Szybciej w AOS

Pamiętam, kiedy rozmawialiśmy w październiku 2024 r., zapowiadał pan – w wywiadzie „Na co nas stać – dlaczego nie jest to nielimitowane leczenie w AOS” – że nowe propozycje rozliczeń w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej mają wspierać pacjentów pierwszorazowych. Pierwsze rozliczenie według nowych zasad było 1 listopada 2025 r. Jaki był efekt? Proszę też o krótkie przypomnienie czytelnikom „Menedżera Zdrowia”, na czym polegają zmiany?

Zacznę od wyjaśnień.

Przypomnę – od 2021 r. wizyty u lekarzy specjalistów, czyli w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, są nielimitowane, co oznacza, że jako Narodowy Fundusz Zdrowia musimy płacić za wszystkie porady, jakich udzielono w systemie publicznej ochrony zdrowia, bez względu na ich liczbę. Zniesienie limitów w AOS miało skrócić kolejki do lekarzy specjalistów, tak się jednak nie stało. Liczba zrealizowanych wizyt niewiele zwiększyła się w stosunku do kosztów NFZ, a nowym pacjentom nadal trudno było dostać się do lekarzy. W kolejce stoją bowiem zarówno pacjenci tzw. pierwszorazowi, jak i ci zapisani na kolejną wizytę. Aby zwiększyć liczbę nowych pacjentów, którzy dostali się do lekarzy, zmodyfikowaliśmy zasady rozliczania świadczeń z przychodniami. W skrócie, zdecydowaliśmy się na zmiany, bo chcieliśmy promować i promujemy tych świadczeniodawców, którzy przyjmują więcej pacjentów pierwszorazowych, oraz karać tych, którzy tego nie robią.

Zgodnie z nowym mechanizmem poradnie, które znajdą się poniżej ogólnopolskiej mediany lub nie poprawią się co najmniej o 3 pkt proc., bądź nie dorównają do poziomu mediany, dostaną przez trzy miesiące wynagrodzenie niższe o 25 proc., czyli zamiast pełnej stawki – 75 proc.

Jest pan zadowolony ze zmian?

Chciałbym, aby było lepiej, ale można powiedzieć, że jestem zadowolony – pacjenci, którzy czekali na swoją pierwszą poradę u specjalisty, szybciej trafili do lekarzy.

Jest zdecydowanie więcej pacjentów pierwszorazowych, zarówno w tym pierwszym okresie sprawozdawczym, jak i w drugim. 

W trzecim kwartale 2025 r. wykonano o ponad 212 tys. świadczeń pierwszorazowych więcej niż w analogicznym okresie w 2024 r., czyli około 12 proc.

W liczbach bezwzględnych największy wzrost liczby wizyt tzw. pierwszorazowych odnotowano w zakresach, gdzie odbywa się najwięcej porad na NFZ – to ortopedia, dermatologia i wenerologia, neurologia oraz kardiologia.

Proszę o przykłady.

W ortopedii z porady specjalisty skorzystało po raz pierwszy 414,5 tys. pacjentów – o 62,6 tys. więcej niż rok wcześniej.

W kardiologii liczba wizyt pierwszorazowych zwiększyła się o 31,5 tys., w neurologii o 27,6 tys., a w dermatologii i wenerologii o 21 tys.

A procentowo?

Największy skok odnotowano w przypadku chorób metabolicznych, gdzie liczba porad udzielonych nowym pacjentom wzrosła o połowę. W leczeniu bólu wizyt pierwszorazowych było o 31,3 proc. więcej, a w hematologii o 26,5 proc.

Wskaźnik przyjęć nowych pacjentów najmniejszy był w przypadku gruźlicy i chorób płuc (4,5 proc.), genetyki (5,4 proc.), alergologii (6,8 proc.) oraz dermatologii i wenerologii (7,3 proc.).

Wzrost udziału świadczeń pierwszorazowych dotyczy jednak wszystkich zakresów wizyt w trzecim kwartale 2025 r.

Podobnie było w czwartym.

Proszę o dane.

W czwartym kwartale 2025 r. świadczeń pierwszorazowych było więcej niż w analogicznym okresie w 2024 r. już o 13 proc. – nastąpił nawet wzrost kwartał do kwartału.

Dlaczego zatem zmiana nie podoba się na przykład prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej? Lekarze zwrócili się do Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Pacjenta, by podjęli działania zmierzające do uchylenia zarządzenia prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 85/2025/DSOZ, w którym zapisano tzw. AOS po nowemu. Podkreślono, że przepisy naruszają prawa pacjentów – pisaliśmy o tym w tekście „AOS nie po nowemu”.

Chyba bardziej naruszają interesy niektórych lekarzy – ale od tego jest NRL, by dbać przede wszystkim o środowisko lekarskie. Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej w rozmowie z „Rzeczpospolitą” przyznał, że co prawda NFZ może chwalić się większą liczbą pacjentów przyjmowanych po raz pierwszy, ale w praktyce odbywa się to kosztem innych świadczeń. To kłamliwe słowa. Przytoczone przeze mnie dane temu przeczą. Podkreślam – nowy mechanizm rozliczania to krótsze kolejki do lekarzy specjalistów.

Prezes Łukasz Jankowski stwierdził, że aby sprostać nowym wymogom, poradnie przekładają kolejne wizyty, co sprawia, że pacjenci zgłaszający się po raz pierwszy łatwiej znajdują termin, ale trudniej jest umówić się na kolejną wizytę.

To błędne myślenie, błędne założenia. Lekarze w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej nie są od tego, aby prowadzić leczenie pacjentów. Powinni to robić rodzinni. Problematyczne jest to, że chorzy trafiają do AOS i… tam pozostają, bo specjaliści nie chcą ich odsyłać do kolegów z podstawowej opieki zdrowotnej. Z tego wynikają kolejki.

Dlaczego nie chcą odsyłać?

Niech pan spyta lekarzy z AOS.

Spytam, ale co pan o tym sądzi?

Mogę powiedzieć, że wielu pacjentów stabilnych, tych z chorobami przewlekłymi, powinno być leczonych w POZ.

Nie przekonują mnie stwierdzenia specjalistów, którzy mówią, że pacjenci chcą właśnie do nich, do ich ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, bo ich znają, lubią i są przyzwyczajeni. To nie jest uzasadnione medycznie i droższe niż leczenie w POZ. Jeśli w AOS pacjenci otrzymali odpowiednią pomoc, to ich kontrolowaniem, prowadzeniem powinni zająć się w POZ, a jeśli okazało się, że potrzebne jest leczenie szpitalne, to powinno się kierować ich do szpitali. W innych przypadkach, powtórzę, jest to nieuzasadnione medycznie, bo jeśli pacjent raz na miesiąc udaje się do poradni ortopedycznej, to należałoby się zastanowić, czy to jest faktycznie taki trudny przypadek medyczny, czy może sytuacja, kiedy chory powinien być leczony gdzieś indziej, bo nie przyjmował go odpowiedni specjalista.

Być może należałoby ograniczyć możliwość kontynuacji leczenia u specjalistów – przez wymuszenie – aby tych nieuzasadnionych wizyt nie było.

AOS została objęta degresją – to oznacza, że stawka za kolejne wizyty pacjentów u tego samego specjalisty stopniowo zmniejsza się wraz ze wzrostem ich liczby. Kto dostał mniej pieniędzy? Pytam o kontretne zakresy.

Wśród placówek medycznych z degresją najwyższy udział miały alergologia, gruźlica i choroby płuc oraz immunologia.

Przeczytaj także: „Wołanie o AOS (i zrozumienie)” i „Mediana i ściana”.