Niezgodność między objawami a poziomem białka tau w chorobie Alzheimera
U niektórych osób z chorobą Alzheimera proces otępienny postępuje błyskawicznie, inni zachowują sprawność poznawczą dłużej niż sugerowałby to dostępne dane kliniczne. Kluczem do zrozumienia tych różnic może być tzw. niezgodność tau-kliniczna (tau-clinical mismatch), czyli dysproporcja między nasileniem objawów a faktycznym obciążeniem mózgu białkiem tau.
Nawet w grupie pacjentów z potwierdzoną obecnością złogów amyloidu (Aβ+), obraz kliniczny choroby Alzheimera bywa zaskakująco różnorodny. Najnowsze badanie kohortowe, obejmujące dane blisko 900 pacjentów, wykazuje, że za „zbyt ciężkimi” objawami często kryją się dodatkowe, niewidoczne na pierwszy rzut oka białka.
Badacze przeanalizowali dane z dwóch dużych ośrodków (ADNI oraz Penn-ADRC), włączając do badania pacjentów z dodatnim statusem amyloidowym, znaną oceną kliniczną w skali CDR-SB oraz pomiarem białka tau (metodą PET lub p-tau217 we krwi). Uczestników podzielono na trzy grupy w oparciu o relację objawów do patologii:
- Klasyczną (objawy adekwatne do poziomu tau - canonical).
- Odporną (objawy lżejsze niż oczekiwano – resilient).
- Podatną (objawy cięższe niż oczekiwano – vulnerable).
Analiza wykazała, że pacjenci z grupy „podatnej” – czyli ci, u których demencja była bardziej zaawansowana, niż wynikałoby to z samej ilości białka tau – znacznie częściej byli obciążeni współistniejącymi patologiami. Badania obrazowe i płynu mózgowo-rdzeniowego ujawniły u nich obecność białka TDP-43 (związanego z innym typem zwyrodnienia) oraz alfa-synukleiny (charakterystycznej dla otępienia z ciałami Lewy’ego).
Konsekwencje kliniczne tego zjawiska są znaczące. Grupy te prezentowały skrajnie odmienne trajektorie choroby. Pacjenci „podatni” doświadczali znacznie szybszego pogorszenia funkcji poznawczych. Z kolei grupa „odporna” charakteryzowała się wolniejszym tempem spadku sprawności intelektualnej, wykazując biologiczną niewrażliwość na działanie choroby.
Wnioski te mają bezpośrednie przełożenie na erę nowych terapii modyfikujących przebieg choroby Alzheimera (leki anty-amyloidowe). Model oceny „niezgodności tau-klinicznej” może stać się cennym narzędziem prognostycznym przebiegu choroby. Pozwala on zidentyfikować pacjentów, u których „czysty” wariant choroby Alzheimera jest maskowany lub napędzany przez inne procesy neurozwyrodnieniowe. U takich chorych standardowe leczenie może okazać się mniej skuteczne, a szybka progresja objawów nie musi oznaczać niepowodzenia terapii, lecz wynikać z obecności dodatkowych patologii.
