Od cukrzycy do długowieczności

Najnowszy przegląd badań potwierdził, że lek ten może być obiecującym kandydatem na preparat wspierający zdrowe starzenie.

Artykuł przeglądowy „Metformin at the convergence of aging and longevity”¹ (opublikowany w czasopiśmie „Aging”) przygotowali naukowcy z Hamad Bin Khalifa University w Katarze.

Badacze przeanalizowali wyniki eksperymentów komórkowych, badań na zwierzętach, obserwacji populacyjnych oraz prób klinicznych, aby kompleksowo ocenić biologiczne działanie środka.

Metformina – wpływ na starzenie komórkowe

Metformina to jeden z najczęściej przepisywanych leków przeciwcukrzycowych. Obniża stężenie glukozy we krwi m.in. poprzez ograniczenie jej syntezy w wątrobie oraz zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę. Opublikowana praca stanowi kolejne szerokie podsumowanie dowodów na to, że lek wpływa na szereg procesów komórkowych i metabolicznych wykraczających poza samą kontrolę glikemii.
Autorzy przeanalizowali wpływ metforminy na 12 cech charakterystycznych dla starzenia organizmu, takich jak dysfunkcje mitochondriów, przewlekły stan zapalny, starzenie komórkowe, zmiany epigenetyczne, zaburzenia autofagii czy nieprawidłowe wykrywanie składników odżywczych.

Aktywacja komórkowego czujnika energii

Jednym z głównych punktów uchwytu metforminy jest AMPK – enzym pełniąc rolę komórkowego czujnika energii. Gdy jej zasoby spadają, AMPK hamuje kosztochłonne procesy (np. syntezę białek czy wzrost komórki), a zarazem aktywuje mechanizmy pozyskiwania energii i usuwania komórkowych uszkodzeń.
Metformina aktywuje AMPK m.in. poprzez oddziaływanie na mitochondria. Prowadzi to do dalszych kaskad sygnałowych, w tym do wyciszenia aktywności białka mTOR, które pobudza wzrost komórkowy. Jednocześnie lek nasila autofagię – proces rozkładu i usuwania zużytych elementów komórki. Mechanizm ten jest niezbędny do utrzymania komórek w dobrej kondycji, jednak z wiekiem jego wydajność istotnie spada.

Spowolnienie zegara epigenetycznego

Liczne dowody wskazują również na wpływ metforminy na regulację epigenetyczną, czyli mechanizmy decydujące o aktywności genów bez zmiany samej sekwencji DNA. Z biegiem lat procesy te ulegają zaburzeniom, co przyspiesza starzenie organizmu. Metformina ogranicza nieprawidłową metylację DNA, wpływa na modyfikacje białek histonowych oraz reguluje niekodujące RNA. W części badań z udziałem ludzi jej stosowanie wiązało się ze spowolnieniem wzrostu tzw. wieku epigenetycznego.

Eksperci z Kataru zastrzegli jednak, że obniżenie wskaźników wieku biologicznego w laboratorium nie musi przekładać się na dłuższe życie czy zachowanie sprawności całego organizmu.

Znaczenie flory jelitowej

Istotnym obszarem działania metforminy jest także mikrobiom jelitowy. Po podaniu doustnym lek osiąga wysokie stężenia w przewodzie pokarmowym, zmieniając skład flory bakteryjnej. Stymuluje między innymi produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które wykazują działanie przeciwzapalne, poprawiają wrażliwość na insulinę oraz wzmacniają barierę jelitową.

Wyniki na modelach zwierzęcych i wątpliwości u ludzi

Najbardziej jednoznaczne rezultaty uzyskano dotąd na modelach zwierzęcych – metformina wydłużała życie nicieni oraz myszy, a u samców makaków krabożernych redukowała tkankowe wskaźniki starzenia.

Ocena skuteczności u ludzi pozostaje trudniejsza. Badania obserwacyjne wskazywały, że pacjenci z cukrzycą przyjmujący metforminę rzadziej zapadają na niektóre choroby wieku podeszłego i wykazują niższą śmiertelność, jednak nie wszystkie te obserwacje udało się powtórzyć w kolejnych próbach. Ponadto większość danych dotyczy osób z istniejącymi zaburzeniami metabolicznymi. Nie ma pewności, czy lek spowalnia samo starzenie, czy po prostu łagodzi skutki zdrowotne cukrzycy.

Wyzwania, dawkowanie i potencjalne ryzyka

Nadal nie określono optymalnej dawki metforminy w prewencji przeciwstarzeniowej, wieku rozpoczęcia terapii ani czasu jej trwania. Nie wiadomo też, czy korzyści byłyby jednakowe niezależnie od płci, wieku i stanu zdrowia. Warto pamiętać, że preparat nie jest obojętny dla organizmu – długotrwałe przyjmowanie może prowadzić do niedoborów witaminy B12, a bardzo rzadkim, lecz groźnym powikłaniem pozostaje kwasica mleczanowa.

Mimo tych ograniczeń badacze podkreślają, że metformina pozostaje jednym z najbardziej obiecujących kandydatów w badaniach nad długowiecznością.

– Łącząc dane kliniczne, molekularne i populacyjne, metformina może okazać się lekiem, który na nowo zdefiniuje granice zdrowego starzenia – podsumowali autorzy.

Eksperci przypomnieli, że żaden lek nie powinien być stosowany bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Przypis: 

1. www.aging-us.com/206407.

Słodki smak, gorzkie konsekwencjeNiskokaloryczne i bezkaloryczne substancje słodzące uchodzą za zdrowszą alternatywę dla tradycyjnego cukru. Chętnie sięgają po nie osoby odchudzające się, chorzy na cukrzycę i ci, którzy starają się ograniczyć kaloryczność diety. Okazuje się jednak, że ich wysokie spożycie może wiązać się z szybszym spadkiem pamięci i innych funkcji poznawczych.

Przeczytaj także: „Kłujący problem” i „Słodki ból”.