwo to społeczeństwo silniejsze i bezpieczniejsze – mówiła
• W trakcie debaty eksperckiej wielokrotnie podkreślano, że działania w obszarze profilkatyki się nie kończą, będą kontynuowane w 2026 r. w Sejmie, który ustanowił ten rok „Rokiem Profilaktyki Zdrowotnej”
• – Edukacja zdrowotna i profilaktyka nie są dodatkiem do systemu ochrony zdrowia, są jego fundamentem – podkreśliła wicemarszałek Sejmu RP Monika Wielichowska obiecując współpracę z Senatem, Ministerstwem Zdrowia i innymi resortami.

„Menedżer Zdrowia” poprosił o podsumowanie roku senackich działań: pomysłodawczynię projektu przewodniczącą senackiej Komisji Zdrowia, senator Beatę Małecką Liberę, lekarzy, członków Rady Programowej prof. Piotra Rutkowskiego, kierownika Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, pełnomocnika dyrektora ds. Narodowej Strategii Onkologicznej i Badań Klinicznych z NIO PIB w Warszawie oraz prof. Henryka Skarżyńskiego, dyrektora Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu, Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach a także osobę szczególnie zaangażowaną w działania na rzecz edukacji dr n. med. Agnieszkę Gorgoń-Komor.

To był fantastyczny rok dla zdrowia

– Przez cały rok głośno mówiliśmy o ogromnej wartości jaką jest zdrowie, o potrzebie badań profilaktycznych i edukacji w tym obszarze. Tylko 40 proc. Polaków wykonuje badania profilaktyczne. Społeczeństwo nie zdaje sobie sprawy, jak ważny dla naszego zdrowia jest styl życia jaki wybieramy. Zapomina, że prawie 60 proc. czynników decydujących o naszym zdrowiu zależy od nas. Edukowaliśmy, że czasami należy zwolnić tempo życia, a czasami wybrać większą aktywność, jak ważna jest zdrowa dieta i sen – wskazała Beata Małecka-Libera.

Jak podkreśliła dalej senator, oprócz działań edukacyjnych, pracowano także nad nowymi rozwiązaniami systemowymi, organizacyjnymi, oraz legislacyjnymi. Zapewniła także, że wszystkie wypracowane rekomendacje i wnioski przekazane zostaną do realizacji do Ministerstwa Zdrowia. – W ciągu tego roku powołane zostały specjalne zespoły robocze, dzięki którym będzie można dokonać zmian systemowych czy też organizacyjnych. Zespół, który zajmował się profilaktyką trzeciorzędną, czyli adherencją, będzie pracował dalej, niezależnie od zakończonych przez nas prac – powiedziała przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia.

– Bardzo się cieszymy, że od Senatu przejmuje pałeczkę Sejm, który ogłosił rok 2026 Rokiem Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki. Tak naprawdę rok, to zdecydowanie za mało, żeby odpowiednio wyedukować społeczeństwo, które –jak wynika z moich doświadczeń – jest ogromnie zainteresowanie tematem. Większość osób, z którymi spotykaliśmy się w czasie naszych konferencji regionalnych przychodziła do nas dziękując za przekazywanie konkretnej wiedzy, która realnie przekłada się na ich życiowe wybory i dobrostan – dodała.

Zaznaczyła także, że podczas konferencji podsumowującej Rok Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki zdrowotnej obecni są m.in. przedstawiciele kuratoriów oświaty, inspekcja sanitarna, rzecznik praw pacjenta. –  To nasi rzecznicy, którzy będą nadal propagować temat prewencji w społeczeństwie. Tamat edukacji zdrowotnej trzeba bowiem nadal kontynuować i wciąż wzmacniać – podkreśliła Beata Małecka-Libera.

Profilaktykę musimy robić, a nie tylko o niej gadać– W obszarze profilaktyki mamy jeszcze wiele do zrobienia. Oprócz rozmów, konferencji i debat musimy realnie zacząć wykonywać badania i wcześniej się diagnozować. Chciałabym, żeby programy zdrowotne były realizowane nie na poziomie 30–35 proc., jak jest dotychczas, ale przynajmniej 70–80 proc. – stwierdziła senator, przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia Beata Małecka-Libera. 

Do kwestii tych odniosły się obecne podczas uroczystości: minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda oraz minister edukacji Barbara Nowacka. 

– Dzięki działaniom Senatu w obszarze profilaktyki przestaliśmy działać doraźnie „od akcji do akcji”, ale prewencja staje się nawykiem społeczeństwa. Zdrowie jest już dzisiaj naszym dobrem powszechnym – podkreśliła szefowa resortu zdrowia

Minister edukacji dodała z kolei, że wszyscy potrzebujemy edukacji w obszarze zdrowia. – Dla każdego myślącego człowieka jest oczywiste, że zdrowe społeczeństwo to społeczeństwo silniejsze i bezpieczniejsze – mówiła.

Po raz pierwszy najwyższy organ w państwie pokazał, że przywiązuje wagę do profilaktyki

Prof. Henryk Skarżyński zaznaczył w rozmowie z „Menedżerem Zdrowia,” że lekarze o profilaktyce mówili od dawna, ale dopiero senackie działania nagłośniły odpowiednio jej ogromną rolę w ochronie zdrowia.

– Ustanowienie ubiegłego roku rokiem profilaktyki w zdrowiu było znaczącym krokiem. Chyba po raz pierwszy uzyskaliśmy informację, że najwyższy organ w państwie przykłada do prewencji istotne znaczenie. My jako lekarze i inni pracownicy w zawodach medycznych stawialiśmy na ten obszar już od dość dawna. Ja mogę mówić o ponad dwudziestopięcioletniej konkretnej działalności w zakresie specjalności jakie reprezentuję czyli otorynolaryngologii, audiologii, foniatrii i rehabilitacji w zakresie narządu słuchu. Ale myślę, że w wielu obszarach, w różnych specjalnościach dokonało się mnóstwo istotnych zmian w zakresie profilaktyki. Potrzebny był impuls, żeby podnieść rolę prewencji, spojrzeć na nią wspólnie i przebić się z tą wiedzą zarówno do części środowiska medycznego jak i do społeczeństwa – powiedział prof. Skarżyński.

Przełomowy rok: szczepienia przeciwko HPV, nowe badania diagnostyczne, włączenie do onkoprewencji POZ

Prof. Piotr Rutkowski podkreślił, że to ogromnie ważne, że parlament zaangażował się w profilaktykę, a Sejm będzie kontynuował prace w tym obszarze.

– Po pierwsze położono nacisk na profilaktykę pierwotną, czyli działania związane ze zdrowym stylem życia. W onkologii, oprócz palenia tytoniu, ruchu, zdrowego żywienia ważne są także szczepienia przeciwko HPV. Widzimy postęp w zakresie immunizacji – ostatni szczepiony rocznik przekroczył 40 proc. zaszczepionych. To bardzo pozytywny trend. Druga rzecz, która wspiera działania profilaktyczne to otwarcie Narodowego Portalu Onkologicznego. W jednym miejscu jest możliwość zapisania się na badania profilaktyczne właściwie bez kolejek – wskazał onkolog.

Jako kolejne działanie w obszarze onkoprewencji wymienił także wprowadzenie nowych sposobów profilaktyki, takich jak test HPV HR i biopsję na podłożu płynnym dla kobiet w diagnostyce w kierunku raka szyjki macicy.

Prof. Rutkowski podkreślił także ogromne znaczenie nacisku Senatu na program Moje Zdrowie, który obejmuje również działania profilaktyczne takie jak możliwość wykonania testu FIT w kierunku nowotworu jelta grubego. – Polskie Towarzystwo Onkologiczne spotkało się w Senacie w celu przedyskutowania tego, jakie można kroki podjąć w kierunku zwiększenia zgłaszalności kobiet na mammografię. Przygotowaliśmy ponad dziesięciopunktowy plan, który będzie w tym roku wdrażany. Ministerstwo Zdrowia również bardzo pozytywnie podeszło do tego pomysłu. Chcemy m.in. w działania profilaktyczne zaangażować lekarzy POZ i medycynę pracy – powiedział prof. Piotr Rutkowski.

Profilaktyka raka piersi – jak pokonać bariery systemowe?Polska jest jednym z trzech krajów Unii Europejskiej o najwyższej umieralności na raka piersi. Możemy skutecznie obniżyć śmiertelność, przekonując pacjentki do wykonywania mammografii, organizując wsparcie systemowe w obszarze prewencji i badań przesiewowych ze strony lekarzy POZ oraz medycyny pracy. Polskie Towarzystwo Onkologiczne przedstawiło wnioski z najnowszego raportu dotyczącego profilaktyki raka piersi w Polsce.

Decydenci stawiają nie tylko na medycynę naprawczą, ale także profilaktykę

Dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia zaznaczyła, że rok 2025 był zwieńczeniem działań Senatu w kierunku edukacji zdrowotnej dla dzieci i młodzieży w roku 2024.

– W ubiegłym roku przeprowadziliśmy mnóstwo regionalnych akcji zdrowotnych skierowanych do dzieci i rodzin, takich jak np. w Bielsku Białej akcje: „Zarażamy zdrowiem” czy „Moda na zdrowie”. Zrobiliśmy wszystko, żeby uwrażliwić decydentów na znaczenie profilaktyki w naszym życiu, żeby strumień pieniędzy publicznych szedł nie tylko na medycynę naprawczą, ale przede wszystkim na profilaktykę. Uświadamialiśmy, że to po prostu się opłaca. Edukowaliśmy także obywateli, żeby korzystali z profilaktyki jak najwcześniej, żeby wykryć choroby w początkowym stadium, kiedy można je skutecznie i szybciej wyleczyć – mówiła przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia.

– Senat kończy rok profilaktyki ale na szczęście ten niezwykle ważny temat przejmuje od nas Sejm, który będzie kontynuował promowanie profilaktyki. Bardzo nas cieszy ścisła współpraca z MZ, której efektem było wprowadzenie programu Moje Zdrowie – mówiła.

Jak podkreśliła, nadal poważnym problemem jest ciągły brak pieniędzy na ochronę zdrowia, 7 proc. PKB to jeden z najmniejszych nakładów w Europie. – Pomimo tego mamy nowoczesną medycynę. Weszła centralna e-rejestracja, która powinna się okazać remedium na kolejki. Myślę, że pokłosiem naszych działań powinno być to, żeby rozwinęło się e-zdrowie, w którym powinna znaleźc się cała historia leczenia pacjenta, także podjęte działania profilaktyczne na etapie powiadamiania i alertów zdrowotnych w IKP. Tutaj będziemy pracować z e-zdrowiem. Ten proces na pewno da konkretne efekty – wskazała dr Agnieszka Gorgoń-Komor.

Innowacja na receptę? To może się udać ►W kardiologii od dawna wykorzystuje się rozwiązania cyfrowe – między innymi transmisję EKG z karetek pogotowia czy telemonitoring pacjentów z ciężką niewydolnością serca. Dzięki temu chorzy nie muszą narażać się na dodatkowe infekcje, a lekarze mogą szybciej reagować. Zdaniem ekspertów kolejnym etapem powinno być ustawowe wprowadzenie terapii cyfrowych.

Profilaktyka staje się priorytetem dla Sejmu

Podczas konferencji podkreślano wielokrotnie, że działania w kierunku profilaktyki zdrowotnej należy rozbudowywać. Dlatego ustanowienie przez Sejm roku 2026 rokiem profilaktyki przyjęto z uznaniem. Wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska zaznaczyła, że „Rok Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki" w Senacie pokazał, jak ogromny potencjał drzemie w mądrym i odpowiedzialnym mówieniu o zdrowiu. Pokazał też, że dobrostan społeczeństwa to pojęcie znacznie szersze niż tylko brak choroby. To poczucie bezpieczeństwa, sprawczości i zaufania do instytucji publicznych. 

– Jestem przekonana, że dzięki naszym wspólnym działaniom rok 2026 dołączy do roku 2025 i w Polsce stanie się realnym przełomem w podejściu do zdrowia, symbolem odpowiedzialności i nowoczesnego myślenia o bezpieczeństwie pacjenta – podsumowała Monika Wielichowska.