Dostęp do leków w niestabilnym środowisku. Europa powinna wydawać więcej?

Jeśli popatrzymy, jak firmy teraz wprowadzają swojej leki i produkty na rynek, to widzimy, że rejestrują je w USA, a z powodu cen referencyjnych chcą rejestrować je właśnie tam, gdzie ceny najwyższe – powiedział dr Joseph Saba, ekspert w dziedzinie polityki lekowej, pracował m.in. dla WHO. – Chcą rejestrować w USA i tam sprzedawać. Nie poświęcą USA, żeby sprzedawać gdzie indziej – dodał.

Dr Joseph Saba był uczestnikiem drugiego dnia konferencji Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy. Jest on ekspertem w dziedzinie międzynarodowej polityki lekowej. Rozgłos przyniosła mu praca przy ustanowieniu pierwszego na świecie programu dostępu do leków antyretrowirusowych w ramach inicjatywy UNAIDS. Program zapewnił pacjentom dostęp do leków o krytycznym znaczeniu w szczytowym okresie rozwoju epidemii HIV/AIDS, a także dał początek nowej generacji rozwiązań w zakresie dostępu do leczenia w krajach o średnio-niskich dochodach.

W rozmowie z dr. n. med. Włodzimierzem Kubiakiem, dr Saba odniósł się do tych do tych doświadczeń, wskazując na zmiany geopolityczne, które wpłynęły na to, jak dziś patrzymy na kwestię dostępności do leków. W jego ocenie jeszcze w latach 90. i na początku XXI wieku patrzyliśmy na to globalnie i myśleliśmy o zapewnieniu dostępu do leków wszystkim krajom.

– Potem zaczęła się zmiana w myśleniu. Byś może wskazałbym pandemię COVID-19 jako punkt zwrotny – powiedział. Wskazał, że dziś kraje mają podejście bardziej indywidualistyczne, co widać było na przy dystrybucji szczepionek przeciwko Covid-19. Przy uzyskiwaniu dostępu do nich obowiązywała zasada „kto pierwszy, ten lepszy”.

Wpływ polityki Donalda Trumpa na światowy rynek leków

Duża część rozmowy ekspertów dotyczyła wpływu, jak na rynek leków, światową branżę farmaceutyczną, a tym samym – na dostępność leków dla pacjentów – ma polityka prezydenta USA, Donalda Trumpa.

Czy groźba nakładanie ceł na leki może wpłynąć na ich ceny w Europie i USA? Dr Joseph Saba przyznał, że jest to temat coraz szerszej dyskusji, a firmy farmaceutyczne mają świadomość potencjalnych konsekwencji. W jego ocenie taka polityka USA jest pokłosiem wspomnianej wcześniej zmiany, którą obserwowaliśmy w czasie pandemii. Wtedy upowszechniło się podejście „me first”.

Ekspert przypomniał, że firmy farmaceutyczne rejestrują swoje produkty w USA, a z powodu cen referencyjnych chcą robić to właśnie tam, gdzie te ceny są najwyższe. Nie chcą się „wyrywać” i rejestrować w innych lokalizacjach. – Chcą rejestrować w USA i tam sprzedawać. Nie poświęcą USA, żeby sprzedawać gdzie indziej. To się w długiej perspektywie czasowej nie sprawdzi – powiedział.

Rozmowa poniżej, pod wideo dalsza część tekstu.

Polityka lekowa Europy

Dr Kubiak przypomniał, że polityka lekowa Europy wygląda inaczej. Mamy różne agencje HTA, państwa przyglądają się sobie. Polska na przykład dąży do tego, żeby mieć u siebie jak najniższe ceny. Niemcy też zaczynają przechodzić do ograniczania kosztów, chociaż wcześniej była tam większa swoboda kształtowania cen.

Według dr. Saby takie podejście jest skutkiem tego, że rządom kończą się pieniądze, a koszty ochrony zdrowia rosną, ponieważ populacja zwiększa się i starzeje. – Średnia długość życia wydłuża się, a więc wydatki na zdrowie rosną. A najłatwiej osiągnąć oszczędności poprzez redukcję cen leków. Dużo łatwiej jest obciąć ceny leków niż obniżyć koszty w szpitalach – powiedział.

Zwrócił też uwagę, że koszty leków w ogólnej puli wydatków na zdrowie ponoszonych przez państwa stanowią mniejszość. – Większość jest gdzie indziej. A nikt nie chce dotykać tej większość, ponieważ jest politycznie wrażliwa – powiedział. Oszczędności na lekach dotyczą firm farmaceutycznych, a więc z punktu widzenia rządów jest to temat bezpieczny. – Każdy polityk pójdzie w tę stronę – stwierdził.

"Powinniśy płacić uczciwą część kosztów"

W trakcie rozmowy dr Kubiak zadał kontrowersyjne – jak sam określił – pytanie. – Czy to jest sprawiedliwe, że wiele państw europejskich tak naprawdę wyciska te firmy farmaceutyczne trochę tak cytryny, chcąc płacić dużo mniej niż w USA? Czy to jest uzasadnione? Bo w mojej opinii, mając również doświadczenie w zapewnieniu dostępu do leków w krajach o niskich i średnich dochodach, myślę, że my powinniśmy płacić uczciwą część kosztów – powiedział.

Tezę o tym, że Europa powinna przeznaczać większe środki na leki, dr Kubiak i dr Saba poparli tym, że nasz kontynent nie jest rynkiem wschodzącym. Jest to dobrze ugruntowany rynek, który powinien mieć swój wkład w innowacje (które są możliwe dzięki temu, że firmy farmaceutyczne inwestują w nie środki pozyskiwane na rynku takim jak USA). Dr Kubiak wyjaśniał, że pieniądze, które firmy zarabiają w Europie powinny być inwestowane również w Europie. Dzięki temu moglibyśmy budować swoją konkurencyjność wobec USA i Chin.

– Jeśli przedsiębiorcy zobaczą, że są duże możliwości, że można założyć spółkę, że można tutaj zarobić, to pojawi się konkurencja. Pojawią się nowi gracze. Będą rozwijane nowe rodzaje leczenia, nowe produkty, nowe terapie. Myślę, że jest to bardzo ważna dyskusja, w którą stronę chcemy iść w Europie z innowacjami – powiedział Kubiak. I dodał: – Czy chcemy zostawić to USA i Chinom? Wówczas będziemy tylko konsumentem i będziemy coraz bardziej wyciskać te ceny. Ale na dłuższą metę to jest skazane na niepowodzenie.

Rozmowa dr. Kubiaka i dr. Saby odbyła się pod hasłem „Dostęp do leków w niestabilnym środowisku – rozszerzające się strefy wojenne i niepewność w polityce zdrowotnej”. Konferencja Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy zorganozowana przez wydawnictwo Termedia odbyła się w dniach 27-28 maja w Warszawie.

Dr Joseph Saba – lekarz chorób zakaźnych, jest lekarzem pracującym na pierwszej linii dostępu do opieki zdrowotnej od wczesnych dni pandemii HIV/AIDS. Pracował w Światowej Organizacji Zdrowia i Programie Narodów Zjednoczonych do spraw AIDS, gdzie kierował globalnymi badaniami nad zapobieganiem przenoszeniu HIV/AIDS z matki na dziecko i ustanowił pierwszy program dostępu do leków antyretrowirusowych w krajach o niskich i średnich dochodach.

Kieruje Axios International, firmą zajmującą się dostępem do opieki zdrowotnej, którą współtworzył i która opracowała programy mające na celu poprawę dostępu pacjentów do opieki zdrowotnej w ponad 100 krajach. W wyniku jego przełomowej pracy w dziedzinie dostępu do opieki zdrowotnej, Joseph został uznany za jednego ze 100 najlepszych Liderów Opieki Zdrowotnej 2023 przez „Forbes Middle East”. Jest autorem bestsellera księgarni Amazon „A World Undivided - A Quest For Better Healthcare Beyond Geopolitics”, a jego badania ukazały się drukiem w ponad 40 artykułach w najważniejszych, recenzowanych czasopismach naukowych.

Dr n. med Włodzimierz Kubiak – spędził ponad 25 lat w przemyśle farmaceutycznym, zarządzając spółkami Johnson & Johnson w Polsce, Europie, Stanach Zjednoczonych, Afryce i Ameryce Łacińskiej. Aktualnie jest niezależnym konsultantem działającym w branży farmaceutycznej, sprzętu medycznego, ochrony zdrowia, a także FMCG. Jest doradcą funduszy inwestujących w start-upy z branży medycznej, a także ekspertem Wirtualnego Instytutu Badawczego Łukasiewicz Port oraz Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości. Ukończył medycynę na Akademii Medycznej w Poznaniu, jest specjalistą w zakresie zdrowia publicznego. Doktoryzował się na Akademii Medycznej w Gdańsku