Restrukturyzacja SPZOZ-ów – uchwała Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym 14 maja uznał, że Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej nie ma posiada zdolności  restrukturyzacyjnej. W praktyce oznacza to, że SPZOZ nie może skorzystać z sądowego postępowania restrukturyzacyjnego w oparciu o ustawę – Prawo restrukturyzacyjne.

Spór wokół możliwości restrukturyzacyjnych SPZOZ-ów

Uchwała SN została podjęta w odpowiedzi na pytanie prawne skierowane przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie. Chodziło o jednoznacznie wskazanie, czy Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej posiada zdolność restrukturyzacyjną. Podstawą było zażalenie jednego z dostawców dotyczącego uchylenia skutków obwieszczenia w postępowaniu o zatwierdzenie układu szpitala SPZOZ z wierzycielami. 

Wierzyciel argumentował, że skutki tego obwieszczenia prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli, a postępowanie pozostaje w sprzeczności z prawem z powodu braku zdolności restrukturyzacyjnej dłużnika.

Publiczny ZOZ stwierdził jednak, że taką zdolność posiada. I wobec niego jako dłużnika nie zostały ujawnione okoliczności, o których mowa w art. 226a ust. 2 ustawy z 15 maja 2025 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1428). To znaczy – przepis ten ustanawia 10-letni zakaz ponownego korzystania z uproszczonego trybu postępowania o zatwierdzenie układu (z obwieszczeniem). Dłużnik nie może dokonać obwieszczenia o dniu układowym, jeśli w ciągu ostatnich 10 lat już to robił lub jeśli w tym czasie umorzono jego postępowanie restrukturyzacyjne. 

Sąd Rejonowy powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 11 maja 2005 r. i nie podzielił poglądu, zgodnie z którym SPZOZ nie może mieć zdolności restrukturyzacyjnej, gdyż nie ma zdolności upadłościowej. Zatem rzeszowski sąd oddalił wniosek wierzyciela o uchylenie skutków obwieszczenia, o którym mowa w art. 226a) prawa restrukturyzacyjnego.

Wierzyciel złożył zażalenie na to postanowienie, zarzucając m.in. błędną wykładnię ustawy przez prowadzenie wobec dłużnika postępowania restrukturyzacyjnego bez podstawy prawnej.

Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie wyraził wątpliwość, czy SPZOZ ma zdolność restrukturyzacyjną.

Zmiana podejścia do restrukturyzacji SPZOZ

Ze względu na skalę zadłużenia polskich szpitali, problem ten wykracza poza lokalny kontekst. Interpretacja przepisów prawa, czy SPZOZ-y z mogą korzystać z przepisów prawa restrukturyzacyjnego, jest jednak różna – w przypadku Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Kole i Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Ustrzykach Dolnych sądy zgodziły się na restrukturyzację w trybie ustawy Prawo restrukturyzacyjne. W przypadku placówki w Lesku, Sąd Rejonowy w Rzeszowie miał wątpliwości, czy publiczne zakłady opieki zdrowotnej mogą być objęte tego typu postępowaniem. Dlatego skierował pytanie do SN. 

Pracodawcy i związkowcy od miesięcy zabiegają o przyjęcie przepisów mających jednoznacznie określić, że publiczne zakłady opieki zdrowotnej nie mogą być restrukturyzowane według takich samych zasad co firmy.

We wrześniu 2025 r. Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich, przedstawiając podczas posiedzenia plenarnego RDS projekt zmian w przepisach, tłumaczył, że jest on odpowiedzią na sytuację, w której niektóre samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej wykorzystują przepisy Prawa restukturyzacyjnego do niewywiązywania się z płatności za dostarczone towary i usługi. Podkreślił także ryzyko utraty zaufania kontrahentów i obywateli do samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej [w związku z restrukturyzacją – red.]. Pisaliśmy o tym w tekście: Szpital to nie firma.

Z danych Związku Powiatów Polskich z 2025 r. wynika, że szpitale powiatowe zmagają się z ponad 9 mld zł zadłużeniem. Ogólem poziom zadłużenia wszystkich szpitali w Polsce to ok. 25 mld zł.

Od września 2025 r. w oparciu o reformę i restrukturyzację szpitali obowiązują przepisy, które pozwalają SPZOZ-om na wdrażanie programów naprawczych (nie dłuższych niż 3-letnie) oraz ułatwiają łączenie takich placówek (konsolidację). Zadłużone szpitale (głównie powiatowe) zobowiązane są do wdrożenia planów naprawczych, co może obejmować redukcję kosztów operacyjnych. Przepisy zakładają, że sporządzenie programu naprawczego poprzedzać mają analizy: efektywności funkcjonowania i zarządzania, ekonomiczne, jakościowe, operacyjne, działalności leczniczej oraz działalności poszczególnych komórek organizacyjnych. 

Jednak wyrok Sądu Najwyższego wskazujący, że Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej nie ma pełnej zdolności restrukturyzacyjnej w rozumieniu prawa upadłościowego, zmienia podejście do procesu oddłużania.

Jak restrukturyzują SPZOZ?W „Menedżerze Zdrowia” publikujemy analizę dotyczącą sądowych restrukturyzacji samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej – na przykładzie sanacji w Kole i układu w Ustrzykach Dolnych