Łagodzenie bólu porodowego

Czym jest – zgodnie z nowymi przepisami – prawo do łagodzenia bólu porodowego?

Rozporządzenie ministra zdrowia z 23 października 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej opublikowano 6 listopada – jest w nim sporo o łagodzeniu bólu porodowego.

W „Menedżerze Zdrowia” wyjaśniamy zagadnienie.

Kobieta rodząca ma prawo do łagodzenia bólu porodowego.
Podmiot leczniczy prowadzący szpital zapewnia kobiecie rodzącej dostęp co najmniej do jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu z metod, o których mowa w ustawie.
Kobiecie rodzącej przyjmowanej do podmiotu leczniczego udzielającego świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej w celu porodu przekazuje się, w sposób dla niej zrozumiały, informację o przebiegu porodu, metodach łagodzenia bólu porodowego i ich dostępności w tym podmiocie. Ustalenia w zakresie postępowania mającego na celu łagodzenie bólu porodowego u kobiety rodzącej osoba sprawująca opiekę odnotowuje w dokumentacji medycznej.
Osoby sprawujące opiekę nad kobietą rodzącą uzgadniają z nią sposób postępowania mającego na celu łagodzenie bólu porodowego, z uwzględnieniem stanu klinicznego oraz gradacji metod dostępnych i stosowanych w tym podmiocie, oraz zapewniają kobiecie rodzącej wsparcie w ich zastosowaniu, uwzględniając jej zdanie w tym zakresie.
W podmiocie leczniczym udzielającym świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej realizującym opiekę nad kobietą rodzącą opracowuje się, w formie pisemnej, tryb postępowania w łagodzeniu bólu porodowego i metody łagodzenia bólu porodowego dostępne w tym podmiocie. Dostępne metody łagodzenia bólu porodowego podmiot leczniczy udzielający świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej publikuje na swojej stronie internetowej i aktualizuje nie rzadziej niż raz w roku.
Tryb postępowania w łagodzeniu bólu porodowego akceptuje kierownik podmiotu leczniczego prowadzącego szpital, a jeśli kierownik nie jest lekarzem – jego zastępca do spraw medycznych.
Osoby wykonujące zawód medyczny udzielające świadczeń zdrowotnych odpowiednio na bloku porodowym, oddziale położniczym, oddziale neonatologicznym, oddziale anestezjologii lub oddziale anestezjologii i intensywnej terapii zapoznają się z trybem postępowania w łagodzeniu bólu porodowego i potwierdzają zapoznanie się podpisem.
Łagodzenie bólu porodowego obejmuje metody niefarmakologiczne i farmakologiczne.
Metody niefarmakologiczne łagodzenia bólu porodowego obejmują w szczególności:

utrzymanie aktywności fizycznej kobiety rodzącej i przyjmowanie pozycji zmniejszających odczucia bólowe, w tym spacer, kołysanie się, przyjmowanie pozycji kucznej lub pozycji wertykalnych z wykorzystaniem sprzętów pomocniczych, w szczególności takich jak gumowa piłka, worek sako, drabinki, materac, sznury porodowe, krzesło porodowe,
techniki oddechowe i ćwiczenia relaksacyjne,
metody fizjoterapeutyczne, w tym masaż relaksacyjny, ciepłe lub zimne okłady w okolicach odczuwania bólu, przezskórną stymulację nerwów (Transcuteneous Electrical Nerve Stimulation – TENS),
immersję wodną,
akupunkturę,
akupresurę.

Metody niefarmakologiczne łagodzenia bólu porodowego są stosowane przez położną odpowiedzialną za prowadzenie porodu lub przez osobę bliską, a w porodzie nieprzebiegającym fizjologicznie – przez położną z pomocą osoby bliskiej po poinformowaniu lekarza położnika. Dobór metody jest uzgadniany z kobietą rodzącą.
Zakres i częstość monitorowania stanu ogólnego i czynności życiowych rodzącej oraz płodu w czasie stosowania metod niefarmakologicznych łagodzenia bólu porodowego powinny uwzględniać aktualny stan kliniczny kobiety rodzącej.
Metody farmakologiczne łagodzenia bólu porodowego obejmują:

analgezję wziewną,
stosowanie dożylne opioidów,
analgezję regionalną i miejscową.

Zastosowanie w łagodzeniu bólu porodowego analgezji wziewnej wymaga dodatkowego monitorowania stanu ogólnego i czynności życiowych kobiety rodzącej i płodu, w sposób określony w ust. 38, a w szczególnych przypadkach – wdrożenia dodatkowych metod monitorowania stanu płodu.
Zastosowanie w łagodzeniu bólu porodowego produktów leczniczych z grupy opioidów wymaga dodatkowego monitorowania stanu kobiety rodzącej i płodu w sposób określony w ust. 38. Ze względu na możliwą zwiększoną szybkość rozwierania szyjki macicy, a tym samym skrócenie trwania pierwszego okresu porodu oraz sedację kobiety rodzącej i możliwość wystąpienia bezdechu, należy uwzględnić aktywne prowadzenie porodu, częstszą kontrolę rozwarcia szyjki macicy i ciągłe monitorowanie KTG oraz poziomu sedacji kobiety rodzącej, a także rozpoznanie i leczenie bezdechu.
Zastosowanie w łagodzeniu bólu porodowego produktów leczniczych z grupy opioidów wymaga zapewnienia pompy infuzyjnej z możliwością podaży bolusowej przez kobietę rodzącą.
Analgezja regionalna obejmuje:

analgezję zewnątrzoponową,
połączoną analgezję podpajęczynówkową i zewnątrzoponową,
analgezję podpajęczynówkową.

Analgezja miejscowa obejmuje blokadę nerwu sromowego.
Świadczenia zdrowotne w zakresie analgezji regionalnej kobiety rodzącej są udzielane w warunkach umożliwiających bezpośredni dostęp przy łóżku porodowym do źródła tlenu, do aparatu do nieinwazyjnego pomiaru ciśnienia tętniczego, do pulsoksymetru i do pompy infuzyjnej z możliwością podaży bolusowej przez kobietę rodzącą oraz dostępność monitora EKG i elektrycznego urządzenia do odsysania, zestawu do resuscytacji krążeniowo-oddechowej, defibrylatora i produktów leczniczych.
Poród z zastosowaniem analgezji regionalnej jest nadzorowany przez lekarza położnika.
Blokada nerwu sromowego jest wykonywana przez lekarza położnika i nie wymaga udziału lekarza anestezjologa.
Analgezję regionalną rozpoczyna się w I lub II okresie porodu zgodnie z preferencjami kobiety rodzącej. Analgezja regionalna powinna być kontynuowana podczas II i III okresu porodu zgodnie z preferencjami kobiety rodzącej.
Analgezja regionalna jest poprzedzana konsultacją lekarza anestezjologa przeprowadzaną niezwłocznie na zlecenie lekarza położnika, jednak nie później niż 30 minut od zgłoszenia lekarzowi anestezjologowi takiego zlecenia.
Przed zastosowaniem analgezji regionalnej kobieta rodząca uzyskuje od lekarza anestezjologa informację o jej przebiegu, jej wpływie na poród i płód, możliwych powikłaniach i działaniach niepożądanych. Warunkiem zastosowania analgezji regionalnej jest uzyskanie przez lekarza anestezjologa pisemnej zgody kobiety rodzącej lub jej przedstawiciela ustawowego.
Badania poprzedzające zastosowanie analgezji regionalnej u kobiety rodzącej powinny być zgodne z aktualnymi praktykami opartymi na dowodach naukowych i z aktualną wiedzą medyczną, i powinny obejmować:

badanie fizykalne i ocenę stanu fizycznego kobiety rodzącej według skali ASA,
badanie spełnienia kryteriów kwalifikacji do analgezji regionalnej kobiety rodzącej pod postacią blokady centralnej
badania diagnostyczne,
badanie położnicze oceniające postęp porodu, istniejące zagrożenia i stan płodu wykonane przez lekarza położnika, który będzie nadzorował poród i w przypadku powikłań położniczych wdroży odpowiednie postępowanie.

W przygotowaniu, wykonaniu i prowadzeniu analgezji regionalnej z lekarzem anestezjologiem współpracują położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna.
Lekarz anestezjolog może wykonać analgezję zewnątrzoponową u kolejnej kobiety rodzącej pod warunkiem odnotowania przez niego w dokumentacji medycznej stabilnego stanu ogólnego kobiety rodzącej w trakcie analgezji regionalnej, u której wykonał poprzednią procedurę medyczną.
Po zakończeniu wykonywania analgezji regionalnej u kobiety rodzącej lekarz anestezjolog przekazuje opiekę nad kobietą rodzącą do dalszego prowadzenia analgezji regionalnej położnej anestezjologicznej lub pielęgniarce anestezjologicznej pod nadzorem lekarza położnika, co odnotowuje w dokumentacji medycznej. W dokumentacji medycznej należy odnotować dzień, miesiąc, rok, godzinę i minutę objęcia opieki nad kobietą rodzącą.
Lekarz anestezjolog nie może w tym samym czasie udzielać innych świadczeń zdrowotnych, chyba że te świadczenia są udzielane w trybie natychmiastowym na rzecz innych kobiet rodzących i są wykonywane na bloku operacyjnym, który znajduje się w obrębie bloku porodowego, na którym są udzielane świadczenia zdrowotne w zakresie analgezji regionalnej u kobiet rodzących.
Podczas porodu z zastosowaniem analgezji regionalnej kobieta rodząca pozostaje pod opieką położnej anestezjologicznej lub pielęgniarki anestezjologicznej, której powierza się dalsze prowadzenie analgezji regionalnej u kobiety rodzącej. W dokumentacji medycznej położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna odnotowują dzień, miesiąc, rok, godzinę i minutę objęcia opieki nad kobietą rodzącą. Położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna sprawująca opiekę nad kobietą rodzącą w warunkach analgezji regionalnej współpracują z lekarzem położnikiem i lekarzem anestezjologiem zgodnie z procedurami komunikacji ustalonymi w podmiocie leczniczym prowadzącym szpital, z uwzględnieniem podawania leków do przestrzeni zewnątrzoponowej lub podpajęczynówkowej zgodnie z pisemnymi zleceniami lekarskimi. Położna anestezjologiczna sprawuje opiekę nad jedną kobietą rodzącą w warunkach analgezji regionalnej.
Kobiecie rodzącej, u której wykonuje się analgezję regionalną, lekarz anestezjolog zakłada kartę analgezji regionalnej kobiety rodzącej, w której są dokumentowane wyniki oceny klinicznej dokonanej przed założeniem cewnika do analgezji regionalnej, w tym wyniki badań określonych w ust. 24, dawkowanie produktów leczniczych znieczulenia miejscowego i innych produktów leczniczych, wartości monitorowanych parametrów funkcji życiowych oraz ewentualne powikłania.
Po podaniu produktów leczniczych stosowanych w analgezji regionalnej kobieta rodząca znajduje się pod bezpośrednim nadzorem lekarza anestezjologa co najmniej przez 30 minut.
W ramach monitorowania parametrów funkcji życiowych:

przed rozpoczęciem analgezji regionalnej jest konieczna w szczególności kontrola:

ciśnienia tętniczego krwi mierzonego w przerwie międzyskurczowej (SAP/DAP),
czynności serca (HR),
częstości oddechów,
saturacji krwi obwodowej (SpO₂),
częstości akcji serca płodu (FHR),
stopnia sedacji,

pomiary parametrów wymienionych w pkt 1 należy powtarzać nie rzadziej niż co 5 minut od podania dawki produktu leczniczego miejscowo znieczulającego inicjującej analgezję co najmniej przez 30 minut do momentu stabilizacji parametrów kobiety rodzącej i płodu,
oceny stanu kobiety rodzącej podczas trwania analgezji regionalnej dokonuje lekarz anestezjolog nie rzadziej niż co 90 minut i położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna w czasie rzeczywistym przez ciągły i bezpośredni nadzór,
wyniki pomiarów, w tym ocenę rozprzestrzeniania analgezji regionalnej, ocenę poziomu złagodzenia bólu, jego charakteru oraz zdolności kobiety rodzącej do przemieszczania się, odnotowuje położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna w karcie analgezji regionalnej u kobiety rodzącej,
przy każdym kolejnym podaniu dawki produktów leczniczych miejscowo znieczulających w celu przedłużenia analgezji regionalnej u kobiety rodzącej położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna monitoruje parametry.

Opieka nad kobietą w połogu i noworodkiem po analgezji regionalnej obejmuje:

pozostawanie kobiety w połogu i noworodka pod opieką położnej lub położnej anestezjologicznej i nadzorem lekarza położnika do chwili ustąpienia ryzyka niewydolności oddechowej oraz wykluczenia innych niebezpiecznych powikłań, w razie pojawienia się komplikacji u noworodka zapewnia się opiekę lekarza oddziału neonatologicznego,
dokonanie wstępnej oceny stanu noworodka według skali Apgar, a następnie podjęcie czynności.

Zastosowanie farmakologicznych metod łagodzenia bólu wymaga wdrożenia indywidualnego schematu postępowania, odpowiedniego do zastosowanej metody i stanu klinicznego kobiety rodzącej. Warunkiem zastosowania tych metod jest uzyskanie zgody kobiety rodzącej, poprzedzonej udzieleniem jej przez lekarza informacji na temat wpływu danej metody na poród i dobrostan płodu, a także wystąpienia możliwych powikłań i skutków ubocznych. Kobieta rodząca udziela pisemnej zgody na zastosowanie danej farmakologicznej metody łagodzenia bólu.
Za prowadzenie porodu, w którym w celu złagodzenia bólu porodowego są stosowane środki farmakologiczne, w tym analgezja regionalna, jest odpowiedzialny lekarz położnik. Za realizację procedury analgezji regionalnej są odpowiedzialni lekarz anestezjolog oraz położna anestezjologiczna lub pielęgniarka anestezjologiczna prowadząca analgezję regionalną po przejęciu opieki nad pacjentką. W dokumentacji medycznej osoba, która przejęła opiekę, odnotowuje dzień, miesiąc, rok, godzinę i minutę objęcia opieki nad kobietą rodzącą.
W zakresie działań mających na celu łagodzenie bólu porodowego metodami farmakologicznymi lekarz położnik odpowiedzialny za prowadzenie porodu współpracuje z:

lekarzem anestezjologiem,
położną albo położną anestezjologiczną, albo pielęgniarką anestezjologiczną,
lekarzem oddziału neonatologicznego.

Farmakologiczne metody łagodzenia bólu porodowego są wdrażane w przypadku braku oczekiwanej skuteczności zastosowanych metod niefarmakologicznych lub wystąpienia wskazań medycznych do ich zastosowania. Rozpoczęcie farmakologicznego łagodzenia bólu porodowego każdorazowo jest poprzedzone badaniem położniczym oraz przeprowadzoną i udokumentowaną przez lekarza położnika oceną natężenia bólu lub identyfikacją wskazań medycznych oraz uzyskaniem zgody kobiety rodzącej na zastosowanie proponowanej metody.
Zastosowanie farmakologicznych metod łagodzenia bólu porodowego wymaga w czasie stosowania tych metod nadzoru lekarza położnika i położnej oraz dodatkowego monitorowania kobiety rodzącej, kobiety w połogu oraz płodu, obejmującego:

u kobiety rodzącej i kobiety w połogu ocenę parametrów funkcji życiowych:

układu oddechowego, w tym liczby oddechów, oraz monitorowanie pulsoksymetrii i poziomu sedacji nie rzadziej niż co godzinę co najmniej przez sześć godzin od ostatniej dawki stosowanego opioidu, z uwzględnieniem rodzaju zastosowanego opioidu i drogi jego podania, w uzasadnionych przypadkach obserwacja trwa co najmniej przez 12 godzin,
układu oddechowego w przypadku dożylnej podaży opioidów, w tym liczby oddechów, oraz monitorowanie pulsoksymetrii i poziomu sedacji w sposób ciągły, a także bezpośredni nadzór położnej anestezjologicznej nad jedną kobietą rodzącą,
układu krążenia, w tym pomiary ciśnienia tętniczego i tętna nie rzadziej niż co godzinę, a w uzasadnionych przypadkach – odpowiednio częściej,

u płodu – ocenę czynności serca płodu nie rzadziej niż co 15 minut.

Osoby sprawujące opiekę nad kobietą rodzącą odnotowują podejmowane działania mające na celu łagodzenie bólu porodowego oraz ocenę stanu kobiety rodzącej i płodu w karcie obserwacji przebiegu porodu oraz w przypadku zastosowania analgezji regionalnej – w karcie przebiegu analgezji regionalnej u kobiety rodzącej.

Więcej w rozporządzeniu ministra zdrowia z 23 października 2025 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej na stronie internetowej: www.dziennikustaw.gov.pl/1525.