Osoczowe p-tau217 w prognozowaniu ryzyka otępienia
Choć osoczowe stężenie fosforylowanego białka tau 217 (p-tau217) jest uznanym markerem wczesnych zmian neuropatologicznych w chorobie Alzheimera, jego przydatność w określaniu ryzyka rozwoju otępienia wymagała potwierdzenia w długoterminowych obserwacjach.
Opublikowane w „JAMA” opracowanie przybliża najnowsze doniesienia na temat roli tego biomarkera w prognozowaniu tempa regresu poznawczego wśród osób bez objawów klinicznych otępienia.
Do analizy posłużyły dane z sześciu projektów obserwacyjnych i badań klinicznych prowadzonych w Ameryce Północnej, Japonii i Australii (lata 2004–2025). Kohorta liczyła 2684 uczestników, wyjściowo bez deficytów poznawczych o medianie wieku 69,6 roku (63 proc. kobiet). Jako główne kryterium oceny przyjęto czas do wystąpienia upośledzenia poznawczego, zdefiniowanego jako łagodne zaburzenia poznawcze, otępienie lub pogorszenie stanu w skali CDR do wartości równej bądź wyższej niż 0,5 w dwóch kolejnych badaniach. Zmiany sprawności badano za pomocą testu PACC przy medianie obserwacji wynoszącej 5,4 roku.
W trakcie obserwacji odnotowano 478 przypadków progresji klinicznej otępienia. Wyniki jednoznacznie wskazują, że każdy wzrost wyjściowego stężenia p-tau217 o jedno odchylenie standardowe zwiększał ryzyko zaburzeń poznawczych o 38 proc. (HR 1,38; 95 proc. CI 1,30–1,46). Związek ten pozostał istotny również po skorygowaniu modelu o poziom obciążenia beta-amyloidem w neuroobrazowaniu (HR 1,32). U osób z wysokim (1,1–2,4 SD) oraz bardzo wysokim (powyżej 2,5 SD) stężeniem tego biomarkera bezwzględne 5-letnie ryzyko progresji wyniosło odpowiednio 24 proc. i 38 proc. – co stanowi drastyczny wzrost w porównaniu z populacyjnym ryzykiem bazowym dla tej grupy wiekowej, szacowanym standardowo na poziomie 5–8 proc. Wysoki poziom p-tau217 korelował też z szybszym rocznym regresem w skali PACC – spadek o 0,07 jednostki rocznie w porównaniu z poprawą o 0,03 w grupie o niskim stężeniu białka.
