Projekt zmian w Prawie farmaceutycznym wymaga pilnych poprawek

Naczelna Rada Aptekarska zaznacza, że konsekwentnie opowiada się za stworzeniem takiego modelu regulacji reklamy aptek i punktów aptecznych, który umożliwi rzetelne informowanie pacjentów o działalności aptek, dostępnych usługach i świadczeniach, a jednocześnie zapewni skuteczną ochronę pacjentów, niezależności zawodowej farmaceutów oraz szczególnego charakteru apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego.

Zdaniem NRA osiągnięcie tego celu wymaga przyjęcia czterech poprawek, odnoszących się do najistotniejszych kwestii wymagających zmiany w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo farmaceutyczne (druk sejmowy nr 3002).

Istotne poprawki punkt po punkcie 

Jak wskazuje w stanowisku samorząd aptekarski, w projektowanym art. 94a ust. 1b pkt 4 ustawy – Prawo farmaceutyczne należy doprecyzować kwestię zakazu wykorzystywania w reklamie aptek i punktów aptecznych wizerunku, głosu oraz zaleceń osób, którym odbiorca może przypisywać szczególny autorytet zawodowy lub ekspercki.

NIA stoi na stanowisku, że projektowana norma powinna jednoznacznie uwzględniać status farmaceuty jako osoby wykonującej samodzielny zawód medyczny oraz wyraźnie odnosić się do osób posiadających wykształcenie farmaceutyczne. Posłużenie się wyłącznie pojęciem „wykształcenia medycznego” może prowadzić do wątpliwości interpretacyjnych, co ma szczególne znaczenie w regulacji dotyczącej reklamy aptek i punktów aptecznych.

Z tego względu NRA wnosi o jednoznaczne objęcie zakazem wykorzystywania wizerunku lub głosu osób wykonujących zawód medyczny, posiadających wykształcenie medyczne lub farmaceutyczne oraz osób przedstawianych jako posiadające taki status lub kwalifikacje, a także odwoływania się do zaleceń takich osób.

Kto poniesie odpowiedzialność za prowadzenie niedozwolonej reklamy?

W ocenie NRA projektowany system odpowiedzialności za naruszenie przepisów dotyczących reklamy aptek i punktów aptecznych powinien uwzględniać rzeczywisty sposób prowadzenia, organizowania i finansowania działalności reklamowej.

Jak czytamy, odpowiedzialność, obok podmiotów bezpośrednio prowadzących reklamę, powinna obejmować także podmioty, które ją organizują lub finansują. Rozwiązanie takie ma ograniczyć możliwość obchodzenia przepisów poprzez formalne rozdzielanie czynności związanych z reklamą pomiędzy różne podmioty.

NRA proponuje również podwyższenie maksymalnej wysokości administracyjnej kary pieniężnej do 1 000 000 zł, tak aby sankcja była skuteczna i odstraszająca, w szczególności w przypadku reklamy prowadzonej na szeroką skalę.

Istotnym elementem poprawki jest ponadto przesądzenie, że jeżeli jedno naruszenie dotyczy więcej niż jednej apteki lub jednego punktu aptecznego, kara jest wymierzana odrębnie w odniesieniu do każdej placówki objętej naruszeniem. 

– Rozwiązanie to zapewnia powiązanie wymiaru odpowiedzialności ze skalą naruszenia i zapobiega sytuacji, w której kampania obejmująca znaczną liczbę aptek podlegałaby takiej samej maksymalnej sankcji jak naruszenie dotyczące jednej placówki – tłumaczy NRA.

Rodzaje nierzetelnych reklam

Naczelna Rada Aptekarska uznaje za konieczne uzupełnienie ustawy o podstawowe standardy rzetelności reklamy, nawiązujące do rozwiązań funkcjonujących na gruncie art. 16 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zdaniem samorządu niedopuszczalna powinna być w szczególności reklama sprzeczna z przepisami prawa lub dobrymi obyczajami, uchybiająca godności człowieka, wywołująca lęk, wykorzystująca przesądy lub stanowiąca istotną ingerencję w sferę prywatności.

NRA podkreśla, że proponowana zmiana nie wprowadza nowej koncepcji, lecz rozwija i porządkuje rozwiązania obecne już w pierwotnej wersji projektu, która przewidywała m.in. ograniczenia dotyczące reklamy wprowadzającej w błąd, wywołującej lęk lub presję oraz zawierającej treści niezgodne z prawem lub dobrymi obyczajami.

Odejście od generalnego zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych nie może oznaczać rezygnacji z podstawowych standardów rzetelności przekazu reklamowego i ochrony pacjentów przed nieuczciwymi lub nadmiernie ingerującymi formami reklamy. Proponowana poprawka wyznacza w tym zakresie konkretne i proporcjonalne granice dopuszczalnej reklamy – zaznacza NRA.

Ochrona ustawowych zasad wykonywania zawodu farmaceuty

Za szczególnie istotne Naczelna Rada Aptekarska uznaje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą reklama apteki lub punktu aptecznego nie może naruszać ustawowych zasad wykonywania zawodu farmaceuty ani utrudniać farmaceucie ich przestrzegania. (...) Potrzeba takiej regulacji wynika ze szczególnego statusu apteki jako placówki ochrony zdrowia publicznego oraz farmaceuty jako osoby wykonującej samodzielny zawód medyczny. Działalność reklamowa apteki może bowiem bezpośrednio oddziaływać na warunki wykonywania tego zawodu, relację farmaceuty z pacjentem oraz jego niezależność zawodową.

NRA stwierdza, że niedopuszczalne powinny być w szczególności mechanizmy reklamowe prowadzące do konfliktu pomiędzy realizacją celów marketingowych lub sprzedażowych a obowiązkiem kierowania się dobrem pacjenta i zachowania niezależności zawodowej. Regulacja powinna chronić farmaceutę również przed presją wynikającą z reklamy organizowanej lub finansowanej przez inne podmioty.

Rada Aptekarska podkreśla także, że reklama aptek nie może naruszać zasad wykonywania zawodu farmaceuty ani ograniczać jego niezależności. Ochrona ta musi obejmować godność, prestiż, etykę, tajemnicę zawodową oraz rzetelność wobec pacjentów. Wynika to ze szczególnego statusu apteki jako placówki ochrony zdrowia i farmaceuty jako samodzielnego medyka. Działania marketingowe nie mogą negatywnie wpływać na relację z pacjentem ani na autonomię zawodową farmaceutów.

NRA zaznacza, że proponowane rozwiązania pozostają zgodne z prawem Unii Europejskiej oraz kierunkiem wynikającym z wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-200/24, dodając, że nie przywracają generalnego zakazu reklamy aptek i punktów aptecznych, lecz ustanawiają szczególne i proporcjonalne granice jej dopuszczalności, służące ochronie pacjentów, niezależności zawodowej farmaceutów oraz prawidłowemu wykonywaniu zawodu farmaceuty.

NRA apeluje o zachowanie spójnego modelu regulacji

Samorząd aptekarski podkreśla, że wnioskowane poprawki należy traktować łącznie jako elementy jednego, spójnego modelu regulacji reklamy aptek i punktów aptecznych. Odejście od generalnego zakazu reklamy powinno zostać powiązane z precyzyjnym określeniem granic jej dopuszczalności, skutecznym systemem odpowiedzialności oraz zapewnieniem ochrony pacjentów i ustawowych zasad wykonywania zawodu farmaceuty.

NRA zaznacza, że wykonanie wyroku TSUE nie wymaga wprowadzenia modelu nieograniczonej reklamy aptek, lecz zastąpienia zakazu generalnego regulacją precyzyjną i proporcjonalną.

Przeczytaj także: „Całkowity zakaz reklamy aptek zostanie złagodzony. Rząd przyjął projekt ustawy” i „Jak oddzielić reklamę od rzetelnej informacji w aptekach?”