Europa traci pozycję w globalnych badaniach nad szczepionkami
W latach 2018–2023 udział naszego kontynentu w światowych badaniach klinicznych szczepionek spadł z 17 proc. do zaledwie 8 proc. Eksperci ostrzegają, że utrzymanie tego trendu może przełożyć się na ograniczenie zdolności do szybkiego reagowania na przyszłe zagrożenia epidemiczne oraz osłabienie strategicznej autonomii regionu.
Opublikowany raport „Vaccines Europe Pipeline Review 2025” wskazuje na wyraźne osłabienie pozycji Europy w globalnym wyścigu innowacji szczepionkowych.
Badania nad szczepionkami eliminującymi białe plamy
Zgodnie z danymi zawartymi w raporcie w rozwoju klinicznym znajduje się obecnie 91 kandydatów – w tym 86 szczepionek profilaktycznych, 3 przeciwciała monoklonalne (mAb) oraz 2 szczepionki terapeutyczne. Co istotne, aż 41 proc. projektów dotyczy chorób, przeciwko którym nie istnieją obecnie żadne zarejestrowane szczepionki, takich jak EBV, CMV, chlamydia, HIV czy norowirus.
Pozostałe 59 proc. stanowią rozwinięcia istniejących rozwiązań – m.in. szczepionki skojarzone oraz preparaty o rozszerzonych wskazaniach populacyjnych.
Szczególnie dynamiczny rozwój dotyczy chorób układu oddechowego – aż 68 kandydatów (około 75 proc. wszystkich projektów) koncentruje się na patogenach przenoszonych drogą kropelkową.
Najczęściej rozwijane wskazania to:
- grypa sezonowa – 13 kandydatów,
- grypa pandemiczna – 8,
- pneumokoki – 8,
- COVID-19 – 7,
- RSV – 6.
Wyraźnie dominuje technologia mRNA, która stanowi podstawę 48 projektów. Jednocześnie rozwijane są także platformy wielowalentne oraz nowe podejścia technologiczne.
Szczepienia ważnym elementem zdrowia publicznego
Raport zwraca uwagę na rosnące znaczenie immunizacji w populacji dorosłej – aż 77 kandydatów testowanych jest w grupach dorosłych i senioralnych. To odzwierciedlenie coraz silniejszego podejścia obejmującego szczepienia na każdym etapie życia.
– Spadek udziału Europy w globalnych badaniach klinicznych szczepionek to sygnał ostrzegawczy dla całego systemu ochrony zdrowia. Jeśli chcemy utrzymać zdolność do szybkiej reakcji na przyszłe zagrożenia epidemiczne, konieczne jest wzmocnienie ekosystemu innowacji: od stabilnego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego po inwestycje w badania kliniczne i nowoczesne platformy technologiczne. Szczepienia pozostają jednym z najefektywniejszych narzędzi zdrowia publicznego, dlatego ich rozwój powinien być traktowany jako priorytet strategiczny – podkreśla Michał Byliniak, dyrektor generalny Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.
Potrzeba decyzji prawnych i politycznych
Przypomnijmy, że w ciągu ostatnich 50 lat szczepienia pozwoliły uratować 154 miliony osób, w tym 101 milionów niemowląt – co odpowiada sześciu uratowanym osobom na minutę. Immunizacja ogranicza również ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych po infekcjach oraz stanowi istotne narzędzie w walce z antybiotykoopornością. Według danych WHO skuteczniejsze wykorzystanie szczepień mogłoby zapobiegać nawet 515 tysiącom zgonów rocznie związanych z AMR.
Odwrócenie niekorzystnego trendu w Europie wymaga zwiększenia przewidywalności regulacyjnej, inwestycji w infrastrukturę badawczą, usprawnienia procesów oceny technologii medycznych oraz wzmocnienia atrakcyjności regionu jako miejsca prowadzenia badań klinicznych.
Przeczytaj także: „Szczepienia w gabinetach POZ powinny być prostsze” i „Szczepienia przeciwko HPV obowiązkowe dla nastolatków”.
