Wejście smoka, wyjście poszkodowanego

W ostatnich 30 latach uwikłani w polityczne afery i konflikty ze środowiskiem szefowie resortu zdrowia mieli zwykle krótszy polityczny żywot niż rządy, w których zasiadali. Niemal nie było w III RP gabinetu, w którym nie wystąpiłyby kłopoty z tym urzędem.

Zwłaszcza odkąd w drugiej połowie lat 90. zaczęto reformować system ochrony zdrowia, szefowie wspomnianego ministerstwa często popadali w tarapaty, a ich misja kończyła się zazwyczaj przed upływem kadencji całej rady ministrów.

Pacjent zero: Akcja Wyborcza Solidarność

W rządzie Jerzego Buzka (1997–2001 r.) było aż trzech ministrów zdrowia.

Pierwszy – Wojciech Maksymowicz – wziął na siebie wprowadzenie z początkiem 1999 r. reformy zmieniającej strukturę finansowania medycyny z budżetowej na ubezpieczeniowo-budżetową i powołującej kasy chorych. Dotrwał tylko do wiosny tamtego r.

Zastąpiła go Franciszka Cegielska, która została pierwszą osobą na tym stanowisku niebędącą lekarzem.

Cegielska, posłanka AWS i była prezydent Gdyni, została przytłoczona skutkami bardzo źle przyjętych w społeczeństwie zmian, wprowadzonych bez znaczącej części rozporządzeń. Sama ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w pierwszym r. jej obowiązywania była nowelizowana średnio raz na miesiąc. Podczas kierowania ministerstwem Cegielska ciężko zachorowała i zmarła jesienią 2000 r. (warto dodać, że pełniąc ten sam urząd, odszedł także śmiertelnie chory Ryszard Żochowski, kierujący resortem w latach 1993–1997 r. w rządach Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Polskiego Stronnictwa Ludowego, który przygotował wcześniejsze podwaliny pod kasy chorych).

Spuściznę po Cegielskiej przejął lekarz i poseł AWS Grzegorz Opala, który dotrwał na stanowisku do końca kadencji Buzka i upadku AWS.

Recepta na niekonstytucyjność

Po wyborach w 2001 r., wygranych przez SLD, funkcję tę objął Mariusz Łapiński, wcześniej osobisty lekarz rodziny premiera Leszka Millera. Jego największym dokonaniem było zdemontowanie odziedziczonej po poprzednikach struktury opartej na kasach chorych i wprowadzenie w ich miejsce scentralizowanego Narodowego Funduszu Zdrowia. Łapiński stał się jednak bohaterem szeregu skandali polityczno-medialnych, a przeforsowana przez niego ustawa o NFZ została uznana za niekonstytucyjną przez Trybunał Konstytucyjny. Został przez premiera Millera odwołany na początku 2003 r., gdy bez zgody szefa rządu podpisał porozumienie ze związkowcami. Zastąpił go Marek Balicki, lekarz i były poseł Unii Demokratycznej, a także wiceminister za czasów Hanny Suchockiej, wówczas już senator SLD-UP (był m.in. kandydatem lewicy na prezydenta Warszawy w 2002 r.). To on przygotował i przeprowadził przez parlament nową ustawę o NFZ.

Balicki podał się jednak do dymisji już po trzech miesiącach, nie akceptując decyzji Millera o powołaniu na prezesa NFZ Aleksandra Naumana, wcześniej zausznika Łapińskiego w ministerstwie. Kilka miesięcy później Nauman musiał opuścić to stanowisko po ujawnieniu przez „Rzeczpospolitą” korupcyjnych praktyk w resorcie za czasów jego urzędowania. Balickiego zastąpił lekarz Leszek Sikorski, który dotrwał do końca istnienia gabinetu Millera. Natomiast następca Naumana w NFZ, Maciej Tokarczyk, popełnił samobójstwo.

Gdy wiosną 2004 r. powstał prezydencki rząd Marka Belki, w gmachu przy Miodowej doszło do kolejnej karuzeli personalnej. Najpierw w pierwszym gabinecie Belki, który nie uzyskał w Sejmie wotum zaufania, ministrem został lekarz Wojciech Rudnicki. Okazał się on człowiekiem schorowanym, więc w kolejnym rozdaniu (które otrzymało już wotum) zastąpił go finansista Marian Czakański. Ten jednak szybko ustąpił i jeszcze latem 2004 r. na ministerialną funkcję wrócił Marek Balicki, który tym razem dotrwał do wyborów w 2005 r.

Przekopane kariery

W rządach Prawa i Sprawiedliwości, zarówno gdy premierem był Kazimierz Marcinkiewicz, jak i za czasów Jarosława Kaczyńskiego, resortem kierował prof. Zbigniew Religa. Dotrwał co prawda na stanowisku do przedterminowych wyborów w 2007 r., mimo potężnych napięć – m.in. trwającego kilka tygodni pod KPRM latem 2007 r. protestu pielęgniarek (tzw. białego miasteczka) – ale w trakcie urzędowania śmiertelnie zachorował i zmarł dwa lata później.

W pierwszym gabinecie Donalda Tuska przez całą pierwszą kadencję koalicji Platformy Obywatelskiej i PSL (2007–2011 r.) tekę ministra dzierżyła Ewa Kopacz. Jako szefowa tego resortu pojechała w 2010 r. do Moskwy nadzorować sekcje zwłok ofiar katastrofy smoleńskiej. Spadło na nią polityczne odium pomyłek przy identyfikacji oraz zamiany ciał w trumnach. Zapamiętano też wypowiedziane przez nią w Sejmie słowa, że teren katastrofy został wnikliwie przekopany w poszukiwaniu szczątków, co okazało się potem nieprawdą.

Gdy po kolejnych wyborach w 2011 r. Kopacz została marszałkiem Sejmu, fotel ministra objął Bartosz Arłukowicz, lekarz i wcześniejszy polityk SLD. Przetrwał wprawdzie na stanowisku do końca urzędowania Tuska, a także pozostał na nim w powstałym jesienią 2014 r. gabinecie Ewy Kopacz, ale zyskał wizerunek człowieka unikającego rozwiązywania nabrzmiewających i wybuchających cyklicznie konfliktów. Został zdymisjonowany przez panią premier w czerwcu 2015 r. jako jedna z osób nagranych przez kelnerów w ramach tzw. afery podsłuchowej.

Na kilkumiesięczny czas do wyborów zastąpił go dawny współpracownik Religi, prof. Marian Zembala, który jesienią 2015 r. zdobył mandat poselski z list PO. W 2022 r. został znaleziony martwy we własnym domu – śledczy uznali, że doszło do samobójstwa.

Stan ostrego dyżuru

Po zwycięstwie PiS w 2015 r. w pierwszym rządzie Beaty Szydło ministrem zdrowia został Konstanty Radziwiłł, były prezes Naczelnej Izby Lekarskiej. Nie potrafił on rozwiązać konfliktu z lekarzami-rezydentami i po rekonstrukcji oraz powstaniu rządu Mateusza Morawieckiego w styczniu 2018 r. został wymieniony na Łukasza Szumowskiego, wcześniejszego wiceministra nauki. Szumowski po wybuchu pandemii w 2020 r. został obarczony odpowiedzialnością za nieprzygotowanie systemu na COVID-19, za wątpliwe zakupy sprzętowe oraz za uzyskiwanie przez rodzinne firmy grantów z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.

Na kolejnego szefa resortu mianowano ówczesnego prezesa Narodowego Fundusz Zdrowia, ekonomistę Adama Niedzielskiego. To na niego przypadł najtrudniejszy okres pandemii. Początkowo spokojnie przekazywane informacje zyskały mu uznanie mediów, jednak Polska przypłaciła ten kryzys jednym z najwyższych w Europie wskaźników tzw. nadmiarowych zgonów. Niedzielski nie dotrwał na stanowisku do wyborów, ponieważ latem 2023 r., podczas sporu z medykami krytykującymi go za restrykcje dotyczące recept na leki psychotropowe, ujawnił nazwisko jednego z lekarzy, który sam zapisał sobie takie preparaty. Wybuchł skandal, w wyniku którego minister podał się do dymisji.

W końcówce kadencji zastąpiła go posłanka PiS Katarzyna Sójka, zaś w dwutygodniowym rządzie Morawieckiego, wyłonionym po wyborach w 2023 r., urzędem kierowała Ewa Krajewska, wcześniejsza główna inspektor farmaceutyczna.

Kwarantanna od polityki

Zanim w grudniu 2023 r. powstał gabinet Donalda Tuska, popierany przez koalicję Koalicji Obywatelskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego, Lewicy i Polski 2050, długo szukano odpowiedniego kandydata. W końcu na czele resortu stanęła Izabela Leszczyna, posłanka i wiceprzewodnicząca PO, która jednak wcześniej nie miała związków z medycyną – była jedynie wiceministrem finansów.

Obarczana odpowiedzialnością za pogarszający się stan finansowy ochrony zdrowia, została w lipcu 2025 r. wymieniona w ramach dużej rekonstrukcji na menedżerkę Jolantę Sobierańską-Grendę. Premier Tusk zarządził wówczas, że ministerstwo zostanie wyjęte spod wpływów politycznych, w efekcie czego ze stanowisk wiceministrów musiały odejść wszystkie osoby powiązane z partiami koalicji rządzącej.

Jednak już po roku, po wybuchu afery wokół zarobków lekarzy i Szpitala Południowego w Warszawie, Sobierańska-Grenda musi mierzyć się z poważnymi kryzysami wizerunkowymi i organizacyjnymi.